İkinci Binyıl'da (MÖ 2000) Iğdır-Nahçıvan arasında kültürel ilişkiler
Cultural relations between Iğdır and Nakhichivan in the Second Millennium
- Tez No: 979257
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜSEYİN METİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kafkas Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Erken Tunç Çağı'nda Ön Asya ve Kafkaslarda etkili olan Karaz Kültürü'nün sonlanmasından sonra Orta Tunç Çağı'nda yeni bir kültür ortaya çıkmıştır. Yapılan arkeolojik çalışmalar kültürün merkezinin Aras Havzası olduğuna işaret etmektedir. Kültürün ismi; Aras Boyalıları Kültürü başta gelmek üzere Orta Tunç Çağı Kültürü, Boyalı Kaplar Medeniyeti, Van-Urmiye Boyalıları gibi farklı isimlerle adlandırılmıştır. Kültürün yayılım alanına bakıldığında Aras Havzası dışında kuzeyde Kura Havzası'na kadar uzandığı hatta Kura Nehri'nin kuzeyinde Gürcistan içlerine kadar uzandığı anlaşılmaktadır. Bu sebepten dolayı kültür Gürcistan literatüründe Trialeti Kültürü olarak da adlandırılmaktadır. Aras Havzası'nın özellikle Nahçıvan bölümünde kültüre ait ova düzeyi yerleşmeler, dağ yamacı yerleşmeleri, mezarlıklar etrafı savunma duvarları ile çevrili yerleşmeler gibi farklı karakteristik merkezlere ek olarak monokrom ve polikrom boyalı kapların zenginliği gibi sebepler kültürün merkezinin Aras Havzası olduğuna işaret etmektedir. Bu bölüm literatürde Orta Aras Havzası olarak da adlandırılmaktadır. Nahçıvan'a komşu Iğdır bölgesi de kültürün önemli alt bölmelerinden birisidir. Bu bölümde yapılan araştırmalarda tek tabaka Orta Tunç Çağı'na ait olan bir yerleşim yeri bu yerleşim yerine bağlı bir kurgan mezarlığı ile savunma tesisi tespit edilmiştir. Bu tespitlere ek olarak 4 ayrı arkeolojik merkezde de kültüre ait çanak çömlek buluntularına ulaşılmıştır. Nahçıvan bölgesinde kültüre ait arkeolojik merkezlerde süre gelen kazılar kültür için daha çok bilgi edinmemizi sağlamaktadır. Coğrafi açıdan bir bütünlük oluşturması için Sürmeli Çukuru'nun Iğdır ve Nahçıvan bölmeleri bir bütün olarak bu tez çalışmasında ele alınmış olup, özellikle çanak çömlek ve ölü gömme geleneği üzerinden kültürel ilişkiler konusu irdelenmiştir. Kültürün yaklaşık 7-8 asır boyunca devam ettiği düşünüldüğünde iki bölge arasında farklı ilişkiler ağının da olması muhtemeldir. Ön Asya Coğrafyasının en önemli tuz madenlerinden birisi de Iğdır Tuzluca bölgesinde bulunmaktadır. Bu bölümde yapılan araştırmalar sonucu madenin Erken Tunç Çağı'ndan beridir aralıksız kullanıldığı anlaşılmıştır. Nahçıvan'da bulunan Duzdağ'da yapılan araştırmalarda da aynı bulgulara rastlanmıştır. Bu bakımdan iki bölge arasındaki ilişkilerin aslında Erken Tunç Çağı'ndan itibaren başladığı görülmektedir. Çalışmada iki bölge arasındaki yerleşim merkezlerinin, araziye konuşlanma ve araziyle uyumu açılarından da karşılaştırma yapılmış ve bu karşılaştırma haritalandırılmıştır. Doğu Anadolu arkeolojisi içinde oldukça belirsiz olan Orta Tunç Çağı ile ilgili bilgiler Kafkas Üniversitesi'nden Dr. Ayhan Yardimciel başkanlığında yapılan arkeolojik yüzey araştırmaları sonucunda kısmen şekillenmiş gibi görünmektedir. Gerek daha önceki literatür gerekse son yapılan çalışmaların tamamı bu tez kapsamında kültürel ilişkiler altında irdelenmiştir. Anlaşıldığı kadarıyla coğrafya temelli bir yayılım alanına sahip Orta Tunç Çağı Kültürü, su kaynakları önemli yollar ve rotalar ile tarım yapılabilen alanlara hâkim sırt ve tepelere konuşlanmış ve kendi yayılım coğrafyası içinde arkeolojik miras açısından bir standart oluşturmayı başarmıştır. Kültürün en önemli mirasından bir tanesi kurgan tipi mezar kullanılması ve ek olarak taş sandık mezarları kullanmasındır. Ölü gömme geleneğindeki bu farklılık diğer kültürlerle olan ilişkilerinin anlaşılması açısından önemli olduğu gibi kültürün yayılım haritasının çıkartılması içinde önemli bir done olmuştur. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nden alınan izin ile de Iğdır bölgesindeki Orta Tunç Çağı yerleşmeleri tekrar gözden geçirilmiş ve arazideki konumları ile rakım değerleri alınarak haritalandırılmıştır.
Özet (Çeviri)
After the end of the Karaz Culture, which was influential in Western Asia and the Caucasus in the Early Bronze Age, a new culture emerged in the Middle Bronze Age. Archaeological studies indicate that the center of the culture was the Aras Basin. For this reason; It has also been called by different names such as the Aras Painted Culture, the Middle Bronze Age Culture, the Painted Ware Civilization, and the Van-Urmia Painted People. When we look at the spreading area of the culture, it is understood that it extended to the Kura Basin in the north outside the Aras Basin and even to the interior of Georgia north of the Kura River. For this reason, the culture is also called the Trialeti Culture in Georgian literature. In addition to the different characteristic centers of the culture, especially in the Nakhchivan section of the Aras Basin, such as settlements at the level of the plain, settlements on the mountain slopes, cemeteries and settlements surrounded by defensive walls, the richness of monochrome and polychrome painted vessels indicate that the center of the culture was the Aras Basin. This section is also called the Middle Aras Basin in the literature. The Iğdır region, neighboring Nakhchivan, is also one of the important subdivisions of the culture. In the researches carried out in this section, a settlement belonging to the single layer Middle Bronze Age, a kurgan cemetery and a defense facility connected to this settlement were identified. In addition to these findings, pottery remains belonging to the culture were reached in 4 different archaeological centers. The ongoing excavations in the archaeological centers belonging to the culture in the Nakhchivan region allow us to obtain more information about the culture. In order to create a geographical integrity, the Iğdır and Nakhchivan sections of Sürmeli Pit were considered as a whole in this thesis study, and the subject of cultural relations was examined especially through the pottery production tradition. Considering that the culture continued for approximately 7-8 centuries, it is possible that there was a different network of relations between the two regions. Likewise, one of the most important salt mines of the Near East Geography is located in the Iğdır Tuzluca region. As a result of the researches carried out in this section, it was understood that the mine has been used continuously since the Early Bronze Age. The Middle Bronze Age pottery in the Kars Archaeological Museum was studied after obtaining the necessary permits, and its similarities with both the Iğdır region and the Nakhchivan region were examined. In addition, the study also compared the settlement centers between the two regions in terms of their location on the land and their compatibility with the land. The information about this period, which is quite vague in Eastern Anatolian archaeology, seems to have been partially shaped as a result of the archaeological surface research conducted under the leadership of from Kafkas University Dr. Ayhan Yardimciel. Both the previous literature and all the recent studies were examined under cultural relations within the scope of this thesis, and the inclusion of the pottery belonging to the period in the Kars Archaeological Museum made the study more original. As can be understood, the Middle Bronze Age Culture, which has a geography-based spread area, was located on ridges and hills dominating important roads and routes with water resources and agricultural areas, and managed to create a standard in terms of archaeological heritage within its own spread geography. One of the most important legacies of the culture is the use of kurgan-type graves and the use of stone cist graves in addition. This difference in the burial tradition is important in terms of understanding the relations with other cultures, as well as being important data for creating the spread map of the culture.
Benzer Tezler
- M.Ö.II.binde Orta Anadolu madenciliği ve Orta Anadolu ticaretinde madenin konumu
Central Anatolian mining in B.C. 2000 and the position of mining in central Anatolian trade
SONGÜL KISIKLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
ArkeolojiAdnan Menderes ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. ENGİN AKDENİZ
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- İzmir'de bazı yolların kapatılarak yaya bölgeleri oluşturma da kent peyzajını geliştirme açısından yeniden planlanması üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BAHAR TÜRKYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Şehircilik ve Bölge PlanlamaEge ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Kam yapma aparatı
Cam milling attachment
ORHAN UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FEVZİ ERCAN
- Sivas'ta kadınların işgücüne katılım farklılıkları
Başlık çevirisi yok
BİNNUR ERCEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
SosyolojiCumhuriyet ÜniversitesiKurumlar Sosyolojisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FARUK KOCACIK