Fadlullah Şihâbu'ddîn et-Tûrpüştî'nin kelamî görüşleri
The theological viewsof Fadlullah Shihabuddîn et-Turpüştî
- Tez No: 974613
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ADEM ERYİĞİT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Kelam, Islamic theology
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Iğdır Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Horasan bölgesinde yetişmiş Ehl-i Sünnet âlimi Fadlullah Şihabu'ddin et-Tûrpüştî'nin (ö. 661/1263) hayatı, içinde bulunduğu siyasi ve sosyo-kültürel şartlar ve kelâmî görüşleri incelenmiştir. Tezimizin temel amacı, Tûrpüştî'nin el-Mu'temed fi'l-Mu'tekad adlı eserindeki kelâmî görüşlerini analiz etmek, bu görüşleri diğer kelâm okullarıyla mukayese ederek onun özgün katkılarını ve hangi düşünce ekolleriyle benzeştiğini veya ayrıştığını tespit etmektir. Tezimizde, Tûrpüştî'nin hayatının detaylarına inilmiş, yaşadığı dönemin İslam dünyasındaki siyasi ve sosyal dinamikleri aktarılmıştır. Horasan bölgesi hem ilmi gelişmişliği hem de farklı düşünce akımlarının etkisinde bulunması açısından önem arz eder. Bu bağlamda, Tûrpüştî'nin yaşadığı dönemin kelâmî tartışmaları ve bu tartışmalara katılımı, onun düşünce dünyasını şekillendiren etmenler olarak ele alınmıştır. Tûrpüştî'nin kelâmî görüşlerinin odak noktası olan el-Mu'temed fi'l-Mu'tekad, İslam inanç esaslarını açıklayan ve Ehl-i Sünnet itikadını destekleyen bir eserdir. Kitap, Allah'a iman, melekler, peygamberler, ahiret ve diğer İslam itikadının temel meselelerini kapsamaktadır. Ayrıca, Ehl-i Sünnet kelâmının temel ilkeleri üzerine odaklanan eser, çeşitli kelâmî tartışmalara yer vererek bid'at görüşlere karşı eleştirel bir tavır sergiler. Tûrpüştî, Allah'ın sıfatlarının zatıyla kaim olduğunu ve yaratılmışlardan farklı olduğunu vurgulamış, Kur'an'ın mahlûk olmadığını savunarak dönemin Mu'tezilî anlayışı ve diğer karşıt görüşlerine karşı Ehl-i Sünnet perspektifini korumuştur. Tezimizde, Tûrpüştî'nin görüşleri diğer kelâm ekolleriyle karşılaştırılmış, onun Eş'arî ve Mâturîdî ekollerine yakınlığı belirgin hale getirilmiştir. Örneğin, Allah'ın sıfatları, kader, insanın fiilleri konularındaki görüşleri, Ehl-i Sünnet itikadını savunma ve Mu'tezile'nin akılcı yaklaşımlarına eleştirel bir tavır sergileme ekseninde şekillenmiştir. Tûrpüştî, insan iradesi ve kader ilişkisini açıklarken, insanın sorumluluğunu ve Allah'ın iradesini uyum içinde değerlendirmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the life, political and socio-cultural context, and theological views of Fadlullah Shihab al-Din al-Turpushti (d. 661/1263), a Sunni scholar who lived in the Khorasan region. The main objective of the thesis is to analyze the theological views presented in Turpushti's work al-Mu'tamad fi al-Mu'taqad, compare these views with those of other theological schools, and identify his original contributions as well as the schools of thought with which he agrees or diverges. The thesis delves into the details of Turpushti's life and outlines the political and social dynamics of the Islamic world during his time. The Khorasan region was significant due to its scholarly development and the influence of various intellectual movements. In this context, the theological debates of Turpushti's era and his participation in these debates are examined as factors that shaped his intellectual outlook. Al-Mu'tamad fi al-Mu'taqad, the focal point of Turpushti's theological views, is a work that elucidates the essentials of Islamic belief and supports the Sunni creed. The book covers core tenets such as faith in God, angels, prophets, the afterlife, and other fundamental matters of Islamic theology. Additionally, the work emphasizes the principles of Sunni theology, engaging with various theological debates and critically addressing heterodox views. Turpushti stressed that God's attributes are inherent to His essence and fundamentally distinct from created beings. He also defended the view that the Qur'an is uncreated, opposing the Mu'tazilite perspective and similar counter-arguments with a Sunni standpoint. In the thesis, Turpushti's views are compared with other theological schools, highlighting his affinity with the Ash'arite and Maturidite traditions. For instance, his positions on God's attributes, predestination, and human actions are shaped around defending Sunni beliefs and critiquing the rationalist approaches of the Mu'tazila. When explaining the relationship between human will and divine destiny, Turpushti sought to harmonize human responsibility with God's will.
Benzer Tezler
- Hâfız-ı Ebrû'nun Mecma'u't-tevârîh isimli eserinin İsmâilîler kısmı (Giriş-tercüme-değerlendirme)
The Isma'ilis section of Hâfiz-i Abrû's Work Mecma'u't-tevârîh (Introduction-translation-evaluation)
OĞUZ ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
TarihMarmara ÜniversitesiTürk Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GAZİ OSMAN ÖZGÜDENLİ
- Reşîdu'd-dîn Fazlullâh'ın Câmi'u't-Tevârîh isimli eserinin Hârezmşâhlar kısmının tercüme ve değerlendirilmesi
Translations and evaluation of the Khwarazms chapter of the book titled Jami'al Tawarikh by Rashid al-din Fadlullâh
MERYEM YAŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Tarihİstanbul ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ AHMETBEYOĞLU
- Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî'nin Câmi'u't-Tevârîh adlı eserinde Sultan Mahmud Devrine dair kayıtlar ve değerlendirmesi
The Records About the Period of Sultan Mahmud in Rashid-al-Din Fadlullah Hamadani's work named Jamiʿ al-Tavarikh and Their Assessments
AYBUKE GÜLBEYAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Tarihİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLYAS TOPSAKAL
- Usnı̇k ası̇tı̇n amı̇nofenol ve amı̇nomorfolı̇n lı̇gandlarının antı̇kanser aktı̇vı̇telerı̇
Anticancer activities of amino-phenol and amino-morpholine ligands of usnic acid
FADLULLAH YAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BiyolojiGaziantep ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. IŞIK DİDEM KARAGÖZ
PROF. DR. AHMET ÇAKIR
- Kur'ân-ı Kerîm'de hak-bâtıl ve yöneticilere yönelik kavramların değerlendirilmesi
Rulers in the context of hak and batil in the Qur'an al karim
MUHAMMED FADLULLAH BARLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Dinİnönü ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN KASAPOĞLU