1961 Anayasasının Türk toplumsal gerçekçi sinemasının gelişimine etkisi
The impact of the 1961 Constitution on the development of Turkish social realist cinema
- Tez No: 974023
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLAN MIZRAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Hukuk, Sahne ve Görüntü Sanatları, History, Law, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Anayasa 1961, Kamu hukuku, Sinema tarihi, Toplumsal tarih, Türk siyasi tarihi, Türkiye tarihi, Constitution 1961, Public law, Cinema history, Turkish political history
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atılım Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
27 Mayıs 1960 askeri darbesi sonrasında ilan edilen ve 1961 yılında yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, yalnızca bir siyasal rejim değişikliğini değil, aynı zamanda bireysel hak ve özgürlüklerin genişletilmesini, kuvvetler ayrılığı ilkesinin güçlendirilmesini ve sosyal devlet anlayışının anayasal zemine taşınmasını ifade eden tarihsel bir kırılma noktasıdır. Türk sineması, bu dönemde yalnızca sayısal üretimde değil, toplumsal içerik ve estetik nitelik bakımından da dikkate değer bir dönüşüm yaşamış;“Altın Yıllar”olarak tanımlanan bu süreçte sinema, toplumsal adaletsizlik, sınıfsal eşitsizlik, kadın hakları, göç ve kentleşme gibi yapısal sorunları gündeme taşıyan eleştirel bir mecraya dönüşmüştür. 1961 Anayasası'nın bireysel özgürlükleri, düşünce ve ifade özgürlüğünü, basın özerkliğini ve sendikal hakları güvence altına alması, kültürel üretim ortamını da doğrudan etkilemiş; sinemacılar, toplumsal meseleleri daha cesur ve doğrudan biçimde beyazperdeye taşıyabilmiştir. Bu araştırma, Metin Erksan, Lütfi Ö. Akad, Halit Refiğ, Ertem Göreç ve Duygu Sağıroğlu gibi öncü yönetmenlerin filmleri üzerinden bu anayasal etkileri görünür kılmayı hedeflemiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemine dayalı olarak betimsel film analizi, tematik içerik çözümlemesi ve ideolojik okuma teknikleri kullanılmış; Stuart Hall'un temsil teorisi, Althusser'in ideoloji ve aygıt kuramı, Gramsci'nin hegemonya kavramı ve Foucault'nun mekân politikaları kuramsal çerçeve olarak benimsenmiştir. Bulgular, sinemanın yalnızca estetik bir alan değil, aynı zamanda hukuki ve toplumsal bir tanıklık sahası olduğunu göstermektedir. Susuz Yaz, Yılanların Öcü, Hudutların Kanunu, Otobüs Yolcuları ve Karanlıkta Uyananlar gibi filmler, 1961 Anayasası'nın vaat ettiği hakların taşrada, sınırda ve kentte ne ölçüde uygulanabildiğini sorgulayan güçlü anlatılarla Türkiye'de hukuk ile kültür arasındaki bağı sinemasal bir hafızaya dönüştürmüştür.
Özet (Çeviri)
The Constitution of the Republic of Turkey, which was proclaimed following the military coup of May 27, 1960 and came into force in 1961, represents a historical turning point not only in terms of a political regime change but also in the expansion of individual rights and freedoms, the strengthening of the principle of separation of powers, and the institutionalization of the social state concept within a constitutional framework. During this period, Turkish cinema underwent a significant transformation not only in terms of quantitative output but also in terms of social content and aesthetic quality. In what is often referred to as its“Golden Years,”cinema became a critical medium that brought structural issues such as social injustice, class inequality, women's rights, migration, and urbanization to the forefront. The 1961 Constitution, by securing individual freedoms, freedom of thought and expression, press autonomy, and trade union rights, had a direct impact on the cultural production environment. This enabled filmmakers to portray social issues on the big screen in a more direct and courageous manner. This study aims to make visible the constitutional influences on Turkish cinema through the works of pioneering directors such as Metin Erksan, Lütfi Ö. Akad, Halit Refiğ, Ertem Göreç, and Duygu Sağıroğlu. Based on qualitative research methodology, the study utilizes descriptive film analysis, thematic content analysis, and ideological reading techniques. The theoretical framework incorporates Stuart Hall's theory of representation, Althusser's theory of ideology and apparatuses, Gramsci's concept of hegemony, and Foucault's theory of spatial politics. The findings reveal that cinema is not merely an aesthetic field but also a site of legal and social testimony. Films such as Susuz Yaz (Dry Summer), Yılanların Öcü (Revenge of the Snakes), Hudutların Kanunu (Law of the Border), Otobüs Yolcuları (Bus Passengers), and Karanlıkta Uyananlar (Those Who Awaken in the Darkness) question the extent to which the rights promised by the 1961 Constitution were realized in rural, borderland, and urban settings, thereby transforming the relationship between law and culture into a cinematic memory in Turkey.
Benzer Tezler
- Sinematek Derneği yayın organı Yeni Sinema Dergisi bağlamında ulusal sinema tartışmaları
National cinema discussions within the context of Sinematek Association publication Yeni Sinema Magazine
BERRİN KALSIN
- Metin Erksan sinemasında toplumsal gerçekçilik ve bunun filmlerine yansıması?
?social realism in the filmography of Metin Erksan and it?s reflections on his films?
EVREN GÜNEVİ USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Radyo-TelevizyonSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. HALİM ESEN
- 1960 – 1980 yılları arasında Türk sineması: Bölge işletmeciliğinin Türk sinemasına yansımaları
The Turkish cinema between years of 1960 – 1980: the reflections of the local administration on the Turkish cinema
AHU GÜMÜŞKEMER
Doktora
Türkçe
2018
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLİN TEREK ÜNAL
- Türk sinemasında toplumsal gerçekçilik: 1960 dönemi
Başlık çevirisi yok
E. GÜLAY ER
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Radyo-Televizyonİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BATTAL ODABAŞ
- Türk resim sanatında gerçekçi anlayış 1960-1980 dönemleri arasındaki sanatçıların çalışmalarının ana tema, form ve anlam bakımından incelenmesi
The viewing realistic understanding of the Turkish art of painting 1960-1980 periods between the artists work is the main theme is examined in terms of form and meaning
NAZAN DİZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Güzel SanatlarTrakya ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN BEKSAÇ