Eski Uygurca ile Çağdaş Uygurcanın karşılaştırmalı fonetiği ve morfolojisi
Comparative morphology and phonetics of old Uyghur and Modern Uyghur
- Tez No: 974886
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ÖLMEZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkoloji çalışmalarında tarihsel karşılaştırmalı dil çalışmalarının çok önemli bir yeri vardır. Eski Türkçe dönemi içerisinde yer alan Eski Uygurca ile akrabalık bağları olan modern dillerin bilimsel yöntemlerle karşılaştırılması hem Türk dilinin bütünündeki gelişim sürecinin tespiti hem de dillerin tarihsel süreç içerisindeki evrimini anlamak için bizlere önemli ipuçları sağlar. Bu çalışmada Eski Uygurcanın ve Çağdaş Uygurcanın fonetiği ile morfolojisi dilbilimsel karşılaştırmalı yöntemle ele alınmaktadır. Bu karşılaştırmalı yöntemle hem Türkçenin tarihi süreç içerisinde geçirdiği evrimi anlamak, hem de Eski Uygurca ile Çağdaş Uygurcanın dil akrabalığının bilimsel açıdan belirlenmesi noktasında kayda değer bir katkı sağlamak hedeflenmektedir. Bu doktora tez çalışması“Giriş”ve“Sonuç”bölümleri hariç dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk ana bölümde“Uygurlar ve Uygurca”hakkında genel bir teorik çerçeve çizilmiştir. Bu bölümde Eski Uygurlar ve Çağdaş Uygurlar ile ilgili belli konulardaki bilgiler fazla teferruata girilmeden sunulmuştur. Aynı zamanda Eski Uygurcanın ve Çağdaş Uygurcanın tarihi ve bugünkü konumu hakkında bilgiler verilmeye çalışılmıştır. İkinci ana bölümü“Fonetik”kısmı oluşturmaktadır. Bu bölümde Eski Uygurcanın ve Çağdaş Uygurcanın fonetik yapısı tarihi karşılaştırmalı şekilde derinlemesine bir incelemeye tabii tutulmuştur. Bu bölüm kendi içerisinde“Ünlüler”ve“Ünsüzler”şeklinde iki alt bölüme ayrılmıştır. Bu alt bölümlerde Eski Uygurcanın ve Çağdaş Uygurcanın“ünlü”ve“ünsüz”harfleri üzerine teferruatlı bir değerlendirme yapılmıştır. Eski Uygurcadan Çağdaş Uygurcaya kadar geçen süreçte“ünlü”ve“ünsüz”harflerde korunan ve değişen durumlar her iki dilde ortak olan sözvarlığı üzerinden incelenmiştir. Üçüncü ana bölümü“Morfoloji”oluşturmaktadır. Bu bölümde, Eski Uygurcanın ve Çağdaş Uygurcanın morfolojisi tarihi karşılaştırmalı yöntemle ele alınmış ve örnekler üzerinden kapsamlı bir analiz çalışması yapılmıştır. Bu bölüm kendi içerisinde“İsim”ve“Fiil”olarak iki alt bölüme ayrılmıştır.“İsim”bölümünde çekim ekleri örnekleriyle birlikte değerlendirilmiştir.“Fiil”bölümünde ise fiillerin basit çekimleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Tezin son bölümü söz yapımı ile ilgili olup Eski Uygurcanın söz yapım eklerinden yola çıkılarak Çağdaş Uygurca ile karşılaştırma yapılmıştır. Bu bölümde Eski Uygurcanın söz yapım ekleri arasında Çağdaş Uygurcada yaşayan ve değişime uğrayan ekler doğrultusunda kelime örnekleri üzerinden yeri geldiğince etimolojik analizlere de yer verilmiştir.“Sonuç”bölümünde ise araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular değerlendirilmiş ve özetlenmiştir.
Özet (Çeviri)
Historical comparative linguistic studies occupy a very important place in Turkology. The scientific comparison of modern languages related to Old Uyghur, which belongs to the Old Turkish period, provides us with important clues for determining the development process of the Turkish language as a whole and understanding the evolution of languages within the historical process. In this study, the phonetics and morphology of Old Uyghur and Modern Uyghur are examined using a linguistic comparative method. This comparative method aims to provide a valuable contribution to understanding the evolution of the Turkish language over time and to scientifically determine the linguistic relationship between Old Uyghur and Modern Uyghur. This doctoral thesis consists of four main sections, excluding the“Introduction”and 'Conclusion' sections. The first main section provides a general theoretical framework on“The Uyghurs and the Uyghur Language.”This section presents information on certain topics related to the Ancient Uyghurs and the Contemporary Uyghurs without going into excessive detail. At the same time, information about the history and current status of Old Uyghur and Modern Uyghur is provided. The second main section is the“Phonetics”section. In this section, the phonetic structure of Old Uyghur and Modern Uyghur is examined in depth through historical comparison. This section is divided into two subsections:“Vowels”and“Consonants.”In these subsections, a detailed evaluation of the 'vowels' and“consonants”of Old Uyghur and Modern Uyghur is provided. The changes and continuities in vowels and consonants from Old Uyghur to Modern Uyghur are examined through the lexical items common to both languages. The third main section is“Morphology.”In this section, the morphology of Old Uyghur and Modern Uyghur is examined using a historical comparative method, and a comprehensive analysis is conducted using examples. This section is divided into two subsections: 'Noun' and“Verb.”In the“Noun”section, inflectional suffixes are evaluated with examples. In the“Verbs”section, the simple conjugations of verbs are examined comparatively. The last section of the thesis is about word formation and a comparison is made with Modern Uyghur based on the word formation suffixes of Old Uyghur. In this section, etymological analyses are also included where appropriate, based on word samples and suffixes that survive and change in Modern Uyghur among the word formation suffixes of Old Uyghur. In the“Conclusion”section, the findings obtained as a result of the research are evaluated and summarized.
Benzer Tezler
- Eski Uygur mektuplarının incelenmesi ve söz varlığının Hakasça ile karşılaştırılması
The examining the old Uighur letters and comparing its vocabulary with Khakassian
HÜSNÜ ÇAĞDAŞ ARSLAN
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN ÇETİN
- Eski Uygurca ve Yeni Uygurcanın söz varlığının isimler açısından karşılaştırılması
A comparison of the vocabulary of Old Uygur and New Uygur in terms of nouns
MAİHEFUBAİ AIZIZI
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERYAL KORKMAZ
- Modern Uygurcadaki unvan ve meslek adlarının tarihsel karşılaştırmalı incelenmesi
A historical comparative examination of titles and professional names in modern Uigur
MEHMET GÜLER
Doktora
Türkçe
2022
DilbilimYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE MELEK ÖZYETGİN
- Uygur müfessiri Muhammed Salih Damolla'nın hayatı ve“Tefsiru'l-Kur'ani'l-Kerim”adlı eserinin incelenmesi
The life of Uyghur scholar Mohammed Salih Damolla and analysis of his work 'Tafsiru'l Qur'anil Kareem
ABUDUREHEMAN AYIXIA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULAZİZ HATİP
- Bizning Tarihiy Yeziklirimiz adlı Uygurca eserin transkripsiyonu ile Türkiye Türkçesine çevirisi
Uygur – Turkish translation and transcription of“Our historical manuscript”
BUHELİQİ WEİLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Dilbilimİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEGÜL SERTKAYA