Muhammed Zarîf'in tefsirinde Isrâiliyâta yaklaşımı
Muhammed Zarīf's approach to Isrāiliyāt in his tafsīr
- Tez No: 980122
- Danışmanlar: ÖĞR. GÖR. İHSAN KAHVECİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Tefsir, Contemporary Tafsīr, Isrāʾīliyyāt, Muḥammad Zarīf, Tafsīr, Commentary
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İsrâiliyât, İslam tefsir geleneğinde bilhassa erken dönemlerden itibaren tartışılagelen bir kavram olup, farklı müfessirler tarafından çeşitli yaklaşımlarla ele alınmıştır. Klasik ve çağdaş müfessirlerin İsrâiliyâta yönelik tutumları, içinde bulundukları ilmî ortam, metodolojik tercihler ve tarihî bağlam gibi birçok faktöre bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Bu çerçevede, XX. yüzyılın başlarında Doğu Türkistan'da yaşamış olan müfessir Muhammed Zarîf'in tefsirinde İsrâiliyâta olan tutumu, müstakil bir çalışmayı hak edecek niteliktedir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş, metin çözümlemesi ve mukayeseli analiz teknikleri kullanılmıştır. Müfessirin Tefsîr-i Zarîf adlı tefsirindeki örnekler üzerinden Zarîf'in İsrâiliyât'ı ele alış biçimi incelenmektedir. Bulgular, Zarîf'in İsrâiliyât rivayetlerine karşı ne tamamen reddedici ne de koşulsuz kabul edici bir yaklaşım sergilediğini, mutedil ve tenkitçi bir tavırla hareket ettiğini göstermektedir. Özellikle itikadî meselelerde ve peygamberlerin ismeti gibi konularda titiz davranmakta ve bazı rivayetleri yalnızca eleştirel değerlendirme amacıyla zikretmektedir. Çalışmanın iki temel hedefi bulunmaktadır. Birincisi, Muhammed Zarîf'in Tefsîr-i Zarîf adlı eserinde İsrâiliyât meselesine dair tutumunu tespit ve tahlil etmektir. Bu bağlamda, söz konusu rivayetlerin tefsirde ne derece yer bulduğu ve Zarîf'in bu rivayetlere nasıl bir ilmî yaklaşım geliştirdiği ortaya konulacaktır. İkinci olarak, Zarîf'in klasik veya çağdaş müfessirlerden ne ölçüde etkilendiği, bu etkinin mahiyeti ve hangi yönlerde tezahür ettiği incelenecektir. Ayrıca çalışmanın bir diğer gayesi de Doğu Türkistan'daki tefsir çalışmalarına öncülük etmiş ve bu alanda mühim bir görevi üstlenmiş olan Muhammed Zarîf'i, Doğu Türkistan dışındaki ilim çevrelerine tanıtmak suretiyle onun ilmî mirasını gün yüzüne çıkarmaktır. Bu vesileyle, Zarîf'in tefsiri üzerinden Doğu Türkistan'ın tefsir geleneğine dair katkı sunmak da hedeflenmektedir. Tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde giriş kısmı yer almaktadır. İkinci bölümde ise tefsirin yazıldığı coğrafya olan Doğu Türkistan'ın tarihi kısaca tanıtılmaktadır. Bunun yanı sıra, müellifin hayatı, eserleri ve tefsirin genel özellikleri ele alınmaktadır. Bu bağlamda müfessirin tefsirinde başvurduğu kaynaklar, benimsediği yöntem genel bir şekilde incelenmektedir. Ayrıca, Zarîf'in bakış açısından Kur'ân ilimlerine dair bir çerçeve sunulmuştur. Üçüncü bölümde isrâiliyât kavramı, kaynakları ve tarihinden bahsedilmektedir. Bunun yanı sıra Muhammed Zarîf'in İsrâiliyât'a dair yaklaşımı derinlemesine incelenmekte ve başka müfessirlerin görüşleri ile değerlendirilecektir. Dördüncü bölümde ise tezin sonuçlarından bahsedilmektedir.
Özet (Çeviri)
Isrāʾīliyyāt is a concept that has been subject to discussion within the Islamic tafsīr tradition, particularly since the early periods. Various exegetes have addressed it with differing approaches, shaped by factors such as their intellectual environment, methodological preferences, and historical context. In this framework, the approach of the exegete Muḥammad Zarīf, who lived in East Turkestan in the early 20th century, toward Isrāʾīliyyāt in his tafsīr merits an independent scholarly study. This research adopts a qualitative methodology and employs textual analysis along with comparative evaluation techniques. It examines Muḥammad Zarīf's treatment of Isrāʾīliyyāt through selected examples from his exegesis entitled Tafsīr-i Zarīf. The findings indicate that Zarīf does not adopt a strictly dismissive nor an uncritical accepting stance toward Isrāʾīliyyāt reports. Rather, he demonstrates a moderate and critical attitude. Notably, in matters of creed and issues such as the infallibility of the prophets (ʿiṣmah), he exercises particular caution and cites some reports solely for the purpose of critical evaluation. The study pursues two primary objectives. First, it aims to identify and analyze Muḥammad Zarīf's position regarding the subject of Isrāʾīliyyāt in his Tafsīr-i Zarīf. In this context, the extent to which such reports appear in his tafsīr and the scholarly framework he adopts in treating them are explored. Second, the research seeks to determine the degree to which Zarīf was influenced by classical or modern exegetes, the nature of this influence, and the specific ways it manifests in his work. A further aim of this study is to introduce Muḥammad Zarīf—who played a significant role in tafsīr studies in Eastern Turkestan—to scholarly circles beyond his region and thereby contribute to the recognition of his intellectual legacy. In doing so, the study also endeavors to shed light on the tafsīr tradition of Eastern Turkestan through the lens of Zarīf's exegesis. The thesis is structured into four chapters. The first chapter consists of an introduction. The second chapter provides a brief historical overview of East Turkestan, the geographical setting in which the tafsīr was written. It also discusses the author's life, works, and the general characteristics of his tafsīr. Within this scope, the sources he consulted and the methodology he adopted are examined. Furthermore, a framework concerning Qurʾānic sciences from Zarīf's perspective is presented. The third chapter addresses the concept, sources, and historical development of Isrāʾīliyyāt. It then proceeds to analyze Muḥammad Zarīf's approach to the subject in depth, evaluating it in comparison with the views of other exegetes. The fourth chapter presents the conclusions derived from the study.
Benzer Tezler
- Hadis açısından Fahreddin er-Razi`nin Tefsir-i Kebir`i üzerine bir inceleme
A Study on Fakhr al-Din al-Razi`s al-Tafsir al-Kabir from hadith point of view
MUHAMMET YILMAZ
Doktora
Türkçe
2000
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. CEMAL SOFUOĞLU
- حاشية جمال الدين اسحاق بن محمد القرماني على تفسير البيضاوي ( من أول سورة القصص إلى نهاية سورة العنكبوت ) دراسة وتحقيق
Cemâleddin Ishak b. Muhammed el-Karamânî'nin Beydâvî Haşiyesi ( Kasas Suresinden Ankebût Suresine kadar): İnceleme ve tahkîk
NEKTEL İLYAS HIDIR SELİM EL-İSA
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURHAN ÇONKOR
- Taberî tefsirinde Ibn Ishâk tarikiyle nakledilen Ibn Abbâs rivayetlerinin temel hadis kaynaklarında tahric edilmemesi
The absence of Ibn 'Abbās's narrations transmitted by Ibn Ishāq in al-Tabarī's tafsīr from the major hadith collections
ABDULLAH ÇAN
- Tefsir kaynağı olarak İbn Sa'd'ın Tabakât'ı
Ibn Sa'd's Kitab Al-tabakat as a source of tafsir
ZEYNEP DEMİRYORGAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİKMET AKDEMİR
- Muhammed Zarîf'in tefsirinde Nesh'e yaklaşımı
The approach towards Naskh (Abrogation) in the interpretation of Zarif
SUOFEIYA MA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM GÖRENER