Bâbürnâme'nin Fergana bölümü üzerine yapısal ve anlambilimsel bir inceleme (Eş-yakın anlam, zıt anlam, kavram alanı, ikileme)
A structural and semantic analysis of the Ferghana section of the Babrunama (Synonym, antonym, conceptual field, reduplication)
- Tez No: 974751
- Danışmanlar: PROF. DR. FUNDA TOPRAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Bâbürnâme, Çağatay Türkçesi, eş-yakın anlamlılık, zıt anlamlılık, kavram alanı, ikileme, Bâbürname, Chagatai Turkish, synonymy, antonym, conceptual field, reduplication
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bâbürnâme, 16. yüzyılda Çağatay Türkçesinde kaleme alınmış hatırat türünde bir eserdir. Vekâyî ya da Tüzük-i Bâbürî adlarıyla da bilinmektedir. Bâbür Şah'ın hayatını, savaşlarını, seyahatlerini ve gözlemlerini anlattığı otobiyografik bir metin olarak değerlendirilmektedir. Bâbürnâme yalnızca siyasi olay ve savaşları okuyucuya aktarmakla kalmaz, kültürel, mimari, sanatsal veriler de sunar. Ayrıca dönemi coğrafyasının insanlarının günlük yaşamı ve geçtiği coğrafyanın tabiatını detaylandırması açısından da, çok çeşitli bilim dalları tarafından incelenmeye müsaittir. Bu çalışmada Çağatay Türkçesinin en önemli nesir örneklerinden olan Bâbürnâme'nin Fergana bölümü, içerdiği çeşitli anlamsal kullanımlar açısından incelenmiştir. Eser, Bâbür Şah'ın anılarını içermesi, savaş, sefer, siyaset, sanat ve ilim adamları, devlet içinde yaşanan olayları anlatması ve Babür Şah'ın Türkçeye hakimiyeti açısından okuyucusuna zengin bir dil malzemesi sunmaktadır. Bu çalışmada sırasıyla anlambilim, eş- yakın anlamlılık, zıt anlamlılık, kavram alanı, ikileme konuları araştırmacıların görüşlerinden hareketle açıklanmıştır. Daha sonra Bâbürnâme'nin Fergana bölümünde kullanılan eş anlamlı sözcükler, zıt anlamlı sözcükler, ortak kavram alanlı kullanımlar ve ikilemeler taranmıştır. Çalışma hazırlanırken Beveridge'in hazırladığı Bâbürname'nin tıpkıbasım nüshası ve sözcük kökenlerini belirlerken de bazı temel sözlükler kullanılmıştır. Çalışma sonucunda metnin özellikle ikilemeler ve kavram alanları yönünden oldukça zengin olduğu görülmüştür.
Özet (Çeviri)
The Baburnama is a memoir written in Chagatai Turkish in the 16th century. It is also known by the names Vekayi or Tüzük-i Bâbürî. The work is considered an autobiographical text in which Babur Shah recounts his life, battles, travels, and observations. The Baburnama not only conveys political events and wars to the reader but also offers cultural, architectural, and artistic data. Additionally, it provides detailed descriptions of the daily life of people in the geography of the period and the natural features of the regions traversed, making it suitable for examination by various academic disciplines. In this study, the Ferghana section of the Baburnama, one of the most significant prose examples in Chagatai Turkish, has been analyzed in terms of its various semantic usages. The work offers rich linguistic material to its readers due to its inclusion of Babur Shah's memoirs, his accounts of wars, campaigns, politics, artists and scholars, internal state affairs, and his mastery of the Turkish language. This study first explains the concepts of semantics, synonymy, antonymy, conceptual fields, and reduplication based on the views of various researchers. Then, the Ferghana section of the Baburnama is scanned for the use of synonymous words, antonyms, expressions sharing common conceptual fields, and reduplications. During the preparation of this study, the facsimile edition of Baburnama prepared by Beveridge and several fundamental dictionaries were used to determine word origins. As a result of the study, it was found that the text is particularly rich in terms of reduplications and conceptual fields.
Benzer Tezler
- Bâbürnâme'nin söz varlığı: Fergana bölümü
Vocabulary of Bâbürnâme: Fergana section
BARIŞCAN TOPCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM AKBULAK
- Bâbürnâme'de sosyo-kültürel ve edebi hayat
Social, cultural and literary life in Baburname
DASTANBEK RUSTAMBEK UULU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıSüleyman Demirel Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ALİYE YILMAZ
- Babürlüler Devleti'nin kurucusu Babür Şah'ın dış siyaseti
Founder of the Babur's Empire Shah-i Babur foreign of policy
BİLAL KOÇ
- Şeybânî Hanlığı: 1500 - 1599
Khanate of Shabani̇ds: 1500 - 1599
ABDULKADİR MACİT
Doktora
İngilizce
2015
TarihMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL SAFA ÜSTÜN