1960'lı yıllarda Türk sinemasındaki entelektüel tartışmalar: Sinematek ve ulusal sinema
Intellectual debates in Turkish cinema in the 1960s: Cinematheque and national cinema
- Tez No: 980095
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYŞEN ŞATIROĞLU, DOÇ. DR. SEÇKİN SEVİM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Türk Sineması, Ulusal Sinema, Türk Sinematek Derneği, Yeni Sinema, Sinematek, Turkish Cinema, National Cinema, Turkish Cinematheque Association, New Cinema, Cinematheque
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1960'lı yıllarda Türkiye'de sinema alanında ortaya çıkan entelektüel kutuplaşmayı Türk Sinematek Derneği ve Ulusal Sinema düşüncesi arasındaki tartışmalar üzerinden incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Türk Sinematek Derneği ile Ulusal Sinema arasındaki düşünsel tartışmaları film üretimi, estetik kaygılar, kültürel temsil ve ideolojik yönelimler temelinde inceleyerek karşılaştırmalı bir analiz ortaya koymaktır. Çalışmada, 27 Mayıs 1960 askerî darbesi ve yeni Anayasa ile birlikte oluşan görece özgürlük ortamında sinemanın bir ideolojik mücadele alanına dönüşmesi de incelenmiştir. Bu bağlamda farklı toplumsal, kültürel ve estetik perspektiflere sahip sinema çevrelerinin kendi söylem ve düşüncelerini yayma biçimlerine mercek tutulmuştur. Araştırma yöntemi olarak metin analizi benimsenerek her iki yaklaşımın yayın organları, yazılı metinleri ve faaliyetleri incelenmiştir. Bulgular, Türk Sinematek Derneği'nin sinemayı evrensel bir sanat formu olarak ele alıp Batı'daki modern sinema anlayışını Türkiye'ye uyarlayabilmeyi, seyircinin estetik beğenisini ve sinema kültürünü geliştirmeyi hedeflediğini göstermektedir. Ulusal Sinema düşüncesi ise, Batı'dan ithal edilen sinema biçimlerini Türk toplumunun tarihsel, kültürel ve toplumsal gerçekliği ile uyumsuz bulmuştur. Ulusal Sinema yaklaşımı, millî değerler, yerli kültür ve halkın yaşadığı gerçeklikleri merkeze alan, toplumsal sorumluluk bilinci taşıyan bir sinema geliştirmeyi hedeflemiştir. Bu iki yaklaşımın sinemaya yüklediği anlam, sinemanın üretim amacı ve hedeflediği seyirci kitlesi açısından farklılık gösterdiği anlaşılmıştır. Her iki yaklaşımın beslendiği estetik, ideolojik ve sosyolojik zeminler birbirinden farklıdır. Türk Sinematek Derneği modernist ve evrenselci bir sanat anlayışını temsil ederken Ulusal Sinema düşüncesi, kolektif kimlik, toplumsal sorumluluk ve millî kültür ekseninde şekillenen bir sinema anlayışı geliştirmiştir. Tez, bu iki yaklaşımın dönemin kültürel kutuplaşmasını sinema alanında görünür kılan iki ayrı sinema kültürü inşa ettiğini ve her iki bakış açısının da Türk sinemasının gelişimine farklı yönlerden önemli katkılar sunduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the intellectual polarisation that emerged in the field of cinema in Turkey in the 1960s through the debates between the Turkish Cinematheque Association and the National Cinema movement. The main objective of the research is to present a comparative analysis by examining the intellectual debates between the Turkish Cinematheque Association and the National Cinema movement in terms of film production, aesthetic concerns, cultural representation and ideological orientations. In the study, the transformation of cinema into a sphere of ideological struggle within the relatively liberal enviroment that emerged following the military coup of May 27 1960. In this context, the study focuses on the ways in which cinema circles with different social, cultural, and aesthetic perspectives disseminated their discourses and ideas. Discourse analysis was adopted as the research method, and the publications, written texts, and activities of both approaches were examined. The findings show that the Turkish Cinematheque Association aimed to treat cinema as a universal art form, adapt the modern cinema understanding in the West to Turkey, and develop the audience's aesthetic taste and cinema culture. The National Cinema concept, on the other hand, found the cinema forms imported from the West to be incompatible with the historical, cultural and social reality of Turkish society. The National Cinema approach aimed to develop a cinema that centred on national values, local culture and the realities experienced by the people, and carried a sense of social responsibility. It has been understood that the meanings these two approaches assign to cinema differ in terms of the purpose of cinema production and the target audience it aims to reach. The aesthetic, ideological, and sociological foundations that nourish these two approaches are different from each other. While the Turkish Cinematheque Association represents a modernist and universalist understanding of art, the National Cinema concept has developed a cinema understanding shaped around collective identity, social responsibility, and national culture. The thesis demonstrates that these two approaches have constructed two distinct cinema cultures that make the cultural polarisation of the period visible in the field of cinema, and that both perspectives have made significant contributions to the development of Turkish cinema from different angles.
Benzer Tezler
- 1950-1970 yılları arasında Türk sinemasının temel özelliklerinin oluşmasını sağlayan toplumsal, ekonomik, siyasi, kültürel etkenler ve bunların Türk sinema tarihindeki yeri
The social, economical, political, cultural factors that shaped the Turkish cinema and their place in the Turkish cinema history
IŞIL KARAHANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
İletişim BilimleriMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Sanat Dalı
PROF. SAMİ ŞEKEROĞLU
- Türkiye'de 2000'ler sinemasında taşraya dönüşün sosyopolitik ve kültürel söylem evrenleri
Sociopolitical and cultural discourse of returning to the provinces in cinema in Turkey after the 2000s
ZAHİDE NİHAN DOĞAN
Doktora
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü SanatlarıGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN TUTAL
- “Popülist akıl”kavramı çerçevesinde 1960'lar Türk sinemasında ideoloji
Ideology in Turkish cinema in the 1960s according to the concept of“populist reason”
MESUT BOSTAN
Doktora
Türkçe
2020
İletişim BilimleriMarmara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİME NEŞE KAPLAN İLHAN
- Brecht estetiği ve Türk sinemasındaki örnekleri
Brecht aestetics and the examples of Turkish cinema
ASYA ÇAĞLAR ÖZTÜRK
Doktora
Türkçe
2007
Radyo-TelevizyonMarmara Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞÜKRAN ESEN
- 2000'li yıllar Türk sinemasında tepkisel bir tarz olarak melodram
Melodrama as a reactional style (Modality) in 2000's Turkish cinema
AYLA KARLI TEZGÖREN
Doktora
Türkçe
2018
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN AKBULUT