Türk kültüründe yer alan hayvan isimlerinin söz varlığı ve kavram alanı
Vocabulary and conceptual field of animal names in Turkish culture
- Tez No: 979828
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA YILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Kutsal hayvanlar, Ses sembolizmi, Türk kültürü, Sacred animals, Sound symbolism, Turkish culture
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkler, tarihin bilinen zamanlarından beri var olmuş kadim bir millettir. Her kadim millet gibi tabiatla iç içe olmuş, dünyayı tanımak ve tanımlamak için de tabiat unsurlarından yararlanmışlardır. Orta Asya'da güçlü bir bozkır devleti kurmuş ve kültür dairesi oluşturmuşlardır. Bozkır kültür sisteminin içerisinde hayvan ve hayvancılığın oldukça kıymetli bir yeri bulunmaktadır. Türkler atı ehlileştirerek yeni bir dönem açmış ve bu gelişme ışığında bilhassa savaş ve savaş taktikleri konusunda ustalaşmıştır. Tarım ve hayvancılıkta da muhtelif hayvanları kullanarak gelişme göstermişlerdir. Hayvanlar, Türkler için yalnızca vasıta olarak kullanılmamış, yaşamın her alanında yer bulmuş, bir kültür nüvesi durumuna gelmiştir. Bu durum bilhassa inanışlar, dil ve edebiyata büyük bir tesir etmiştir. Hayvanlar sembol olarak destanlarda, mitolojilerde, efsanelerde, halk hikâyelerinde anlatılagelmiş; türkülerde, tekerlemelerde ağızdan ağıza dolaşmıştır. Şüphesiz söz varlığı da hayvan simgelerinden etkilenmiştir. Söz varlığının ögeleri durumundaki atasözleri, deyimler, kalıp sözler, kalıplaşmış sözler ve birleşik sözcüklerde hayvan isimleri yer alarak bir kavram dünyası oluşturmuştur. Bir dilin kavram dünyasını belirlemek, dilin geçmiş ve bugünkü durumu arasındaki bağlantıyı ortaya koymak adına mühimdir. Bu bağlamda kavram alanı çalışmaları bir dilin yaşı, eski inanışları ve kültür gelişimi hakkında fikir veren bir çalışma alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada Türk kültüründe yer bulmuş, yazılı ve sözlü edebiyatta kullanılıp simge durumuna gelmiş ve toplum hafızasında öne çıkan hayvanlar; doküman incelemesi sonucu belirlenmiştir. TDK Güncel Türkçe Sözlük'te söz konusu hayvan isimlerinin yer aldığı söz varlığı ögeleri (tanım ve anlam, atasözü, deyim, kalıp söz ve birleşik sözcükler) nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi yöntemiyle incelenerek anlamları doğrultusunda kod ve temalar oluşturmak suretiyle hayvanların kavram alanları ortaya konmuştur. İncelenen 23 hayvanın söz varlığı içindeki yeri ele alınarak Türk kültüründeki etki alanı, yeri, kullanım sıklığı ve anlam dünyası ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
The Turks are an ancient nation that has existed since the dawn of recorded history. Like all ancient nations, they have lived in harmony with nature and have used natural elements to understand and define the world. They established a powerful steppe state in Central Asia and created a cultural sphere. Animals and animal husbandry occupy a very valuable place within the steppe cultural system. The Turks ushered in a new era by domesticating horses and, in light of this development, became particularly skilled in warfare and war tactics. They also developed agriculture and animal husbandry by using various animals. Animals were not only used as tools by the Turks; they found a place in every aspect of life and became a cultural nucleus. This situation had a great impact, especially on beliefs, language, and literature. Animals have been narrated as symbols in epics, mythologies, legends, and folk tales; they have been passed down from mouth to mouth in folk songs and rhymes. Undoubtedly, the lexicon has also been influenced by animal symbols. Animal names have been incorporated into proverbs, idioms, set phrases, fixed expressions, and compound words, which are elements of the lexicon, creating a conceptual world. Determining the conceptual world of a language is important in order to reveal the connection between the past and present state of the language. In this context, conceptual field studies emerge as a field of study that provides insight into the age of a language, its ancient beliefs, and its cultural development. This study identifies animals that have found a place in Turkish culture, have been used in written and oral literature to become symbols, and stand out in the collective memory of society, based on document analysis. The lexical elements (definition and meaning, proverbs, idioms, set phrases, and compound words) containing the names of the animals in question in the TDK Contemporary Turkish Dictionary were examined using the content analysis method, one of the qualitative research methods, and the conceptual fields of the animals were revealed by creating codes and themes according to their meanings. The place of the 23 animals examined within the lexicon was analyzed to reveal their sphere of influence, place, frequency of use, and semantic world in Turkish culture.
Benzer Tezler
- Arkeolojik veriler ışığında Antikçağ'dan günümüze Gaziantep'te yemek kültürü
Food culture in Gaziantep from antiquity to present in the light of archeological data
ÖZGE UĞRAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
ArkeolojiGaziantep ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAKBULE EKİCİ
- Konyalı Âşık Şem'î Divanı'nda tabiat unsurları,
Elements of nature in the Divan of Âşık Şem'î from Konya
SEVDE NESLİNUR İYİYOLBULAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimSüleyman Demirel Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELEK DİKMEN
- Türk kültüründe hayvan metaforları: Irk Bitig örneği
Animal metaphors in turkish culture: The example of Irk Bitig
EMEL KARAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıKapadokya ÜniversitesiKültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF GÖKKAPLAN
- Türk kültüründe bitki sembolizmi ve resim sanatına yansıması
Plant symbolism in Turkish culture and its reflection on painting art
ŞEYMA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Güzel SanatlarSelçuk ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
PROF. DR. ORHAN CEBRAİLOĞLU
- Türk kültüründe yerel sembolik motifin sanattaki yeri (“Denizli – horoz örneği”)
The place of local symbolic motif in Turkish culture in art (“Denizli – example of rooster”)
ŞEYMA ÇÖLGEÇEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Güzel SanatlarÇankırı Karatekin ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE ŞEN