Female figures in Turkish Mythology: Descriptive analysis of Bartu Bölükbaşi's Türk Mitolojisi Atlasi
Türk mitolojisinde kadın figürleri: Bartu Bölükbaşı'nın türk mitolojisi atlası'nın betimleyici analizi
- Tez No: 978016
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM CEM BÖLÜKTAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Türk mitolojisi, kadın figürler, dişil demonik varlıklar, ataerkil dönüşüm, Turkish mythology, female figures, feminine demonic beings, patriarchal transformation
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Yeditepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Animasyon Tasarımı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Bartu Bölükbaşı'nın Türk Mitolojisi Atlası adlı eseri temel alınarak, erken dönem Türk mitolojisindeki kadın figürlerin—özellikle demonikleşmiş dişil mitolojik varlıkların—anlatıdaki işlevsel, arketipsel ve kültürel hafıza içindeki rollerini incelemektedir. Araştırma, niteliksel bir yöntemle yürütülmüş, mitolojik kaynakların metinsel çözümlemesi ile Bartu Bölükbaşı'nın illüstrasyonlarının görsel analizi bir araya getirilmiştir.Araştırma kapsamında, Vladimir Propp'un işlev temelli karakter analiz çerçevesi , Joseph Campbell'ın arketip yaklaşımı ve Andrey Sagalayev'in kültürel hafıza ve mitolojik dönüşüm perspektifi benimsenmiştir. Çalışmada, seçilen beş kadın figürü (Kara Umay, Al Karısı, Jeztırnak, Küp Karısı, Yek) fiziksel temsiliyet, karakteristik sembol/nesne ve yaşam alanı gibi unsurlar üzerinden; anlatıdaki işlevsel rolleri (donör, engel, sınav, antagonist), arketipsel/sembolik anlamları (anne, gölge, canavar-anne, baştan çıkarıcı kadın) ve kültürel/toplumsal dönüşümleri (demonizasyon, anaerkilden ataerkile geçiş, toplumsal korkular) bağlamında sistematik olarak analiz edilmiştir. Sagalayev'in kültürel hafıza yaklaşımı, figürlerin tarihsel-toplumsal dönüşümünü ve ataerkil kodlarla demonikleşme süreçlerini anlamada; Campbell'ın arketip kuramı ise bu figürlerin evrensel mitolojik sembollerle ilişkisini çözümlemede temel alınmıştır.Bu unsurlar ,figürlerin hangi anlatısal dönüşümlerden geçtiğini anlamaya yönelik temel kıstaslar olarak kullanılmıştır. Türk mitolojisindeki kadın karakterler ve demonoloji çerçevesinde yapılan değerlendirmeler, ataerkil kültürel kodların tarih boyunca kadın mitolojik figürlerin anlamını nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle üretken ve koruyucu yönlerin bastırılarak demonik temsillere dönüştürüldüğü görülmektedir. Buna karşın, Bölükbaşı'nın çalışması bu figürleri çok katmanlı ve güçlendirici bir biçimde yeniden sunmakta; onları çağdaş bir görsel dil aracılığıyla kültürel hafızaya geri kazandırmaktadır. Türk mitolojisindeki kadın figürleri kültürel hafızanın aktif özneleri olarak konumlandıran bu tez, Türk Mitolojisi Atlası üzerine yapılmış ilk akademik çalışma olması itibariyle animasyon ve görsel kültür alanlarına özgün katkılar sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis, based on Bartu Bölükbaşı's Atlas of Turkish Mythology, examines the functional, archetypal, and cultural memory roles of female figures in early Turkish mythology, especially demonicized feminine mythological beings. The research is qualitative, combining textual analysis of mythological sources with visual analysis of Bartu Bölükbaşı's illustrations. The research adopts Vladimir Propp's function-based character analysis framework, Joseph Campbell's archetypal approach, and Andrey Sagalayev's perspective on cultural memory and mythological transformation. In the study, five selected female figures (Kara Umay, Al KarısıJeztırnak, Jeztırnak, Küp Karısı, Yek) were systematically analyzed in the context of their functional roles in the narrative (donor, obstacle, test, antagonist), archetypal/symbolic meanings (mother, shadow, monster-mother, seductress) and cultural/social transformations (demonization, transition from matriarchy to patriarchy, social fears) through elements such as physical representation, characteristic symbol/object and living space. Sagalayev's cultural memory approach was taken as a basis for understanding the historical-social transformation of the figures and their demonization processes through patriarchal codes, while Campbell's archetype theory was used as the basis for analyzing the relationship of these figures with universal mythological symbols. These elements were used as the basic criteria for understanding the narrative transformations through which the figures went through. The evaluations made within the framework of female characters and demonology in Turkish mythology reveal how patriarchal cultural codes have shaped the meaning of female mythological figures throughout history. Especially productive and protective aspects are suppressed and transformed into demonic representations. On the contrary, Bölükbaşı's work re-presents these figures in a multi-layered and empowering way and restores them to cultural memory through a contemporary visual language. This thesis, which positions female figures in Turkish mythology as active subjects of cultural memory, aims to make original contributions to the fields of animation and visual culture as it is the first academic study on the Atlas of Turkish Mythology.
Benzer Tezler
- Türk mitolojisindeki kadın karakterlerin ve dişil figürlerin arketipsel analizi
Archetypal analysis of female characters and figures in Turkish mythology
DİLEK AKICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıAydın Adnan Menderes ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ARZU KORUCU
- Türk mitolojisindeki kadın tanrısal figürlerin toplumsal cinsiyet temsilleri bağlamında sosyolojik analizi
A sociological analysis of female divine figures in Turkish mythology in the context of gender representations
BÜŞRA UYANIK DAĞCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
SosyolojiSinop ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ÇAĞRICI ZENGİN
- Çağdaş Türk resim sanatına yansıyan mitolojik kadın imgeler: Sanatçı günlüğü uygulamasıyla bir inceleme
Mythological female images reflected in contemporary Turkish painting: An examination with the artist diary application
BAHAR KENAN İDGÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ ERTUĞRUL KÜPELİ
- Türk ve Çin mitolojisinde yılan imgesi
Snake image in Turkish and Chinese mythology
YERSULTAN ALAIDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ BATUK
- İslamiyet öncesi Türk kültüründeki kadın mitlerinin çini sanatına yansıması
The reflection of female myths in pre-Islamic Turkish culture on tile art
NİLAY HIZLIOK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. FUNDA KOÇER