Dilsiz Kavalda transpoziyon üzerine PaR (Practice as Research) temelli bir değerlendirme
On transposition in the Dilsiz Kaval: A Practice-as-Research (PaR) based evaluation
- Tez No: 974463
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ YUNUS EMRE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çalgı Eğitimi Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Çalgı Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türk halk müziği icrasında yaygın olarak kullanılan dilsiz kaval çalgısının transpoze edilebilirlik kapasitesini makamsal bir perspektiften değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, özellikle Kürdi, Hicaz ve Uşşak makamı dizileri üzerinden seçilen eser bölümleri, sekiz farklı perdeye transpoze edilerek icra edilmiş; her bir transpozisyon, teknik yeterlilik, makamsal uygunluk ve icra kolaylığı ölçütlerine göre sistematik biçimde analiz edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, yalnızca icra pratiklerini belgelemekle kalmamış, aynı zamanda çalgının yapı itibariyle sunduğu olanakları ve sınırlılıkları işitsel, görsel ve teorik verilerle ortaya koymuştur. Araştırmanın yöntemi, uygulamalı analizlerle desteklenen nitel bir desen temelinde yapılandırılmıştır. Her bir transpozisyon örneği, ses kayıtlarıyla belge altına alınmış; icralarda kullanılan parmak pozisyonları ve kademe geçişleri detaylı şekilde sunulmuştur. Bu bağlamda, makamsal yapı, icra pratiği ve teknik uygulanabilirlik gibi açılardan değerlendirilen her icra, karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve bulgular tablolar aracılığıyla yapılandırılmıştır. Araştırmacı, sürecin tümünde hem icracı hem gözlemci konumunda bulunmuş; analizler doğrudan uygulamaya dayalı deneyimlerle bütünleştirilmiştir. Çalışmanın öne çıkan yönlerinden biri, her biri farklı tonda akortlanmış kavallardan oluşan sistematik bir kaval seti modeli önerisidir. Mevcut durumda, transpozisyon için 13 farklı kaval gereksinimi bulunmasına karşın, bu tezde geliştirilen analiz yaklaşımıyla, daha az sayıda kaval kullanılarak, 12 tonun tümünde makamsal icranın gerçekleştirilebilirliği noktasında çıkarımlarda bulunulmaktadır. Bu öneri, çalgının pratik kullanımı açısından önemli bir sadeleştirme ve optimizasyon imkânı sunmakta; repertuvar planlamasında da yeni açılımlar ortaya koymaktadır. Böylece transpozisyonun yalnızca teknik bir araç değil, aynı zamanda sistematik repertuvar organizasyonunun merkezine yerleşebilecek bir kavram olduğu ortaya koyulmuştur. Sonuç olarak, bu tez, dilsiz kavalın yalnızca geleneksel icrasına değil, aynı zamanda çağdaş müzik analizleriyle ele alınmasına katkı sunmayı hedeflemektedir. Transpozisyonun teknik sınırları, icra edilebilirlik düzeyi ve makamsal yapı ile olan çok katmanlı etkileşimi kapsamlı biçimde değerlendirilmiş; dilsiz kaval çalgısının geniş ve çok boyutlu potansiyeli bilimsel bir bağlamda açık şekilde ortaya koyulmuştur. Bu yönüyle tez, dilsiz kaval icrasında transpozisyonun sistematik olarak nasıl kurgulanabileceğine dair özgün, uygulanabilir ve geliştirilebilir bir yaklaşım geliştirmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to evaluate the transposability capacity of the dilsiz kaval (end-blown notch flute without a fipple), an instrument widely used in Turkish folk music performance, from a modal perspective. Within the scope of the research, selected sections from compositions based particularly on the Kürdi, Hicaz, and Uşşak modal scales were transposed into eight different pitch levels and subsequently performed. Each transposition was then systematically analyzed according to criteria such as technical proficiency, modal compatibility, and ease of performance. In this respect, the study has not only documented performance practices but has also revealed, through auditory, visual, and theoretical data, both the possibilities and the limitations that stem from the structural features of the instrument. The research design was constructed on a qualitative framework, supported and enriched by applied analyses. Each transposition example was documented through audio recordings, while the finger positions and embouchure adjustments employed during the performances were presented in detail to ensure a comprehensive representation of practice-based processes. Accordingly, every performance was evaluated with regard to modal structure, performance practice, and technical feasibility. These evaluations were carried out through comparative analysis, and the findings were systematized and presented in tabular form. The researcher participated in the process both as a performer and as an observer, thereby integrating the analytical framework directly with practical, experience-based insights. One of the distinctive aspects of this study is the proposal of a systematic kaval set model, consisting of flutes each tuned to different pitches. While thirteen different kavals are traditionally required to achieve full transposition, the analytical approach developed in this thesis suggests that modal performance across all twelve tonal centers can in fact be realized with a reduced number of kavals. Such a proposal not only provides significant simplification and optimization in terms of the instrument's practical use but also introduces new perspectives for repertoire planning and performance organization. Thus, transposition is demonstrated not merely as a technical tool but as a concept that can be placed at the very center of systematic repertoire structuring. By doing so, the research highlights how the act of transposition expands beyond a functional dimension and becomes a foundational principle for the performance practice of the dilsiz kaval. In conclusion, this thesis aims to contribute not only to the preservation and enrichment of the traditional performance of the dilsiz kaval but also to its examination through contemporary methods of musical analysis. The technical limits of transposition, its level of playability, and its multilayered interaction with modal structures have been comprehensively evaluated. Within a scientific context, the broad and multidimensional potential of the dilsiz kaval has thus been clearly demonstrated. In this respect, the thesis develops an original, applicable, and improvable approach to how transposition can be systematically constructed in the performance of the dilsiz kaval.
Benzer Tezler
- Nihavent makamı dizisindeki türkülerin Dilsiz Kaval icrasına yönelik transpozisyon uygulamaları
Transposition applications for the performance of folk songs in the nihavent maqam series on Dilsiz Kaval
YILMAZ ATEŞ
- Dilsiz kavalda diş ile çalım tekniği -Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgesi örneklemi-
Teeth technique on rim-blown kaval -Sample of Southeastern Anatolia and Eastern Anatolia Region-
EMRE ALTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MüzikNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FEYZAN GÖHER
- Dilsiz kavalda üfleme teknikleri
Blowing techniques on the end- blown flute
EZMİR MEMO BERGE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MüzikVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiGeleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALKAN AKINCI
- Türkiye'de dilsiz kaval icracılarının kaval eğitimine yönelik görüşlerinin incelenmesi
Investigation of kaval performers opinions on kaval training in Turkey
BAYRAM KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiGeleneksel Türk Müzikleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN CEM ŞAKTANLI
- Dört yıllık müzik eğitimi veren yükseköğretim kurumlarında ve konservatuvarlarda dilsiz çoban kavalı çalma teknikleri ve eğitim müfredatı
Training curriculum and playing techniques of“dilsiz çoban kavali”in conservatories and institues of higher education giving 4 years of musical education
KEMAL AKDEMİR