Kimlik, iktidar ve hafıza: Türk halk biliminin yazılı kaynağı olarak Tafzîlü'l-Etrâk (Türklerin Faziletleri) tercüme ve tahlili
Identity, power, and memory: Tafzîlü'l-Etrâk (The Virtues of the Turks) as a written source of Turkish folklore
- Tez No: 975124
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMİNE ÇAKIR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Halk Bilimi (Folklor), Türk Dili ve Edebiyatı, History, Folklore, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Askerlik, Halk bilimi, Karşılaştırmalı anlatım, Milli kimlik, Selçuklu Hanedanı, Selçuklular, Toplumsal bellek, Toplumsal tarih, Türk folkloru, İktidar mücadeleleri, Military service, Folklore, Comparative exposition, National identity, Seljuks Dynasty, Seljuks, Social memory, Turkish folklore, Power struggles
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
11. yüzyılın ortalarında İbn Hassûl tarafından kaleme alınan Tafzîlü'l-Etrâk, Türk halk bilimi açısından özel bir öneme sahiptir. Eser, Arapçadan Türkçeye çevrilen metni üzerinden incelenmiş olup Türk milletinin tarihî, kültürel ve millî özelliklerini yansıtmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Tafzîlü'l-Etrâk'ı Türk halk bilimi perspektifinden bir kaynak olarak değerlendirmek, eserde yer alan anlatılar aracılığıyla Türk kimliğinin tarihsel süreçteki inşa biçimlerini, siyasal meşruiyetle ilişkisini ve kolektif hafızanın oluşumundaki rolünü ortaya koymaktır. Eser, yalnızca Türklerin kökeni ve karakteristik özelliklerini aktarmakla sınırlı kalmaz; aynı zamanda dönemin toplumsal ve siyasal yapısı ile kültürel dinamiklerini yansıtır. Âdetler, karakter özellikleri, töre ve ahlak anlayışı ile devlet yapısına ilişkin bilgiler, eserde açık bir biçimde ele alınmakta ve böylece yazılı kültürün folklorun araştırmalarındaki önemine dair somut bir örnek teşkil etmektedir. Tez, giriş niteliği taşıyan birinci bölümün ardından üç ana bölümden oluşmaktadır. İkinci bölümde, folklor ile tarih arasındaki kuramsal ilişki tartışılmış; kolektif hafıza ve kimlik inşası süreçleri detaylı olarak ele alınmıştır. Bu bölümde ayrıca folklorik anlatılar ile tarihsel gerçeklik arasındaki ilişki incelenmiş ve folklorun yazılı kaynakları arasında tarih eserlerinin taşıdığı önem vurgulanmıştır. Üçüncü bölümde, İbn Hassûl'ün hayatı, ilmî kişiliği, vazifeleri ve eserleri değerlendirilmiş; Tafzîlü'l-Etrâk'ın adı, müellifi, dili, bölümleri, yazılış amacı ve dönemin siyasi atmosferi bağlamında önemli bir kaynak değeri ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde ise metin tahliline yer verilmiş; Türklerin soyu, kökeni, toplumsal yapısı, geçim kaynakları, yiyecek kültürü, fiziki özellikleri, ahlaki nitelikleri, seciyeleri ile ilgili anlatılar incelenmiştir. Ayrıca Selçuklu hanedanı özelinde Tuğrul Bey'in şahsiyeti, siyaset ve idare anlayışı, kimlik ve iktidar bağlamında değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Composed by Ibn Hassûl in the mid-11th century, Tafzîlü'l-Etrâk holds particular significance from the perspective of Turkish folklore studies. Analyzed through its Arabic-to-Turkish translated version, the work reflects the historical, cultural, and national characteristics of the Turkish nation. This study aims to evaluate Tafzîlü'l-Etrâk as a source within the framework of Turkish folklore and to reveal, through its narratives, the historical construction of Turkish identity, its relationship with political legitimacy, and its role in the formation of collective memory. The text not only conveys information about the origins and characteristic traits of the Turks but also mirrors the social, political, and cultural dynamics of its time. Customs, moral values, character traits, legal traditions (töre), and aspects of state organization are explicitly addressed, providing a concrete example of the importance of written culture for folklore research. Following an introductory section, the study discusses the theoretical relationship between folklore and history, explores collective memory and identity formation, evaluates Ibn Hassûl's scholarly identity and his work's historical context, and offers a textual analysis of the narratives concerning the Turks' lineage, social and moral structure, livelihood, and governance, with particular attention to the figure of Tugrul Beg and the interplay of identity and power within the Seljuk dynasty.
Benzer Tezler
- Türkiye'de kitle iletişim araçlarında romantik milliyetçiliğin temsili: Atlas Dergisi örneği
The representation of romantic nationalism in the mass media in Turkey: The case of Atlas Magazine
MUSTAFA ARAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. N.GAMZE TOKSOY
- Kamusal yer adları ve mekânın ideolojik kurulumu: Ankara şehri örneği (1923-2020)
Public place names and the ideological construction of the space: The case of the city of Ankara (1923-2020)
SELİM BOZDOĞAN
- Toplumsal bellek inşasında etkili bir araç olarak imge ve dijital film arşivleri; filmmirasim.ktb.gov.tr
Image and digital film archives as an effective tool in constructing social memory; filmmirasim.ktb.gov.tr
HASAN DÖNMEZ
Doktora
Türkçe
2026
Radyo-TelevizyonBaşkent ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİHAN GİDER IŞIKMAN
- “Vatan için ölmek”: Türkiye'de şehit asker kültünün sosyo-politik inşası ve şehit aileleri dernekleri
“Dying for the motherland”: The socio-political construction of martyr soldier cult and martyr family associations in Turkey
ŞAFAK AYKAÇ
- Hafız Esad döneminde Suriye'de Arap milliyetçiliğinin dönüşümü (1971-2000)
Transformation Of The Arab Nationalism At Hafez Al Assad era (1971-2000)
HATİCE MİRAY VURMAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
SosyolojiAnkara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RECEP BOZTEMUR