Şizofreni hastalarında SOX2-ot rs1479165 ve PTPRZ1 rs1206353 gen polimorfizmlerinin içgörü ile ilişkisi
The relationship between SOX2-ot rs1479165 and PTPRZ1 rs1206353 gene polymorphisms and insight in patients with schizophrenia
- Tez No: 972878
- Danışmanlar: PROF. DR. BORA BASKAK
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Şizofreni, içgörü, genetik polimorfizm, Schizophrenia, insight, genetic polymorphism
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Şizofreni, yineleyici pozitif ve negatif belirtiler, bilişsel işlev bozukluğu ve duygudurum belirtileriyle seyreden kronik bir psikiyatrik bozukluktur. İçgörü, en temel haliyle bireyin kendi iç dünyasını ve yaşadığı sorunları kavrayabilme yetisi olarak ifade edilebilir. İçgörü düşüklüğü şizofreni hastalarının yaklaşık %80'inde mevcuttur ve şizofreninin yaygın ve karmaşık bir belirtisidir. Tedaviye zayıf uyum, tedavi edilmeyen psikozun daha uzun sürmesi, kötü tedavi sonuçları, nüks ve hastaneye yatış sayısında artış ve başkalarına şiddet gibi birçok olumsuz klinik sonuç, şizofrenide düşük içgörü ile ilişkilendirilmiştir. Bunun yanında içgörü, depresif belirti şiddeti ve intihar riskiyle de ilişkilidir. Bu tez çalışmasının amacı, şizofreni hastalarında SOX2-OT rs1479165 ve PTPRZ1 rs1206353 gen polimorfizmlerinin içgörüyle ilişkisini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Şizofreni tanısı konan, klinik olarak stabil (Klinik Global İzlenim Ölçeği puanı<4), 18-65 yaş aralığında olan 150 olgu çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılara Klinik Global İzlenim Ölçeği (KGİ), İçgörünün Üç Bileşenini Değerlendirme Ölçeği (İÜBDÖ), Akıl Hastalığına İçgörüsüzlük Ölçeği (AHİÖ), Beck Bilişsel İçgörü Ölçeği (BBİÖ), Pozitif ve Negatif Belirtileri Değerlendirme Ölçekleri (sırasıyla SAPS ve SANS), Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği (ÇTÖ), Buss-Perry Agresyon Ölçeği (BPAÖ), Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BDÖ), İlaç Tutum Envanteri (DAI-10), Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) uygulanmıştır. Gen polimorfizmleri periferik kan örnekleri üzerinden polimeraz zincir reaksiyonu-restriksiyon fragment uzunluk polimorfizmi (PCR – RFLP) ve polimeraz zincir reaksiyonu-sekans (PCR – sekans) yöntemleriyle genotiplendirilmiştir. Bulgular: SOX2-OT rs1479165 polimorfizmi ile ilişkili olarak, T aleli taşıyanlarda SAPS Garip Davranış alt ölçeği puanları, SANS Dikkat puanları, AHİÖ toplam puanları, BDÖ dikkat alt ölçeği puanları daha yüksek; Son Alevlenmeden Bu Yana Geçen Süre daha kısa; İÜBDÖ toplam puanları, DAI-10 puanları, GZOT puanları daha düşük olarak saptanmıştır. PTPRZ1 rs1206353 polimorfizmi ile ilişkili olarak; A/A genotipine sahip bireylerde SAPS Uygunsuz Duygulanım maddesi puanları ve sigara kullanımı daha yüksek, BPAÖ Düşmanlık alt ölçeği puanları daha düşük; GZOT performansı A/T genotipine sahip bireylerde, T/T grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek gözlenmiştir. İÜBDÖ toplam puanı ile son alevlenmeden bu yana geçen süre, BBİÖ'nün kendini ifade alt ölçeği, BBİÖ toplam puanı, BPAÖ'nün fiziksel agresyon, öfke ve düşmanlık alt ölçekleri, BPAÖ toplam puanı, BDÖ motor alt ölçeği ve DAI-10 arasında pozitif yönde; zorla yatış sayısı, SANS toplam puanı ve duygulanımda küntleşme, aloji, avolüsyon ve dikkat alt ölçekleri, SAPS toplam puanı ve garip davranış, pozitif yapısal düşünce bozukluğu alt ölçekleri ve uygunsuz duygulanım maddesi puanları, AHİÖ toplam puanı ve tüm alt ölçekleri, BBİÖ'nün kendinden eminlik alt ölçeği ve GZOT tepki süresi arasında ise negatif yönde korelasyonlar saptanmıştır. AHİÖ toplam puanı ile zorla yatış sayısı, SANS toplam puanı ve tüm alt ölçekleri, SAPS'ın garip davranış ve pozitif yapısal düşünce bozukluğu alt ölçekleri, AHİÖ'nün kendi alt ölçekleri, BBİÖ'nün kendinden eminlik alt ölçeği ve GZOT tepki süresi arasında pozitif yönde; tedavi edilmemiş psikoz süresi (DUP), İÜBDÖ toplam puanı, BBİÖ'nün kendini ifade alt ölçeği ve toplam puanı, BPAÖ'nün öfke ve düşmanlık alt ölçekleri, BDÖ motor alt ölçeği ve toplam puanı ve DAI-10 arasında ise negatif yönde korelasyonlar saptanmıştır. BBİÖ toplam puanı ile Tedavi Edilmemiş Psikoz Süresi, BBİÖ kendini ifade alt ölçeği, İÜBDÖ toplam puanı, BPAÖ'nün öfke ve düşmanlık alt ölçekleri, BDÖ motor, dikkat alt ölçekleri ve toplam puanı ile pozitif yönde; BBİÖ kendinden eminlik alt ölçeği, AHİÖ toplam puanı ve tüm alt ölçekleri ve GZOT tepki süresi arasında ise negatif yönde korelasyonlar saptanmıştır. İÜBDÖ toplam puanının, son alevlenmeden bu yana geçen süre, zorla yatış sayısı, SANS duygulanımda küntleşme, aloji, avolüsyon, dikkat alt ölçek puanları, SAPS garip davranış, pozitif yapısal düşünce bozukluğu alt ölçek ve uygunsuz duygulanım maddesi puanları, BDÖ motor alt ölçek puanı, SOX2-OT geni rs1479165 polimorfizmi ve GZOT tepki süresinden oluşan bir model tarafından yordandığı saptanmıştır. AHİÖ toplam puanının, zorla yatış sayısı, DUP, SANS duygulanımda küntleşme, aloji, avolüsyon, anhedoni, dikkat, SAPS garip davranış, pozitif yapısal düşünce bozukluğu alt ölçek puanları, BDÖ toplam puanı, SOX2-OT geni rs1479165 polimorfizmi ve GZOT tepki süresinden oluşan bir model tarafından yordandığı saptanmıştır. BBİÖ toplam puanının ise DUP, BDÖ toplam puanı ve GZOT tepki süresinden oluşan bir model tarafından yordandığı saptanmıştır. Sonuç: Bu sonuçlar, SOX2-OT geni rs1479165 polimorfizminin T alelinin daha düşük içgörü, daha kötü ilaç uyumu, daha kötü sosyal biliş, daha sık atak veya daha kısa remisyonlarla ilişkili olabileceğine, C alelinin ise bu yönlerden koruyucu olabileceğine işaret etmektedir. PTPRZ1 rs1206353 polimorfizmi ile içgörü arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Klinik değişkenler açısından, son alevlenmeden bu yana geçen süre, içgörü ile pozitif, zorla yatış sayısının artışı ise içgörü ile negatif ilişkili bulunmuştur. Tedavi edilmemiş psikoz süresi (DUP), içgörü ile pozitif ilişki göstermiştir. Pozitif ve negatif belirtiler ile klinik içgörü arasında negatif ilişkiler saptanmıştır. Bilişsel içgörü (BBİÖ) ile klinik içgörü arasında pozitif ilişki saptanmış; özellikle“kendini ifade”alt ölçek puanı arttıkça klinik içgörü artmış,“kendinden eminlik”alt ölçek puanı arttıkça klinik içgörü azalmıştır. Klinik içgörü ile BPAÖ toplam puanı, öfke, düşmanlık ve fiziksel agresyon alt ölçek puanlarının; bilişsel içgörü ile de benzer şekilde öfke ve düşmanlık alt ölçek puanlarının pozitif ilişkili olduğu görülmüştür. Klinik içgörü ile BDÖ toplam puanı ve motor dürtüsellik alt ölçek puanının; bilişsel içgörü ile BDÖ toplam puanı, motor ve dikkat dürtüselliği alt ölçek puanlarının pozitif ilişkili olduğu bulunmuştur. İlaç uyumu ile klinik içgörü arasında pozitif ilişki saptanmıştır. Sosyal biliş açısından, içgörü arttıkça GZOT tepki süresinin kısaldığı bulunmuştur. Regresyon analizlerinde elde edilen sonuçlar, klinik içgörünün (İÜBDÖ ve AHİÖ) daha çok negatif/pozitif belirtilerle, zorla yatışlarla, sosyal bilişsel ipuçlarının işlenme hızıyla ve SOX2-OT geni rs1479165 polimorfizmi ile ilişkili olduğunu; bilişsel içgörünün (BBİÖ) ise daha çok metabilişsel süreçler ve dürtüsellikle bağlantılı olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: Schizophrenia is a chronic psychiatric disorder characterized by recurrent positive and negative symptoms, cognitive dysfunction, and mood symptoms. Insight, in its most basic form, can be defined as the individual's ability to recognize their inner world and difficulties. Reduced insight is present in approximately 80% of patients with schizophrenia and represents a common and complex feature of the disorder. Poor treatment adherence, prolonged duration of untreated psychosis, unfavorable treatment outcomes, increased relapse and hospitalization rates, and violent behavior toward others are among the many adverse clinical consequences associated with poor insight in schizophrenia. Furthermore, insight is also related to depressive symptom severity and suicide risk. The aim of this thesis was to investigate the relationship between SOX2-OT rs1479165 and PTPRZ1 rs1206353 gene polymorphisms and insight in patients with schizophrenia. Materials and Methods: A total of 150 clinically stable patients (Clinical Global Impression Scale score <4), aged between 18 and 65 years, diagnosed with schizophrenia, were included in the study. Participants were administered the Clinical Global Impression Scale (CGI), the Scale to Assess Unawareness of Mental Disorder (SUMD), the Schedule for Assessing the Three Components of Insight (SAI), the Beck Cognitive Insight Scale (BCIS), the Scale for the Assessment of Positive Symptoms (SAPS), the Scale for the Assessment of Negative Symptoms (SANS), the Childhood Trauma Questionnaire (CTQ), the Buss–Perry Aggression Questionnaire (BPAQ), the Barratt Impulsiveness Scale Short Form (BIS-11), the Drug Attitude Inventory (DAI-10), and the Reading the Mind in the Eyes Test (RMET). Gene polymorphisms were genotyped from peripheral blood samples using polymerase chain reaction–restriction fragment length polymorphism (PCR–RFLP) and polymerase chain reaction–sequencing (PCR–sequencing) methods. Results: Regarding the SOX2-OT rs1479165 polymorphism, carriers of the T allele had higher SAPS Bizarre Behavior subscale scores, higher SANS Attention scores, higher SUMD total scores, and higher BIS Attention subscale scores; a shorter duration since the last exacerbation; and lower SAI total scores, DAI-10 scores, and RMET scores. With respect to the PTPRZ1 rs1206353 polymorphism, individuals with the A/A genotype exhibited higher SAPS Inappropriate Affect item scores and higher smoking rates, as well as lower BPAQ Hostility subscale scores; RMET performance was significantly higher in A/T carriers compared to the T/T group. SAI total scores were positively correlated with the duration since the last exacerbation, the BCIS self-reflectiveness subscale, BCIS total score, BPAQ Physical Aggression, Anger, and Hostility subscales, BPAQ total score, BIS Motor subscale, and DAI-10; and negatively correlated with the number of compulsory hospitalizations, SANS total score and the subscales of affective flattening, alogia, avolition, and attention, SAPS total score and the subscales of bizarre behavior, positive formal thought disorder and the inappropriate affect item, SUMD total score and all of its subscales, the BCIS self-certainty subscale, and RMET reaction time. SUMD total scores were positively correlated with the number of compulsory hospitalizations, SANS total score and all subscales, SAPS bizarre behavior and positive formal thought disorder subscales, SUMD subscales, the BCIS self-certainty subscale, and RMET reaction time; and negatively correlated with duration of untreated psychosis (DUP), SAI total score, the BCIS self-reflectiveness subscale and total score, BPAQ Anger and Hostility subscales, BIS Motor subscale and total score, and DAI-10. BCIS total scores were positively correlated with DUP, the BCIS self-reflectiveness subscale, SAI total score, BPAQ Anger and Hostility subscales, BIS Motor, Attention, and total scores; and negatively correlated with the BCIS self-certainty subscale, SUMD total score and all its subscales, and RMET reaction time. Regression models revealed that SAI total score was predicted by the duration since the last exacerbation, number of compulsory hospitalizations, SANS subscales (affective flattening, alogia, avolition, attention), SAPS subscales (bizarre behavior, positive formal thought disorder) and the inappropriate affect item, BIS Motor subscale score, SOX2-OT rs1479165 polymorphism, and RMET reaction time. SUMD total score was predicted by the number of compulsory hospitalizations, DUP, SANS subscales (affective flattening, alogia, avolition, anhedonia, attention), SAPS subscales (bizarre behavior, positive formal thought disorder), BIS total score, SOX2-OT rs1479165 polymorphism, and RMET reaction time. BCIS total score was predicted by DUP, BIS total score, and RMET reaction time. Conclusion: These results indicate that the T allele of the SOX2-OT rs1479165 polymorphism may be associated with poorer insight, poorer treatment adherence, poorer social cognition, more frequent relapses or shorter remission periods, whereas the C allele may have a protective effect in these respects. No significant association was found between PTPRZ1 rs1206353 polymorphism and insight. In terms of clinical variables, duration since the last exacerbation was positively associated with insight, while an increased number of compulsory hospitalizations was negatively associated. DUP showed a positive relationship with insight. Negative relationships were identified between clinical insight and both positive and negative symptoms. Cognitive insight (BCIS) was positively correlated with clinical insight, such that higher“self-reflectiveness”scores were associated with higher clinical insight, whereas higher“self-certainty”scores were associated with lower clinical insight. Clinical insight was positively correlated with BPAQ total score, Anger, Hostility, and Physical Aggression subscales; similarly, cognitive insight was positively correlated with Anger and Hostility subscales. Clinical insight was also positively correlated with BIS total score and Motor impulsivity subscale, while cognitive insight was positively associated with BIS total, Motor, and Attention impulsivity subscales. Treatment adherence was positively correlated with clinical insight. Regarding social cognition, higher insight was associated with shorter RMET reaction times. Regression analyses demonstrated that clinical insight (SAI and SUMD) was primarily related to positive/negative symptoms, compulsory hospitalizations, the processing speed of social cognitive cues, and the SOX2-OT rs1479165 polymorphism; whereas cognitive insight (BCIS) was more strongly associated with metacognitive processes and impulsivity.
Benzer Tezler
- Şizofreni hastalarında glukoz 6-fosfat dehidrogenaz enzim aktivitesi ve eser elementlerin fizyolojik özellikleri
G 6PD enzyme activity and trace elements character physiological of schizophrenia patients
NİHAL AKDAĞ
- Şizofreni hastalarında ve annelerinde obsesif kompülsif semptomların karşılaştırılması ve yorumlanması
The Comparison and interpretation of the obsessive compulsive symptomatology in schizophrenic patients and in their mothers
ALİ İRFAN GÜL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2002
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. YILDIRIM B. DOĞAN
- Şizofreni hastalarında mangan süperoksit dismutaz (Mn-SOD) gen polimorfizminin araştırılması
The investigation of manganese superoxide dismutase (Mn-SOD) polymorphism in patients with schizophrenia
ÖMER AKYOL
Doktora
Türkçe
2003
Tıbbi BiyolojiFırat ÜniversitesiTıbbi Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİT ELYAS
DOÇ. DR. HALİT CANATAN
- Şizofreni hastalarında MRS ölçümleri ve psikometrik değerlendirmelerle ilişkisi
Relationship between MRS measurement and psychometric evaluation in schizophrenic disorder
SÜHEYLA ÜNAL
- Şizofreni hastalarında pozitif ve negatif belirtilerinin faktör yapısı
Factor structure for positive and negative symptoms in schizophrenic patients
TUĞBA ERGUVAN ÖZEL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2004
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ KEMAL GÖĞÜŞ