Tanzimat döneminden günümüze küçük ayasofya mahallesi'nin mekânsal değişimi
Spatial transformation of küçük ayasofya neighborhood from the tanzimat period (reform era in the ottoman empire) to the present
- Tez No: 978071
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMİNE SİBEL SÖĞÜT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Mimarlık, Urban and Regional Planning, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Küçük Ayasofya Mahallesi, Mekânsal Değişim, Tarihi Kentler, Harita Analizi, Tanzimat Dönemi, UNESCO Dünya Mirası, Küçük Ayasofya Neighborhood, Spatial Change, Historic Cities, Map Analysis, Tanzimat Period, UNESCO World Heritage
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık, Planlama ve Tasarım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Koruma-Yenileme ve Restorasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mekânsal değişim, belirli dönemsel olaylar, kırılma noktaları ve zaman içinde mekânın işlevsel dönüşümlerinin etkisiyle ortaya çıkan dinamik bir süreç olarak değerlendirilmektedir; bu nedenle, kavramın çerçevesini kavramadan değişim süreçlerini anlamak eksik kalacaktır. Bu bağlamda, bir mekânı incelerken farklı bakış açılarını dikkate almak ve mekânın oluşum süreçlerini ayrıntılı biçimde çözümlemek, kavramın çeşitli yaklaşımlarıyla bütüncül olarak ele alınmasını gerektirmektedir; zira her tanım, mekâna ait belirli bir özelliğin tartışılmasına odaklanmaktadır. Dolayısıyla, mekân kavramına ilişkin tarihsel bir perspektif, yapılacak alan çalışmasını şekillendirmek ve mekânsal değişimin dinamiklerini doğru bir biçimde yorumlamak açısından kritik bir öneme sahiptir. Dolaysıyla, bu tez çalışmasının amacı, Tanzimat Dönemi'nden günümüze kadar yaşanan fiziksel mekânsal değişimi incelemek ve süreci İstanbul Tarihi Yarımadası'nda, Sultanahmet Arkeolojik Parkı sınırları içerisinde yer alan Küçük Ayasofya Mahallesi üzerinden değerlendirmektir. Söz konusu mahalle, 1985 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne dahil edilmiş olup, tarihsel ve kültürel katmanlarıyla kentin gelişim sürecine ışık tutmaktadır. Bu doğrultuda, mekânsal değişimin koruma yaklaşımlarıyla birlikte ele alınması ve korumanın ulusal ölçekte tarihsel gelişimi ile farklı yaklaşımlarının incelenmesi hem mevcut sorunları görünür kılacak hem de korumacı bir perspektif geliştirmede yol gösterici olacak; böylelikle mahallenin Tanzimat döneminden günümüze her ne kadar bu çalışmanın temel döngüsü kentsel fiziksel değişimi incelemek olsa da, tarihi kentlerde ve sit alanlarında koruma yalnızca yapının fiziksel varlığını sürdürmek anlamına gelmemekte; aksine, mekânın taşıdığı kültürel değerleri muhafaza ederek yaşam döngüsünü ve sürekliliğini geleceğe taşımayı da kapsamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, mekânsal değişim kavramı kapsamlı bir biçimde tanımlanmış ve bu değişimin kentsel ile yapısal ölçeklerde nasıl ortaya çıktığı sistematik olarak açıklanmıştır. Ardından, Tanzimat Fermanı'nın ilanından günümüze kadar uzanan süreçte, mekânsal değişim ve kentsel koruma yaklaşımları ele alınmış; söz konusu süreçte hangi alanlarda çalışmalar yapıldığı ve bu alanlarda benimsenen yaklaşımlar detaylı bir biçimde incelenmiştir. Bu çerçevede, Türkiye'de ulusal düzeyde uygulanan koruma politikalarının tarihsel gelişimi kronolojik olarak sunulmuş, her dönemin koruma anlayışına etki eden siyasi, sosyal ve kültürel faktörler analiz edilerek kentsel koruma uygulamalarının sürekliliği ve dönüşüm dinamikleri ortaya konulmuştur. Ayrıca, bu bölümde mekânsal değişim ile koruma arasındaki karşılıklı etkileşim, kentsel dokunun sürekliliği ve kültürel değerlerin korunması bağlamında değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, Küçük Ayasofya Mahallesi tarihsel süreçler çerçevesinde ele alınmış; Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde mahalledeki mekânsal yapılanma, işlevler ve kullanım biçimleri planlı bir şekilde analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra, günümüzde mahallenin mevcut durumu, mekânsal örgütlenmesi ve sahip olduğu tarihî ile kültürel varlıklar kapsamlı bir biçimde incelenmiş; bu varlıkların korunma durumu ve mahalle dokusuna etkisi değerlendirilmiştir. Ayrıca, mahalledeki mekânsal ve kültürel süreklilik ile değişim dinamikleri, geçmişten günümüze uzanan tarihsel bağlamıyla birlikte ele alınarak, kentsel ve kültürel mirasın sürekliliği açısından önemli bulgular ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde Tanzimat'tan günümüze uzanan süreçte belirli kırılma noktalarında Küçük Ayasofya Mahallesi'nin mekânsal değişimini, dönemin haritaları ve tez çalışması kapsamında alanda yapılan saha çalışmaları sonucunda elde edilen verilerle karşılaştırmalı bir analiz yapılmış ve değerlendirme yapılmıştır. Buna bağlı olarak, her dönemin mahalle dokusu üzerindeki etkileri analiz edilmiş ve bu etkilerin kentsel koruma uygulamaları ile kültürel süreklilik bağlamında oluşturduğu dinamikler titizlikle ortaya konulmuştur. Sonuç ve değerlendirme bölümünde, Küçük Ayasofya Mahallesi'nin Tanzimat Dönemi'nden günümüze uzanan mekânsal değişim süreçleri özetlenmiş ve elde edilen bulgular, koruma uygulamaları ile sürdürülebilir kentsel planlama perspektifi çerçevesinde yorumlanmıştır. Ayrıca, çalışma, tarihî dokunun korunması ile modern kentsel gelişim arasındaki ilişkinin dinamiklerini ortaya koyarak, kentsel planlama ve koruma stratejilerinin bütüncül bir biçimde değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Spatial change is considered a dynamic process that emerges through the influence of certain historical events, breaking points, and the functional transformations of space over time. Therefore, understanding the conceptual framework of spatial change is essential; without it, the comprehension of transformation processes remains incomplete. In this context, analyzing a space requires taking different perspectives into account and examining the formation processes of space in detail. This approach allows the concept to be addressed holistically through various theoretical lenses, as each definition focuses on a specific attribute of space. Consequently, adopting a historical perspective on the concept of space is crucial for shaping field studies and accurately interpreting the dynamics of spatial change. Within this framework, the aim of this thesis is to examine the physical spatial transformation from the Tanzimat Period to the present day and to evaluate this process through the Küçük Ayasofya Neighborhood, which is located within the boundaries of the Sultanahmet Archaeological Park in Istanbul's Historic Peninsula. The neighborhood was included in the UNESCO World Heritage List in 1985 and, with its historical and cultural layers, sheds light on the city's development process. Therefore, addressing spatial change together with conservation approaches and analyzing the historical development and different approaches of conservation on a national scale will both reveal existing issues and serve as a guide for developing a conservation-oriented perspective. Although the main focus of this study is the examination of urban physical transformation, conservation in historical cities and heritage sites does not solely mean maintaining the physical existence of structures; rather, it also involves preserving the cultural values carried by the space and transferring its life cycle and continuity into the future. In the first chapter of the study, the concept of spatial change is comprehensively defined, and how this change manifests itself on urban and structural scales is systematically explained. Subsequently, the approaches to spatial change and urban conservation from the proclamation of the Tanzimat Edict to the present have been discussed; the areas where these efforts were implemented and the approaches adopted in these areas have been analyzed in detail. In this context, the historical development of conservation policies implemented on a national scale in Turkey has been presented chronologically, and the political, social, and cultural factors influencing each period's conservation understanding have been analyzed to reveal the continuity and transformation dynamics of urban conservation practices. Furthermore, the reciprocal relationship between spatial change and conservation has been evaluated in terms of the continuity of urban fabric and the preservation of cultural values. In the second chapter, the Küçük Ayasofya Neighborhood has been examined within its historical context; its spatial organization, functions, and usage patterns during the Byzantine, Ottoman, and Republican periods have been systematically analyzed. In addition, the current condition of the neighborhood, its spatial organization, and its historical and cultural assets have been comprehensively studied, and the state of preservation of these assets and their impact on the neighborhood fabric have been evaluated. Moreover, the spatial and cultural continuity and transformation dynamics of the neighborhood have been discussed within their historical context, revealing significant findings regarding the continuity of urban and cultural heritage. In the third chapter, a comparative analysis has been conducted on the spatial transformation of the Küçük Ayasofya Neighborhood at certain breaking points from the Tanzimat Period to the present, using historical maps and fieldwork data obtained within the scope of the thesis. In this context, the effects of each period on the neighborhood fabric have been analyzed, and the dynamics created by these effects within the framework of urban conservation practices and cultural continuity have been meticulously revealed. In the conclusion and evaluation chapter, the spatial transformation processes of the Küçük Ayasofya Neighborhood from the Tanzimat Period to the present have been summarized, and the findings have been interpreted within the framework of conservation practices and a sustainable urban planning perspective. Moreover, the study reveals the dynamics between the preservation of historical fabric and modern urban development, contributing to a holistic evaluation of urban planning and conservation strategies.
Benzer Tezler
- Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Kanunları ve bu kanunlardaki ceza müeyyideleri
Başlık çevirisi yok
AHMET GÖKCEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Hukukİstanbul ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KÖKSAL BAYRAKTAR
- Osmanlı içtimai hayatını aksettiren mektup örnekleri (Tanzimata kadar)
Başlık çevirisi yok
ABDÜLBAKİ ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
TarihGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM ABDÜLKADİROĞLU