Bütünleşik sezgisel bulanık çok kriterli karar verme teknikleri ile blokzincir teknolojisinin tıbbi atık yönetim sürecine uygunluğunun ve katkısının değerlendirilmesi
Evaluation of the applicability and contribution of blockchain technology to the medical waste management process through integrated intuitionistic fuzzy multi-criteria decision-making techniques
- Tez No: 979799
- Danışmanlar: PROF. DR. DİLŞAD GÜZEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Üretim Yönetimi ve Pazarlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tıbbi atıklar, insan veya hayvan sağlığı noktasında hizmet veren klinikler, laboratuvarlar vb. sağlık kuruluşları tarafından üretilen ve enfekte etme özelliği taşıyan iğneler, kan ile temas durumu bulunan tüm materyaller, farmasötik malzemeler veya biyolojik parçalar olarak tanımlanmaktadır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere içerisinde birden fazla tehlikeli atık türü barındıran tıbbi atık yönetim sürecinin doğru bir şekilde yürütülememesi insan ve çevre sağlığı açısından önemli riskler doğurabilmektedir. Enfekte özellikteki atıklar hastalıkların yayılmasına neden olabilirken; toksik atıkların çevreyi (hava-su-toprak) kirleterek ekosisteme ciddi zararlar verebildiği yapılan çalışmalarla ortaya konulmuştur. Artan sağlık problemleri ve buna bağlı olarak artan tedavi süreçleri tıbbi atık miktarında ciddi bir artışa sebep olmuş ve bu sürecin verimli bir şekilde yönetilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Blokzincir ise şeffaf bir şekilde işlemlerin yürütülebildiği, güvenilirlik, esneklik, izlenebilirlik vb. özellikler taşıyan dijital bir defter teknolojisidir. Bu yeni nesil teknolojide yapılan her işlem zincire dahil olan tüm bloklar tarafından kontrol edilmekte, onaylanmakta, kayıt altına alınmakta ve güvenilir şifreleme yöntemleriyle birbirine bağlanmaktadır. Dünya genelinde birçok alanda kendine çalışma sahası bulan bu teknoloji, sağlık alanında da yenilikçi çözümler sunmaktadır. Örneğin hasta kayıtlarını sadece ilgili kurum ve kuruluşlarla paylaşması, kurumlar arasında güvenilir veri alışverişi imkânı sağlaması, ilaç tedarik zincirinin vazgeçilmez bir parçası olması, hasta mahremiyetini en doğru şekilde koruması vb. bu teknolojiyi birçok alanda olduğu gibi sağlık alanında da tercih edilir bir noktaya taşımıştır. Bu çalışmanın temel amacı, tıbbi atık yönetiminde blokzincir teknolojisinin uygulabilirliğinin ve katkısının değerlendirilmesidir. Bu amaçla çalışmada 7 aşamalı bir model tasarlanmıştır. Birinci aşama tıbbi atık yönetim sürecine etki etmesi beklenen blokzincir faydalarının çalışmanın kriterleri olarak belirlenmesidir. İkinci aşama, tıbbi atık yönetim süreci aşamalarının alternatifler olarak belirlenmesidir. Üçüncü aşama kriterlerin ve alternatiflerin değerlendirilmesinde görüşlerine başvurulacak olan uzman grupların belirlenmesidir. Dördüncü aşama, kriter ağırlıklarının uzman görüşleri neticesinde IF-AHP (Intuititonistic Fuzzy Analytic Hierarchy Process) olarak bilinen Sezgisel Bulanık AHP yöntemi ile sıralanmasıdır. Beşinci aşama alternatiflerin uzman görüşleri doğrultusunda IF-TOPSIS (Intuitionistic Fuzzy Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) olarak bilinen Sezgisel Bulanık TOPSIS yöntemi ile sıralanmasıdır. Altıncı aşama yapılan analizler doğrultusunda ANP(Analytic Network Process) olarak bilinen Analitik Ağ Süreci analizi ile kriterlerin, VIKOR analizi ile alternatiflerin yeniden değerlendirilmesi ve sonuçların karşılaştırılmasıdır. Son aşamada ise senaryo analizi kullanılarak kriter ağırlıklarının değişmesi durumunda alternatif değişimlerinin var olup olmadığının incelenmesidir. Bu çalışma, Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Birimi tarafından desteklenmiştir.
Özet (Çeviri)
Medical waste refers to materials generated by healthcare institutions such as clinics and laboratories that provide services related to human or animal health, and which have the potential to cause infection. These include needles, materials contaminated with blood, pharmaceutical substances, and biological components. As is evident from this definition, improper management of medical waste—which comprises various types of hazardous waste—poses significant risks to both human health and the environment. Infectious waste can lead to the spread of diseases, while toxic waste has been shown in various studies to contaminate air, water, and soil, thus causing serious harm to ecosystems. The growing prevalence of health problems and the corresponding increase in treatment activities have led to a significant rise in the volume of medical waste, highlighting the urgent need for effective and efficient waste management. Blockchain, on the other hand, is a digital ledger technology characterized by features such as transparency, reliability, flexibility, and traceability. In this next-generation technology, each transaction is verified, approved, recorded, and securely linked to previous ones by all blocks in the chain using advanced encryption methods. Having found application areas in numerous fields across the globe, blockchain also offers innovative solutions in the field of healthcare. For instance, it facilitates the secure sharing of patient records only with authorized institutions, enables reliable data exchange among healthcare providers, plays a critical role in pharmaceutical supply chains, and ensures the protection of patient privacy—making it an increasingly preferred technology in healthcare as in many other domains. The primary objective of this study is to evaluate the applicability and contributions of blockchain technology in medical waste management. To achieve this aim, a seven-stage model has been developed. In the first stage, the potential benefits of blockchain expected to influence the medical waste management process are defined as the criteria of the study. The second stage involves the identification of the stages of the medical waste management process as alternatives. In the third stage, expert groups whose opinions will be consulted for the evaluation of criteria and alternatives are determined. The fourth stage comprises the weighting of the criteria based on expert opinions using the Intuitionistic Fuzzy Analytic Hierarchy Process (IF-AHP). In the fifth stage, the alternatives are ranked through the Intuitionistic Fuzzy Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (IF-TOPSIS), based on expert evaluations. The sixth stage involves a re-evaluation of the criteria using the Analytic Network Process (ANP) and of the alternatives using the VIKOR method, followed by a comparison of the results. In the final stage, scenario analysis is applied to examine whether changes in the weights of the criteria lead to any changes in the ranking of the alternatives. This study was supported by the Scientific Research Projects (BAP) Unit of Atatürk University.
Benzer Tezler
- An integrated DEMATEL–intuitionistic fuzzy TOPSIS methodology for logistics centers location selection
Bütünleşik DEMATEL–sezgisel bulanık TOPSIS metodolojisi ile lojistik merkez yer seçimi
CİHAN UYANIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiMarmara ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLFEM TUZKAYA
YRD. DOÇ. DR. SENAY OĞUZTİMUR
- Sezgisel bulanık çok kriterli karar verme teknikleriyle kamu kurumlarında projelerin önem derecelerinin sıralanması
Ordering importance of projects in public institutions with intuitionistic fuzzy multi-criteria decision-making techniques
AHMET TALHA ARDALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiSakarya ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZER UYGUN
- Extensions of Z-fuzzy numbers and novel multi criteria decision making models
Z-bulanık sayıların uzantıları ve yeni çok kriterli karar verme modelleri
NURDAN TÜYSÜZ
Doktora
İngilizce
2024
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ KAHRAMAN
- Strategic analysis of digital transformation in aviation industry and proposition of a new digital service quality model
Havacılık endüstrisinde dijital dönüşümün stratejik analizi ve yeni bir dijital hizmet kalitesi model önerimi
CELAL ALPAY HAVLE
Doktora
İngilizce
2022
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGalatasaray ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN FEYZİOĞLU
- Çok kriterli sıralama ve seçim problemleri için fermatean bulanık SWARA - TOPSIS metodolojisi önerisi
Fermatean fuzzy SWARA - TOPSIS methodology proposal for multi-criteria ranking and selection problems
HAKAN AYDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VİLDAN ÖZKIR