Halk hekimliğinde şifalı bitkiler: aromaterapi ve fitoterapi üzerine halkbilimsel bir araştırma
Healing plants in traditional medicine: a folkloric study on aromatherapy and phytotherapy
- Tez No: 978733
- Danışmanlar: PROF. MELİKE KAPLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Halk Hekimliği, Şifalı Bitkiler, Aromaterapi, Fitoterapi, Geleneksel Tıp, Antropoloji, Aromaterapist, Halk bilimi, Halk sağlığı, Folk Medicine, Medicinal Plants, Aromatherapy, Phytotherapy, Traditional Medicine, Anthropology, Aromatherapist, Folklore, Public health
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, halk hekimliğinin önemli bileşenlerinden biri olan şifalı bitkiler bağlamında aromaterapi ve fitoterapi uygulamalarını halkbilimsel bir perspektifle ele almaktadır. Çalışmada, özellikle kadınların güzellik ve bakım süreçlerinde geleneksel bilgiye dayalı şifalı bitki kullanımlarının nasıl sürdürüldüğü, dönüştüğü ve modern hayatla nasıl bütünleştiği sorgulanmıştır. Geleneksel halk hekimliği pratiklerinin çağdaş güzellik merkezlerinde nasıl yeniden üretildiğini inceleyen bu araştırma, hem bireysel hem toplumsal boyutta anlamlı halkbilimsel veriler ortaya koymaktadır. Araştırmanın temel amacı, aromaterapi ve fitoterapinin halk hekimliği çerçevesindeki işlevini, geçmişten günümüze taşıdığı kültürel kodlar aracılığıyla anlamak ve bu bilgi sistemlerinin modern kent yaşamı içerisinde nasıl yeniden anlamlandırıldığını ortaya koymaktır. Çalışma, özellikle kadınların geleneksel güzellik ritüelleri, bakım pratikleri ve bu süreçte kullandıkları şifalı bitkiler üzerinden şekillendirdiği kültürel belleğe odaklanmaktadır. Bu kapsamda, cilt bakım seansları sırasında doğal yağ kullanımı, aromatik terapi yöntemleri ve bitkisel tedavi pratikleri gibi unsurlar halkbiliminin yöntem ve kavramları ışığında analiz edilmiştir. Tezde nitel araştırma yöntemleri kullanılmış; yarı yapılandırılmış görüşmeler, katılımcı gözlem ve belge analizi tekniklerinden faydalanılmıştır. Alan araştırması Ankara ili Çankaya ilçesindeki bir güzellik merkezinde gerçekleştirilmiş, burada hizmet alan kadınlarla yüz yüze görüşmeler yapılmış ve bu görüşmeler etnografik mülakat yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmayı gerçekleştiren yazarın aynı zamanda cilt bakım uzmanı olması, katılımcılarla daha güven temelli ve derinlemesine bir ilişki kurmasına olanak tanımış; bu da alandaki verilerin zenginliğini artırmıştır. Tezin kuramsal çerçevesinde halk hekimliği kavramının tarihsel kökenleri ve tanımları ele alınmış, bu uygulamaların Anadolu'daki karşılıkları ile incelenmiştir. Aynı zamanda aromaterapi ve fitoterapi uygulamalarının tarihsel gelişimi, kadim tıp kültürleri (Antik Yunan, Çin, Hint, Mısır vb.) üzerinden değerlendirilmiş, bu yöntemlerin hem geleneksel hem de modern tıp içindeki yeri analiz edilmiştir. Bitkisel tedavinin modern tıptaki yansımaları uluslararası kuruluşların yaklaşımları ışığında değerlendirilmiştir. Araştırmanın önemli bulgularından biri, kadınların güzellik ve bakım pratiklerini yalnızca estetik bir amaçla değil; aynı zamanda kimlik inşası, özsaygı, kültürel aidiyet ve psikolojik iyilik hali bağlamında ele aldıklarıdır. Çalışmada, bireylerin geleneksel bilgi kaynaklarına (anneler, büyükanneler, yöresel tarifler, aktar kültürü vb.) yönelerek modern bakım yöntemlerine geleneksel içerikler kattıkları gözlemlenmiştir. Lavanta yağı, kekik yağı, zeytin yağı gibi doğal ürünlerin yaygın kullanımı, halk tıbbının günümüz şehirli kadın yaşamında hala güçlü bir karşılığı olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak tez, aromaterapi ve fitoterapi gibi geleneksel bilgi alanlarının modern yaşamda nasıl yeniden yorumlandığını ortaya koymakta; halk hekimliği bilgisinin kültürel sürekliliğine ve dönüşümüne dair önemli halkbilimsel veriler sunmaktadır. Güzellik merkezleri bu anlamda yalnızca fiziksel bakımın yapıldığı yerler değil; aynı zamanda kadınlar arası sözlü bilgi aktarımının, kolektif hafızanın ve geleneksel şifa pratiklerinin yaşatıldığı çağdaş halk kültürü mekânları olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis addresses aromatherapy and phytotherapy practices in the context of medicinal plants, one of the important components of folk medicine, from a folkloric perspective. In the study, it is questioned how the use of medicinal plants based on traditional knowledge, especially in women's beauty and care processes, is sustained, transformed and integrated with modern life. This research, which examines how traditional folk medicine practices are reproduced in contemporary beauty centres, reveals meaningful folkloric data in both individual and social dimensions. The main purpose of the research is to understand the function of aromatherapy and phytotherapy within the framework of folk medicine through the cultural codes it has carried from the past to the present and to reveal how these knowledge systems are reinterpreted in modern urban life. The study focuses especially on the cultural memory shaped by women through traditional beauty rituals, care practices and the medicinal plants they use in this process. In this context, elements such as the use of natural oils during skin care sessions, aromatic therapy methods and herbal treatment practices are analysed in the light of the methods and concepts of folklore. Qualitative research methods were used in the thesis; semi-structured interviews, participant observation and document analysis techniques were utilised. The field research was carried out in a beauty centre in Çankaya district of Ankara province, face-to-face interviews were conducted with women receiving services here and these interviews were evaluated by ethnographic interview method. The fact that the author is also a skin care specialist enabled her to establish a more trust-based and in-depth relationship with the participants, which increased the richness of the data in the field. In the theoretical framework of the thesis, the historical origins and definitions of the concept of folk medicine are discussed, and these practices are analysed with their equivalents in Anatolia. At the same time, the historical development of aromatherapy and phytotherapy practices was evaluated through ancient medical cultures (Ancient Greece, China, India, Egypt, etc.) and the place of these methods in both traditional and modern medicine was analysed. The reflections of herbal treatment in modern medicine are evaluated in the light of the approaches of international organisations. One of the important findings of the study is that women consider beauty and care practices not only for aesthetic purposes but also in the context of identity construction, self-esteem, cultural belonging and psychological well-being. In the study, it was observed that individuals add traditional content to modern care methods by turning to traditional sources of information (mothers, grandmothers, local recipes, herbalist culture, etc.). The widespread use of natural products such as lavender oil, thyme oil, olive oil shows that folk medicine still has a strong resonance in today's urban women's lives. In conclusion, the thesis reveals how traditional knowledge areas such as aromatherapy and phytotherapy are reinterpreted in modern life and provides important folkloristic data on the cultural continuity and transformation of folk medicine knowledge. In this sense, beauty centres are evaluated not only as places where physical care is provided, but also as contemporary folk culture spaces where oral knowledge transmission between women, collective memory and traditional healing practices are kept alive.
Benzer Tezler
- Kastamonu`da halk tababeti, inanış ve uygulamalar
Başlık çevirisi yok
GÜLTEN GÖNÜL KÜÇÜKBASMACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. F. AHSEN TURAN
- Diyarbakır merkez ve çevresi (ilçeleri) halk hekimliği
Diyarbakır center and its surroundings (ditricts) public medicine
TUBA UMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Batman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REZAN KARAKAŞ
- Selendi (Manisa) halk hekimliği çalışması
Selendi (Manisa) stady of public doctorship
EROL ÇANLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Halk Bilimi (Folklor)Bartın ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞERİFE SEHER EROL
- Hatay/Kırıkhan yörüklerinde halk bilimi unsurları
Folk science elements in Hatay / Kırıkhan yoruk
MUSTAFA DEVECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Halk Bilimi (Folklor)Hatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN KÜRŞAT TÜRKAN
- Düziçi'nde halk hekimliği
Folkloric medicine in Düziçi
UYGAR KURUM
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Halk Bilimi (Folklor)Niğde ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. HATİCE İÇEL