The impact of environmental risk factors on psychosis proneness and neural correlates of working memory and resting-state in adolescents and young adults
Ergen ve genç erişkin nüfusta çevresel risk faktörlerin çalışma belleği sırasındaki nöral aktivasyon ve dinlenim halindeki fonksiyonel bağlantı üzerindeki etkisi ile psikoz eğilimine ilişkin etkileri
- Tez No: 976865
- Danışmanlar: PROF. DR. TIMOTHEA TOULOPOULOU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikiyatri, Psikoloji, Psychiatry, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Bilişsel şemalar, Klinikaltı psikoz, Cognitive schemas, Subclinical psychosis
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi
- Enstitü: Mühendislik ve Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Nörobilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Nörobilim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sanrılar ve halüsinasyonlar gibi psikoz belirtileri, genel, klinik olmayan popülasyonda bazen hafif bir formda gözlemlenebilir ve genellikle psikoz eğilimi (PP) olarak adlandırılır, bu durum potansiyel olarak psikoz sürekliliğinin bir parçası olarak değerlendirilir. Genç bireylerde, özellikle kritik gelişimsel dönemlerde psikoz eğilimine katkıda bulunan nöral, çevresel ve bilişsel faktörlerin anlaşılması ise belirsizliğini korumaktadır. Bu tez psikoz eğiliminin çevresel risk korelasyonlarını, nedensel faktörlerini ve nöral korelasyonlarını, hem görev sırasında hem de dinlenme durumunda fMRI verilerini kullanarak araştırmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, üç farklı çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk çalışmada, etnik azınlık veya göç geçmişi, obstetrik komplikasyonlar, baba yaşı, kentsel yaşam, travma ve esrar kullanımı gibi çevresel risk faktörleri ile psikoz eğilimi ve şizotipiklik arasındaki ilişki çok düzeyli karma etkili doğrusal regresyon yöntemiyle incelenmiştir. Ayrıca, benlik ve diğerleri hakkındaki şemalar, psikoz eğilimi ve şizotipiklik öngörüsü için kullanılmış ve çalışma belleği performansı sırasında gözlemlenen nöral korelatlar araştırılmıştır. İkinci çalışmada değişkenler arasındaki nedensellik ve etki yönünü keşfetmek için veri odaklı bir yaklaşım olan, yeni bir makine öğrenimi algoritması olan nedensel keşif analizi (CDA) kullanılmıştır. Bu analiz, negatif benlik şemasının psikoza yatkınlık üzerinde tüm değerlendirmeler arasında en büyük nedensel etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, zayıf seviyede deneyimlenen sosyal uyum ve güvenin de psikoz eğilimi üzerinde nedensel bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Analizimiz, bu ilişkileri etkileyebilecek başka ölçülmemiş faktörlerin varlığını dışlayamasa da, etki büyüklükleri (ES) anlamlıydı: negatif benlik şeması & PP (ES= 0.54) ve sosyal uyum ve güven & PP (ES= -0.18). Ek olarak, PP'nin, çalışma belleği sırasında dorsolateral prefrontal korteksteki (DLPFC) aktivasyon artışına doğrudan neden olduğu tespit edilmiştir (ES= 0.12). CDA aynı bireylerde ölçülen 37 değişken için eş zamanlı yönlü nedensellik ilişkilerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Son olarak, üçüncü çalışmada CDA, dinlenme durumundaki fMRI (rsfMRI) ortalama fonksiyonel bağlantı (FC) indekslerini içeren bir veri setine, iki farklı ön bilgi yapılandırmasıyla uygulanmıştır. Negatif benlik şeması ve sosyal uyum & güven, tekrar psikoz eğiliminin doğrudan nedensel faktörü olarak ortaya çıkmıştır. Ancak, psikoz eğiliminin dinlenme sırasındaki ortalama FC indekslerini etkilediği gözlemlenmemiştir. Bunun yerine, dorsal dikkat ağı içindeki bölgrsel FC indekslerini doğrudan etkilediği belirlenmiştir. Bu bulgular, PP'li genel popülasyonda negatif benlik şeması ve sosyal uyum ve güvenin önemini vurgulamakta ve bu faktörlere yönelik önleyici müdahalelerin potansiyelini ortaya koymaktadır. Ayrıca, sonuçlar çalışma belleği sırasında DLPFC'nin ve dinlenme sırasında dorsal dikkat ağının, psikoz eğilimini anlamada ve ele almada potansiyel hedefler olarak rolünü vurgulamaktadır. Bu tez, genel popülasyonda PP'nin altında yatan nedensel mekanizmaları modelleyen ilk veri odaklı analiz olup, psikoz sürekliliği hipotezini de desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
Experiencing symptoms of psychosis, such as delusions and hallucinations, is sometimes observed in the general, nonclinical populations in a mild form, and is often termed psychosis proneness (PP), potentially as part of the psychosis continuum. Understanding the neural, environmental and cognitive factors contributing to PP in young individuals during critical developmental periods remains unclear. Environmental risk correlations, causal factors, and neural correlates of psychosis proneness were investigated using fMRI during both task performance and resting state. To this end, three different studies were conducted. The first study examined the relationship between environmental risk factors including ethnic minority or migration history, obstetric complications, paternal age, urbanicity, trauma, cannabis use, and psychosis proneness and schizotypy using multilevel mixed effects linear regression. Additionally, schemas about the self and others were used to predict psychosis proneness and schizotypy, alongside an exploration of its neural correlates during working memory performance. In the second study, we used a data-driven approach, causal discovery analysis (CDA), a novel machine learning algorithm, to explore directional relationships among variables. The analysis identified negative self-schema as having the largest causal effect on psychosis proneness among all assessments. Furthermore, experiencing low levels of social cohesion and trust had a causal effect on psychosis proneness. Although our analysis could not exclude the possibility that other unmeasured factors may confound these relationships, the effect sizes (ES) were substantial: negative self-schema & PPS (ES= 0.54) and social cohesion and trust & PPS (ES= -0.18). Moreover, PPS was identified as a direct cause of increased activation in the dorsolateral prefrontal cortex (DLPFC) during working memory (ES= 0.12). CDA provided simultaneous directionality for 37 variables measured in the same individuals. Finally, in the third study, we applied CDA to a dataset that included resting-state fMRI functional connectivity (FC) indices, with two different configurations of prior knowledge. Negative self-schema and social cohesion & trust again emerged as a direct causal factor for psychosis proneness. However, psychosis proneness did not appear to influence mean FC indices during rest. Instead, it directly affected individual FC indices within the dorsal attention network. These findings highlight the significance of negative self-schema and social cohesion and trust in the general population with psychosis proneness, suggesting potential preventive interventions targeting these factors. Furthermore, the results highlight the roles of the DLPFC during working memory and the dorsal attention network during rest as a potential targets for understanding and addressing psychosis proneness. These findings represent the first data-driven analysis modelling causal mechanisms underlying psychosis proneness in the general population and further support the hypothesis of continuum of psychosis.
Benzer Tezler
- İslami ve geleneksel bankaların finansal performansı üzerinde çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) faktörlerinin etkisi: Dinamik panel veri analizi ile uluslararası bir karşılaştırma
The impact of environmental, social and governance (ESG) factors on the financial performance of Islamic and traditional banks: An international comparison using dynamic panel data analysis
HARUN ÇETİNKAYA
- Stratejik bilincin karar verme stilleri üzerindeki etkisinde risk alma algısı ve çevresel belirsizliğin rolü
The role of risk taking and environmental uncertainty in the impact of strategi̇c consciousness on decision making styles
TAHA YUSUF ÇAKAREL
- KONTAKT DERMATİTLİ HASTALARDA RİSK FAKTÖRLERİNİN BELİRLENMESİ, TEDAVİYE UYUM VE HASTALIĞIN YAŞAM KALİTESİNE ETKİSİ
DETERMINATION OF RISK FACTORS, TREATMENT ADHERENCE, AND THE IMPACT OF THE DISEASE ON QUALITY OF LIFE IN PATIENTS WITH CONTACT DERMATITIS
ESRA KAYNARPUNAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
DermatolojiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜMİT AYDOĞAN
PROF. DR. YUSUF ÇETİN DOĞANER
UZMAN ZEYNEP BÜŞRA BALIK
- Pazarlama kabiliyetleri ve algılanan riskin kurumsal satın alma davranışı üzerindeki etkisi: Çevresel türbülans ve kurumsal hafızanın düzenleyici rolü
The impact of marketing capabilities and perceived risk on corporate purchasing behavior: The regulatory role of environmental turbulence and corporate memory
MEHMET ÇİNİBULAK
Doktora
Türkçe
2025
Sağlık YönetimiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EDİBE ASUMAN ATİLLA
- The impact of ESG factors on corporate financial performance: Strategies, integration and green M&As
ESG faktörlerinin kurumsal finansal performansa etkisi: Stratejiler, entegrasyon ve yeşil birleşme & satın almalar
DENİZ TURGUT
