Rabgûzî'nin Kısasü'l-Enbiyâsında söz yapımı
Word formation in Rabguzi's Qisas al-Anbiya
- Tez No: 978963
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FERYAL KORKMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Söz yapımı, bir dilin söz varlığındaki zenginliği ifade eden ana unsurlardan biri olarak kabul edilir. Yeryüzündeki tüm diller üretkenlik açısından söz yapımı konusundaki çeşitliliğine bağlı olarak değerlendirilir. Bu durum her hareketin, her nesnenin, her kavramın sözlerle ifade edilmesi gerekliliği ile ilgilidir. Konumlandırıldığı yer itibarıyla eklemeli diller arasında bulunan Türkçede ise söz yapımı için yapım ekleri, en temel ögeler durumunda yer almaktadır. Ayrıca eklemeli diller arasında da Türkçe, yapım eki varlığı açısından son derece zengin bir durumdadır. Türkçenin gramer kuralları çerçevesinde kelime türetmek için kullanılan dört çeşit yapım eki vardır. Bunlar; isimden isim yapma ekleri, fiilden isim yapma ekleri, isimden fiil yapma ekleri ve fiilden fiil yapma ekleri şeklindedir. Bu eklerin kapsamını en başından itibaren yapım eki olarak kullanılagelen eklerin dışında, kalıplaşarak yeni anlamlı ve görevli sözcükler türeten ekler de oluşturmaktadır. Türk dili tarihinde metin zenginliği açısından önemli bir konumda bulunan Harezm Türkçesinin bu durumu, manzum ve mensur tüm eserlerinin dil hususiyetleri, dil bilgisi özellikleri, söz varlığı, cümle yapısı gibi özellikler bakımından detaylıca incelenmesi gerekliliğini de beraberinde getirmektedir. Bu çalışmada, Türkçenin tarihî dönemlerinden biri olan Harezm Türkçesine ait Kısasü'l-Enbiyâ adlı eser, söz yapımı bakımından incelenmiştir. Bu dönemin söz varlığı açısından en zengin eserleri arasında yer alan Rabgûzî'ye ait Kısasü'l-Enbiyâ üzerinde yürüttüğümüz çalışmada; eserdeki isim, fiil ve edat türündeki sözcüklerde görülen söz yapımı yöntemleri, hangi eklerin nasıl ve ne sıklıkla kullanıldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu eklerin tarihsel gelişim sürecinde hangi aşamalardan geçtiği değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra yabancı dillerden alınan sözcükler ve birleşik yapılar üzerinde de durulmuştur.
Özet (Çeviri)
Word formation is considered one of the main elements that reveal the richness of a language's vocabulary. All languages on earth are evaluated in terms of their diversity in word formation in terms of productivity. This is directly related to the necessity of expressing every action, every object, every concept with words. In Turkish, which is among the agglutinative languages according to its structure, derivational suffixes are the most basic elements for word formation. Moreover, among the agglutinative languages, Turkish is extremely rich in terms of the presence of derivational suffixes. There are four types of derivational suffixes used to derive words within the grammatical rules of Turkish. These are; suffixes that derive nouns from nouns, suffixes that derive nouns from verbs, suffixes that derive verbs from nouns, and suffixes that derive verbs from verbs. The scope of these suffixes includes not only the suffixes that have been used as derivational suffixes since the beginning, but also the suffixes that have become fixed and have produced new meaningful and functional words. Since Khwarezm Turkish has an important place in terms of textual richness in the history of the Turkish language, all of its works in verse and prose should be examined in detail in terms of their linguistic features, grammatical features, vocabulary, and syntax. In this study, the work called Qisas al-Anbiya, which belongs to Khwarezm Turkish, one of the historical periods of Turkish, was examined in terms of word formation. In the study we conducted on Rabguzi's Qisas al-Anbiya, which is among the richest works of the period in terms of vocabulary; the word formation methods in the work, how and how frequently the suffixes were used in word formation were tried to be determined. The stages that these suffixes and the identified words went through in the historical development process were evaluated. In addition, words taken from foreign languages were emphasized.
Benzer Tezler
- Rabguzinin Kısasül-Enbiyasında olumsuzluk
Negation in Rabguzi's Kısasül-Enbi̇ya
MÜZEYYEN SELCEN ÇÜRÜK
Doktora
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. AYŞEHAN DENİZ ABİK
- Rabgūzī'nin Kıṣaṣü'l-Enbiyā'sında fiilimsilerin anlam bakımından incelenmesi
Semantical examination of gerundials in the Kiṣaṣü'l-Enbiyā of Rabgūzī
BİRCAN TAŞDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıKafkas ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EYUP SERTAÇ AYAZ
- Rabguzi'nin Kısasu'l-Enbiya'sı (Leningrad nüshası/146-279) İnceleme-metin-dizin
Rabguzi's Kısasu'l-Enbiya (The leningrad manuscript/146-279) Analysis-text-index
MUSA AYTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖNAL KAYA
- Rabguzi'nin Kısasu'l-Enbiya'sı (Leningrad nüshası/398-527) inceleme-metin-dizin
Rabguzi's Kısasu'l-Enbiya (The leningrad manuscript/398-527) analysis-text-index
AYŞE BERİL KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖNAL KAYA
- Rabguzi'nin Kısasu'l-Enbiya'sı (Leningrad nüshası/279-398) inceleme-metin-dizin
Rabguzi's Kısasu'l-Enbiya (The leningrad manuscript/279-398) analysis-text-index
SAFİYE ÇELEBİ ÇAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖNAL KAYA