Dijital kamusal alanlarda dezenformasyonun yayılımı ve inşası: sosyal medya kullanıcılarının motivasyonları, platform dinamikleri ve bilgi ekosistemine yönelik kavramsal ve ampirik bir çalışma
The dissemination and construction of disinformation in digital public spheres: a conceptual and empirical study on social media users' motivations, platform dynamics, and the ınformation ecosystem
- Tez No: 973950
- Danışmanlar: PROF. DR. ZAKİR AVŞAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Radyo-Televizyon, İletişim Bilimleri, Radio and Television, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Radyo-Televizyon ve Sinema Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnternet tabanlı yeni teknolojilerle birlikte medyanın tarihsel gelişim sürecinden radikal biçimde farklılaşan iletişim ekosistemi, toplumsal etkileşim formlarını ve kamusal katılım modellerini yeniden biçimlendirmiştir. Bu dönüşümle birlikte toplumsal etkileşim mekânları olarak inşa edilen kamusal alanların sınırları yeniden tanımlanmış; bireyler dijital iletişim platformları aracılığıyla söylem ve eylem üreten, dijital kimlikler etrafında performans sergileyen ve gündelik yaşam pratiklerinin sanal mekânlarda şekillendiği toplumsallığın belirleyici özneleri olarak konumlanmıştır. Bu yapısal dönüşüm içerisinde dezenformasyon kavramı; birey, toplum ve teknoloji ekseninde kurgulanan çok katmanlı bir sorun alanı olarak belirginleşmektedir. Çalışma, kapsamlı teorik çerçevesi doğrultusunda, dijital kamusal alanlarda bireylerin dezenformasyon üretme eğilimlerini belirleyen psiko-sosyal dinamikleri çözümlemeyi ve bu yönelime neden olan temel güdüleri ölçülebilir biçimde işlevselleştirmeyi amaçlayan özgün bir ölçek modeli geliştirmeye çalışmıştır. Epistemolojinin, kamusal mekanların ve iletişimin kökenlerine inen kuramsal çerçeve doğrultusunda motivasyon, aidiyet ve tutum alt boyutları üzerine inşa edilen ölçek, dijital yerlileri temsil eden üniversite öğrencilerine uygulanmıştır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, geçerlilik ve güvenirlik testleriyle desteklenmiş; yapısal eşitlik modellemesi ve ayrışım geçerliliği analizleri uygulanmış ve 17 maddelik 'Dezenformasyon İnşası Ölçeği' geliştirilmiştir. Çalışma, kuramsal çerçeveyle paralel olarak; dezenformasyonun bireysel düzeyde salt bilgi eksikliğiyle değil aynı zamanda benlik sunumu, sosyal aidiyet, platform pratikleri ve akışkan dijital kültürel dinamiklerle şekillenen çok katmanlı bir fenomen olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, geliştirdiği ölçek ve elde ettiği bulgular ile dijital medya çağında bilginin yapısal, kültürel ve bireysel düzeylerdeki dönüşümünü, temel motivasyonlar çerçevesinde anlamlandırmaya katkı sunan ve dezenformasyon olgusuna sosyo-epistemolojik bir perspektiften yaklaşan disiplinlerarası kuramsal ve ampirik bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
With the advent of internet-based new technologies, the communication ecosystem—radically different from the historical development process of the media—has reshaped forms of social interaction and models of public participation. Along with this transformation, the boundaries of public spheres constructed as spaces of social interaction have been redefined; individuals have been positioned as determining agents of sociality, producing discourse and action through digital communication platforms, performing around digital identities, and shaping everyday life practices in virtual spaces. Within this structural transformation, the concept of disinformation becomes prominent as a multilayered problem area constructed on the axis of individual, society, and technology. In line with its comprehensive theoretical framework, this study aimed to develop an original scale model that analyzes the psycho-social dynamics determining individuals' tendencies to produce disinformation in digital public spheres and operationalizes the core motivations behind this tendency in a measurable way. The scale, which was constructed based on the sub-dimensions of motivation, belonging and attitude in line with the theoretical framework of epistemology, public spheres and the origins of communication, was applied to university students representing digital natives.The psychometric properties of the scale were supported through validity and reliability tests; structural equation modeling and discriminant validity analyses were applied, and a 17-item“Disinformation Construction Scale”was developed. In parallel with the theoretical framework, the study reveals that disinformation is a multilayered phenomenon shaped not only by a mere lack of information at the individual level but also by self-presentation, social belonging, platform practices, and fluid digital cultural dynamics. With the scale it has developed and the findings it has obtained, the study presents an interdisciplinary theoretical and empirical contribution that offers a socio-epistemological perspective on the phenomenon of disinformation and contributes to understanding the transformation of knowledge at structural, cultural, and individual levels in the digital media age within the framework of core motivations.
Benzer Tezler
- State and civil society relation in Türkiye: The case of women csos
Türkiye'de Devlet ve sivil toplum ilişkisi: Kadın örgütleri örneği
TUNA YÜCEL
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYÇA ERGUN ÖZBOLAT
- Kentsel ve dijital kamusal alanlarda toplumsal temsil arayışı
The search for social representation in urban and digital public spaces
CEREN OKCU
- Kamusal açık alanlarda akıllı kentsel donatı elemanlarının kullanımı ve bursa için bir tasarım önerisi
The use of smart urban furniture elements in public open spaces and a design proposal for Bursa
HAIA MALHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Peyzaj MimarlığıBursa Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHŞİD MİKAİLİ
- Kamusal alanın dönüşümü bağlamında dijital platformlarda kadın hareketleri: Dijital topuklar ve 5 Harfliler web sitelerinin ve sosyal medya hesaplarının incelenmesi
Women's movements on digital platforms in the context of transformation of public sphere: An examination of“Dijital topuklar”and“5 Harfliler”websites and social media accounts
ELİF PINAR ACİYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
GazetecilikAkdeniz ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAD KARADUMAN
- Dıjıtal uzamda kamusal mekanın üretımı: Twitter verilerine dayali bir model önerisi
Production of public space in digital space: A model proposal based on twitter data
GİZEM ÖZPOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OZAN ÖNDER ÖZENER