GPT modeline dayalı ebeveyn eğitiminin otizmli çocuklarda davranış değiştirmeye etkisi
The impact of the GPT model based parent training on behavior modification of children with autism
- Tez No: 979816
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE DOLUNAY SARICA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Özel Eğitim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Otizm Spektrum Bozukluğu'na sahip çocuklarda problem davranışların azaltılması ve istendik davranışların artırılması, aile temelli müdahalelerin işlevsel, hızlı ve bağlama duyarlı biçimde yürütülmesini gerektirmektedir. Tele-sağlık modelleri bu gereksinime kısmen yanıt verirken, yapay zeka (YZ) tabanlı rehberlik uygulamalarının etkililiğine ilişkin bulgular sınırlıdır. Bu araştırmanın amacı, Gerative Pre-trained Transformer (GPT) tabanlı dijital ebeveyn rehberliğinin söz konusu çocuklardaki davranış değişimlerine ve annelerin davranışsal, duygusal ve bilişsel dönüşümlerine etkisini; ayrıca programın kullanılabilirliğine ilişkin algıları incelemektir. Araştırma 2025 yılında yapılmıştır. Araştırmada temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Katılımcılar, 3 anne ve 3 Otizm Spektrum Bozukluğu'na sahip çocuktan oluşmuştur. Veriler, sıklık/süre kaydı, yarı yapılandırılmış ebeveyn görüşme soruları , araştırma günlükleri, demografik bilgi formları yoluyla toplanmıştır. Analiz sürecinde, önceden belirlenmiş tema ve alt temalar doğrultusunda tümdengelimsel içerik analizi uygulanmıştır. Bu çerçevede üç ana tema (çocukta değişimler; annede değişimler; programın uygulanabilirliğine ilişkin görüşler), beş alt tema ve otuzun üzerinde kategori doğrulanmış ve ayrıntılandırılmıştır. Bulgular, problem davranışların belirgin biçimde azaldığını; hedeflenen ve hedeflenmeyen istendik davranışların arttığını göstermiştir. Annelerde öz-eleştiri, stratejileri etkin kullanma, kriz yönetimi, iletişim ve disiplin stratejileri gibi davranışsal beceriler; özgüven, motivasyon artışı ve duygusal yükten arınma, stres seviyelerinde azalma gibi psikososyal göstergeler güçlenmiştir. Program, dil bariyerini ortadan kaldıran altyapısı, anlık ve bağlama duyarlı geribildirimleri, çoklu ortam erişimi ve kriz anında“uzman benzeri”yönlendirme sağlaması nedeniyle yüksek kullanılabilirlik düzeyinde değerlendirilmiştir. Katılımcılar, canlı/videolu destek, kapsamın diğer gelişim alanlarını içerecek biçimde modüler genişletilmesi ve programın yaygınlaştırılması yönünde öneriler sunmuştur. Araştırma, yapay zeka destekli rehberliğin işlev temelli ilkelerle bütünleştiğinde ebeveyn öz-yeterliği ve çocuk davranış değişimini sürdürülebilir biçimde destekleyebileceğini ortaya koymuştur. Sınırlılıklar (küçük ve homojen örneklem, kısa izlem süresi, dijital erişim varsayımları) gelecekte boylamsal, çok paydaşlı ve deneysel çalışmalarla giderilmelidir.
Özet (Çeviri)
Reducing problem behaviors and increasing desirable behaviors in autistic/children with special needs requires family-based interventions that are functional, rapid, and context-sensitive. While telehealth models partially address this need, empirical evidence regarding the effectiveness of artificial intelligence (AI)-based guidance remains limited. This study aimed to examine the effects of a GPT-based digital parent guidance program on children's behavioral change and on mothers' behavioral, emotional, and cognitive transformations, as well as to explore perceptions of the program's usability. A basic qualitative design was employed. Participants were mothers of children diagnosed with autism who had used the GPT-supported program for a defined period. Data were gathered through focus group and individual interviews, process reports/parent journals, and descriptive interpretation of quantitative graphs. In the analysis phase, deductive content analysis was conducted in line with pre-determined themes and sub-themes. Accordingly, three main themes (changes in the child; behavioral and emotional–cognitive changes in the mother; views on the program's applicability and development), five sub-themes, and over thirty categories were confirmed and elaborated. Findings indicated a marked decrease in problem behaviors and an increase in both targeted and non-targeted desirable behaviors. Mothers demonstrated improvements in behavioral competencies such as self-reflection, effective strategy use, crisis management, communication and discipline strategies, alongside psychosocial indicators including heightened self-confidence, motivation, and emotional relief. The program was evaluated as highly usable due to its infrastructure that eliminates language barriers, provides instant and context-sensitive feedback, offers multi-modal access, and delivers“expert-like”guidance during crises. Participants recommended integrating live/video support, expanding the content modularly to encompass other developmental domains, and disseminating the program more broadly. The study concludes that when aligned with function-based principles, AI-supported guidance can sustainably bolster parental self-efficacy and child behavior change. Limitations (small and homogeneous sample, short follow-up, assumptions about digital access) should be addressed through longitudinal, multi-stakeholder, and experimental research designs.
Benzer Tezler
- Yapay zekâ (Chatgpt) algoritmasının olasılık model çözümlerinin incelenmesi
Analysis of probability model solutions by the artificial intelligence (Chatgpt) algorithm
KAMİL SARIKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MatematikKarabük ÜniversitesiMatematik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM İNCİ KUZU
- Örtü altı domates yetiştiriciliğinde, bazı ekonomik zararlıların yapay zeka ile tespiti
Detection of some economic pests in greenhouse tomato cultivation using artificial intelligence
YAVUZ SELİM ŞAHİN
Doktora
Türkçe
2023
ZiraatBursa Uludağ ÜniversitesiEntomoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİMET SEMA GENÇER
DOÇ. DR. HASAN ŞAHİN
- Türkçe klinik raporlarda isimlendirilmiş varlık tanıma
Named entity recognition in Turkish clinical reports
ADEM ALTUNGEYİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolEge ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEBNEM BORA
PROF. DR. OĞUZ DİKENELLİ
- Malware detection using transformers-based model GPT-2
Transformatör tabanlı model GPT-2 kullanarak zararlı yazılım tespiti
NAZENİN ŞAHİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSiber Güvenlik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENGİZ ACARTÜRK
- Contextualized intent detection using generalized SemSpace and BLSTM
Generalized SemSpace ve BLSTM kullanarak bağlamsallaştırılmış niyet tespiti
ELİF GÜLFİDAN TOSUN
Doktora
İngilizce
2023
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolÇukurova ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. UMUT ORHAN