Özgül öğrenme bozukluğunda yürütücü işlevler, zihin kuramı becerileri, duygu düzenleme becerileri ile sosyal becerilerin ilişkisi
The relationship of executive functions, theory of mind skills, emotion regulation skills with social skills in specific learning disorder
- Tez No: 976167
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZLEM YILDIZ GÜNDOĞDU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Özgül öğrenme bozukluğu, yürütücü işlevler, zihin kuramı, duygu düzenleme, sosyal beceriler, Specific learning disorder, executive functions, theory of mind, emotion regulation, social skills
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Özgül öğrenme bozukluğu (ÖÖB), akademik becerilerde bozulmaya neden olan nörogelişimsel bir bozukluktur. ÖÖB'nin akademik başarısızlıkla sınırlı kalmayıp sosyal ve duygusal gelişimi de etkilediği bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı, ÖÖB tanılı çocuklarda yürütücü işlevler, zihin kuramı becerileri, duygu düzenleme ve sosyal beceriler arasındaki ilişkileri incelemek ve bu değişkenlerin sosyal becerilerdeki etkisini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 8-12 yaş arası ÖÖB tanılı 35 çocuk (olgu grubu) ve 35 sağlıklı çocuk (kontrol grubu) dâhil edildi. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, Yönetici İşlevlere Yönelik Davranış Değerlendirme Envanteri (YİYDDE), Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği (SBDÖ), Duygu Ayarlama Ölçeği (DAÖ), Wechsler Çocuklar için Zekâ Ölçeği-IV (WISC-IV) ve zihin kuramı testleri (Smarties, Sally-Anne, Çikolata Testi, Dondurma Kamyonu Testi, Gözlerden Zihin Okuma Testi) uygulandı. Veriler IBM SPSS Statistics Version 26 programı kullanılarak bağımsız gruplar t-testi, Mann-Whitney U testi, korelasyon ve regresyon analizleri ile değerlendirildi. p< 0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: ÖÖB grubunda yürütücü işlev becerileri kontrol grubuna göre anlamlı derecede zayıftı. YİYDDE alt ölçeklerinden bastırma (p=0,005), duygusal kontrol (p=0,002), çalışma belleği, izleme, set değiştirme ve planlama-organize olma puanları ile global yönetici toplam puanı, davranışsal düzenleme indeksi ve üst biliş indeksi açısından gruplar arasında anlamlı fark saptandı (p< 0,01). Duygu düzenleme becerilerinde ÖÖB grubu kontrol grubuna kıyasla daha kötü performans gösterdi; DAÖ duygu ayarlama, değişkenlik/olumsuzluk alt ölçek puanları ve genel ölçek puanı anlamlı şekilde daha yüksekti (p<0,001). Zihin kuramı becerilerinde ÖÖB grubu kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde düşük performans sergiledi. Sally-Anne, Çikolata ve Dondurma Kamyonu testlerinde gruplar arası anlamlı fark bulundu (p< 0,05). Gözlerden Zihin Okuma Testi puanları ÖÖB grubunda kontrol grubuna göre anlamlı şekilde daha düşüktü (p< 0,05). ROC analizinde Gözlerden Zihin Okuma Testi puanının 20,50'nin altında olması olgu grubunda olma riskini artırdı. Sosyal beceri düzeyleri ÖÖB grubunda anlamlı şekilde daha düşüktü; SBDÖ alt ölçeklerinden temel sosyal beceriler (p<0,001), temel konuşma becerileri (p=0,008), ileri konuşma becerileri (p<0,001), ilişkiyi başlatma ve sürdürme (p<0,001), grupla iş yapma (p<0,001), duygusal beceriler (p=0,001), kendini kontrol (p<0,001), saldırganlıkla başa çıkma (p<0,001), yönerge verme (p=0,001), bilişsel beceriler (p<0,001) ve SBDÖ toplam puanı (p<0,001) açısından gruplar arasında anlamlı farklılıklar tespit edildi. ÖÖB grubunda zihin kuramı becerileri, ilişkiyi başlatma-sürdürme ve temel konuşma becerilerini yordadı (p<0,05). Duygu düzenleme becerileri sosyal becerilerle pozitif korelasyon gösterdi ve sosyal becerileri yordadı (p<0,05). Olgu grubunda yürütücü işlev becerileri ile sosyal beceriler arasında genel puanlar düzeyinde anlamlı ilişki saptanmazken (p> 0, 05), alt ölçek düzeyinde çok sayıda anlamlı negatif korelasyon tespit edildi. Özellikle kendini kontrol becerileri ile duygusal kontrol, çalışma belleği, düzenli olma, set değiştirme ve planlama/organize olma arasında; bilişsel beceriler ile bastırma, duygusal kontrol, başlatma, çalışma belleği, düzenli olma, izleme, planlama/organizasyon arasında ilişkiler bulundu (p<0,05). Ancak regresyon analizlerinde yürütücü işlev becerilerinin sosyal becerileri yordamadığı saptandı. Tartışma: Çalışma bulgularımız, ÖÖB'li çocuklarda yürütücü işlevler, zihin kuramı ve duygu düzenleme becerilerinin kontrol grubuna göre anlamlı derecede zayıf olduğunu ve bu eksikliklerin sosyal becerileri olumsuz etkilediğini göstermiştir. Zihin kuramı ve duygu düzenleme becerilerinin sosyal becerileri yordaması, bu alanların sosyal işlevsellik için kritik öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Yürütücü işlevler ile sosyal beceriler arasındaki ilişkinin karmaşık yapısı dikkat çekicidir. Genel puanlar düzeyinde anlamlı ilişki bulunmaması ancak alt ölçek düzeyinde çok sayıda güçlü korelasyonun tespit edilmesi, ÖÖB popülasyonunun heterojen yapısını yansıtmaktadır. Korelasyon analizlerinde anlamlı ilişkiler bulunmasına rağmen regresyon analizinde yürütücü işlevlerin sosyal becerileri yordamaması, bu ilişkinin doğrudan nedensel olmadığını ve akademik öz-yeterlik, duygusal düzenleme, akran reddi deneyimleri gibi aracı değişkenler tarafından şekillendirildiğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, özgül öğrenme bozukluğunun yalnızca akademik ve bilişsel alanlarla sınırlı bir bozukluk olmadığı, sosyal alanlarda da belirgin yetersizlikler içerdiği; bu alanların bütüncül olarak değerlendirilmesinin ve müdahale süreçlerine sosyal beceri eğitimlerinin entegre edilmesinin çocukların gelişimsel ve toplumsal uyumları açısından kritik öneme sahip olduğunu düşünmekteyiz. Gelecek araştırmaların daha büyük örneklemlerle, boylamsal tasarımlarla ve yapısal eşitlik modellemesi gibi ileri istatistiksel yöntemlerle bu karmaşık ilişkileri netleştirmesi ve kanıt temelli müdahale stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: Specific learning disorder (SLD) is a neurodevelopmental disorder that leads to impairments in academic skills. It is well established that SLD not only results in academic failure but also affects social and emotional development. The aim of this study is to examine the relationships among executive functions, theory of mind skills, emotion regulation, and social skills in children diagnosed with SLD, and to investigate the impact of these variables on social skills. Methods: The study included 35 children aged 8–12 years diagnosed with SLD (case group) and 35 healthy children (control group). Participants were administered a sociodemographic data form, the Behavior Rating Inventory of Executive Function (BRIEF), the Social Skills Evaluation Scale (SSES), the Emotion Regulation Scale (ERS), the Wechsler Intelligence Scale for Children-IV (WISC-IV), and theory of mind tests (Smarties, Sally-Anne, Chocolate Test, Ice Cream Truck Test, and the Reading the Mind in the Eyes Test). Data were analyzed using independent samples t-test, Mann-Whitney U test, correlation, and regression analyses with IBM SPSS Statistics Version 26. A p-value of <0.05 was considered statistically significant. Results: Executive function skills were significantly weaker in the SLD group compared to the control group. Significant differences were observed between groups in BRIEF subscales of inhibition (p=0.005), emotional control (p=0.002), working memory, monitoring, set-shifting, planning/organization scores, global executive composite, behavioral regulation index, and metacognition index (p<0.01). In terms of emotion regulation, the SLD group performed worse than controls; ERS scores for emotion regulation, variability/negativity subscales, and total scale scores were significantly higher (p<0.001). Theory of mind skills were significantly lower in the SLD group. Significant differences were found in Sally-Anne, Chocolate, and Ice Cream Truck tests (p<0.05). Reading the Mind in the Eyes Test scores were significantly lower in the SLD group (p<0.05). ROC analysis indicated that a score below 20.50 on the Reading the Mind in the Eyes Test increased the risk of being in the case group. Social skill levels were significantly lower in the SLD group; significant differences were detected in SSES subscales of basic social skills (p<0.001), basic conversation skills (p=0.008), advanced conversation skills (p<0.001), initiating and maintaining relationships (p<0.001), group work (p<0.001), emotional skills (p=0.001), self-control (p<0.001), coping with aggression (p<0.001), giving instructions (p=0.001), cognitive skills (p<0.001), and total SSES score (p<0.001). In the SLD group, theory of mind skills predicted relationship initiation/maintenance and basic conversation skills (p<0.05). Emotion regulation skills showed a positive correlation with social skills and predicted social skills (p<0.05). While no significant relationship was found between overall executive function and social skills scores in the case group (p>0.05), numerous significant negative correlations were identified at the subscale level. Specifically, self-control skills were related to emotional control, working memory, organization, set-shifting, and planning/organization; cognitive skills were associated with inhibition, emotional control, initiation, working memory, organization, monitoring, and planning/organization (p<0.05). However, regression analyses showed that executive function skills did not predict social skills. Discussion: Our findings indicate that children with SLD have significantly poorer executive functions, theory of mind, and emotion regulation skills compared to controls, and these deficits negatively impact social skills. The predictive role of theory of mind and emotion regulation skills on social skills highlights the critical importance of these domains for social functioning. The complex nature of the relationship between executive functions and social skills is noteworthy. The absence of significant relationships at the overall score level but the presence of strong correlations at the subscale level reflects the heterogeneous nature of the SLD population. The lack of predictive power of executive functions on social skills in regression analyses, despite significant correlations, suggests that this relationship is not directly causal and may be shaped by mediating variables such as academic self-efficacy, emotion regulation, and experiences of peer rejection. In conclusion, specific learning disorder is not limited to academic and cognitive domains; it also involves marked deficits in social domains. Comprehensive assessment and the integration of social skills training into intervention processes are critically important for the developmental and social adaptation of affected children. Future research with larger samples, longitudinal designs, and advanced statistical methods such as structural equation modeling is needed to clarify these complex relationships and to inform evidence-based intervention strategies.
Benzer Tezler
- Özgül öğrenme bozukluğunda bilişsel işlevlerin değerlendirilmesi: Tanı almış ve almamış çocukların karşılaştırılması
Assessment of cognitive functions in specific learning disorder: A comparison children with and without learning disorder
SİBEL GÜRSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
PsikolojiAnkara ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE GÜLSEN ERDEN
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan kişilerde dikkatin uzaysal asimetrisinin incelenmesi
Investigation of spatial asymmetry of attention in individuals with attention deficit hyperactivity disorder
EMEL GÜNEŞ
- Konversiyon bozukluğunda nöropsikolojik değerlendirme
Neuropsychological assessment in conversion disorder
SÜLEYMAN DEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
PsikiyatriGaziosmanpaşa ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERYAL ÇAM ÇELİKEL
- İlk atak ve yineleyici major depresyonu olan hastaların sosyodemografik, klinik ve nöropsikolojik değişkenler açısından karşılaştırılması
Comparison of first episode depresssion and recurrent depresssion in terms of sociodemographic, clinical and neuropsychological variables
ÇİĞDEM ÇİFCİ KAYGUSUZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2010
PsikiyatriAbant İzzet Baysal ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖZDEN ARISOY
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklarda eşlik eden özgül öğrenme bozukluğunun benlik saygısı, aleksitimi ve duygu düzenleme üzerindeki etkisi
The effect of comorbid specific learning disorder on self-esteem, alexithymia, and emotion regulation in children diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
ÖZKAN ŞEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM ADAK