Kastamonu kırsalında yer alan divan (cuma) camilerinin mimari koruma bağlamında incelenmesi
An investigation of the divan (friday) mosques in rural kastamonu in the context of architectural conservation
- Tez No: 976027
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMRE KİSHALI, DOÇ. DR. NURDAN KUBAN ORCAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Dini mimari, Kırsal mimari, Kırsal miras, Mimari miras, Somut olmayan kültürel miras, İslam mimarisi, Religious architecture, Rural architecture, Rural heritage, Architectural heritage, Intangible cultural heritage, Islamic architecture
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Koruma ve Restorasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, Kastamonu kırsalında yer alan ve Osmanlı dönemindeki divan teşkilatları kapsamında şekillenen divan (Cuma) camilerini mimari koruma ilkeleri bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu camiler, yalnızca ibadet yapısı olmanın ötesinde, kırsal yerleşimlerin sosyal ve kültürel organizasyonunun merkezinde yer almakta olup geleneksel mimarinin önemli temsilcileridir. 1871 Vilayet Nizamnamesine göre, Kastamonu kazasında yer alan; Devrekâni, Göl, Akkaya ve Kuzyaka nahiyelerinde tespit edilen 35 cami ayrıntılı biçimde yerinde incelenmiş; her bir yapı için özgünlük, yapısal bütünlük, malzeme kullanımı, mimari detaylar, bozulma durumları, risk unsurları ve geçmiş müdahaleler belgelenmiştir. Araştırmanın temel bileşenlerinden biri, yerinde belgelemeye dayalı olarak hazırlanan yapı envanterlerinin dijital ortama aktarılması ve özgün bir Divan Camileri Dijital Envanterinin oluşturulmasıdır. Bu envanter, akademik çalışmalara olduğu kadar yerel yönetimler ve uygulayıcı kurumlar için de başvuru kaynağı olmayı hedeflemektedir. Tez çalışması süresince, çağdaş koruma kuramlarında önemli bir yere sahip olan değer temelli koruma yaklaşımı ve risk değerlendirme yöntemleri çerçevesinde her bir caminin korunabilirlik durumu analiz edilmiş, sürdürülebilir koruma stratejilerine yönelik öneriler geliştirilmiştir. Bu akademik üretim süreci, sadece belgelemeye ve analiz etmeye yönelik değil, aynı zamanda kamusal farkındalık oluşturmayı hedefleyen katılımcı bir yaklaşımla desteklenmiştir. Bu bağlamda, Kastamonu Üniversitesi ev sahipliğinde“Kaybolan Miras: Divan Camileri”başlıklı bir panel düzenlenmiş; Kastamonu Valiliği, Vakıflar Bölge Müdürlüğü, ilgili kamu kurumları, muhtarlar, imamlar ve üniversiteden akademisyenlerin katılımı sağlanmıştır. Bu panel, yerel paydaşların bilgiye doğrudan erişimini sağlamış ve koruma sürecinde yerel farkındalık ve sahiplenmeyi artırmayı amaçlayan katılımcı koruma yaklaşımının önemli bir çıktısı olmuştur. Sonuç olarak, bu çalışma hem geleneksel kırsal cami mimarisine dair özgün belgelemeler sunmakta hem de kırsal mirasın korunmasına yönelik disiplinler arası bir yaklaşım geliştirerek, Türkiye kırsal miras literatürüne katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral thesis aims to examine the divan (Friday )mosques located in the rural areas of Kastamonu, which were shaped within the framework of the Ottoman divan organisations, in the context of architectural conservation principles. These mosques are not only places of worship but also important representatives of traditional architecture, as they are at the centre of the social and cultural organisation of rural settlements. According to the 1871 Vilayet Regulation, 35 mosques identified in the Devrekâni, Göl, Akkaya, and Kuzyaka districts of Kastamonu were examined in detail on site; for each structure, uniqueness, structural integrity, material use, architectural details, deterioration, risk factors, and past interventions were documented. One of the main components of the research is the transfer of building inventories prepared based on on-site documentation to a digital environment and the creation of a unique 'Divan Mosques Digital Inventory.' This inventory aims to serve as a reference source for academic studies as well as local administrations and implementing institutions. During the thesis study, the conservability status of each mosque was analysed within the framework of value-based conservation approaches and risk assessment methods, which hold an important place in contemporary conservation theories, and recommendations for sustainable conservation strategies were developed. This academic production process was supported by a participatory approach that aimed not only to document and analyse, but also to raise public awareness. In this context, a panel titled“Lost Heritage: Divan Mosques”was organised; participation was secured from the Kastamonu Governor's Office, the Regional Directorate of Foundations, relevant public institutions, village heads, imams, and academics from the university. This panel provided local stakeholders with direct access to information and served as an important outcome of the participatory conservation approach aimed at increasing local awareness and ownership in the conservation process. In conclusion, this study not only provides original documentation on traditional rural mosque architecture but also contributes to the Turkish rural heritage literature by developing an interdisciplinary approach to the preservation of rural heritage.
Benzer Tezler
- Orman kaynaklarının yoksulluk yönetimi ve kırsal kalkınma üzerine sosyo-ekonomik etkileri
The socio-economic effects of forest resources on poverty management and rural development
SEDEF NAZİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Ormancılık ve Orman MühendisliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. ÖMER EKER
- Kastamonu Tosya kırsal mimari bağlamında Gümele (bağ evi) mimari analizi
Architectural analyze of Gümele (garden house) in context of rural architecture in Tosya, Kastamonu
GÖKÇEN GÖKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkKarabük ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞEN ESRA BÖLÜKBAŞI ERTÜRK
- Kentsel ve kırsal mekanlarda israf olgusu üzerine nitel bir araştırma
Qualitative research on the phenomenon of wastage in urban and rural areas
ALEYNA YÜKSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUĞÇA POYRAZ
- İklim değişikliği bağlamında kadın orman işçiliği ve hukuksal temeli (Kastamonu örneği)
Women forest labor in the context of climate change and their legal foundation (Kastamonu example)
İLKNUR CESUR
Doktora
Türkçe
2021
Ormancılık ve Orman MühendisliğiKastamonu ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAVUZ GÜLOĞLU
- Kastamonu ili araç ilçesi örneğinde kırsal mimari
Rural architecture in the case of Kastamonu provincial araç district
HAMZA ESEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYGÜL AĞIR