Kırsal yerleşim alanlarında kültürel ekosistem hizmetleri ve doğal altyapılara dayalı sosyal değerin katılımcı cbs ile belirlenmesi
Determination of social value based on cultural ecosystem services and natural infrastructures in rural settlements using participatory gis
- Tez No: 972263
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEDA ÖRÜCÜ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Coğrafi bilgi sistemleri, Kırsal peyzaj, Geographical information systems, Rural landscape
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kültürel ekosistem hizmetleri (KEH), kırsal yaşam kalitesini artırmada önemli bir rol oynamaktadır; ancak mekânsal dağılımları ve yerel halk tarafından algılanış biçimleri, yeterince araştırılmamıştır. Bu tez çalışması, Isparta ilinin Şarkikaraağaç ve Yenişarbademli ilçelerindeki kırsal peyzajlarda KEH'nin sosyal değerlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Katılımcı Coğrafi Bilgi Sistemleri (PGIS) ve ekosistem hizmetlerine yönelik sosyal değerler modeli (SolVES) kullanılarak yürütülen çalışmada, 836 anketten elde edilen mekânsal veriler analiz edilmiş ve toplam 3771 KEH değeri belirlenerek mekânsal olarak ifade edilmiştir. Sentinel-2A uydu görüntüleri kullanılarak peyzajın ekolojik yapısına ait özellikler tanımlanmış ve uzaktan algılama yoluyla normalize fark-bitki indeksi, (normalized difference vegetation index-NDVI), normalize fark su indeksi, (normalized difference water index-NDWI), toprak-dengelenmiş bitki örtüsü indeksi, (soil adjusted vegetation index-SAVI), ve normalize edilmişfark-imar indeksi (normalized difference built-up Index-NDBI) indekslerinin analizi ile peyzaj altyapıları yeşil, mavi, sarı ve gri kategorilere ayrılarak haritalandırılmıştır. Elde edilen bulgular, estetik ve rekreasyonel hizmetlerin en yüksek sosyal değere sahip olduğunu; bunu biyolojik çeşitlilik, manevi ve terapötik değerlerin izlediğini ortaya koymuştur. Ki-kare ve Kruskal-Wallis testleri, KEH tercihlerinde demografik ve mekânsal düzeyde anlamlı farklılıklar olduğunu göstermiştir. Temel bileşen analizi, değer algısına ilişkin iki temel boyutu ortaya çıkarmıştır. SolVES aracı kullanılarak MaxEnt algoritmasıyla gerçekleştirilen modelleme, KEH'nin mekânsal dağılımının doğruluğunu (AUC > 0.93) ortaya koymuştur. Araştırma bulguları, KEH'nin sürdürülebilir arazi kullanım planlamasına entegre edilmesinin gerekliliğini vurgulamakta; altyapı türlerinin kırsal yerleşimlerdeki KEH değerlemesini anlamlı biçimde etkilediğini açıkça göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Cultural ecosystem services (CES) play a crucial role in supporting rural well-being; however, their spatial distribution and local perceptions have yet to be thoroughly examined. This thesis aims to assess the social values of CES in rural landscapes by focusing on the Şarkikaraağaç and Yenişarbademli districts of Isparta Province. Using Participatory Geographic Information Systems (PGIS) and the Social Values for Ecosystem Services (SolVES) model, we collected and analyzed spatial data from 836 community surveys, mapping 3771 CES value points. Sentinel-2A imagery and derived indices (NDVI, NDWI, SAVI, NDBI) were used to classify landscape infrastructures into green, blue, yellow, and grey categories. The results show that aesthetic and recreational services were most highly valued, followed by biodiversity, spiritual, and therapeutic values. Chi-square and Kruskal-Wallis tests revealed significant demographic and spatial variation in CES preferences, while Principal Component Analysis highlighted two key dimensions of value perception. MaxEnt-based modeling within SolVES confirmed the spatial distribution of CES with high predictive accuracy (AUC > 0.93). Findings underscore the importance of integrating CES into sustainable land-use planning and suggest that the type of infrastructure and proximity to natural features significantly influence the valuation of CES in rural settings.
Benzer Tezler
- Sürdürülebilir doğal alan yönetiminde kent ormanlarının rolü: Hacıosman Atatürk Kent Ormanı örneği
The role of urban forests in sustainable natural area management: The case of Hacıosman Atatürk Urban Forest
BAŞAR SELAM ALİPAÇA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİYE AHU GÜLÜMSER
- Kırsal mirasın korunmasının kırılganlığı üzerine: Dikili-Yahşibey Köyü örneği
On the fragility of rural heritage conservation: The case of Dikili-Yahşibey Village
TUĞÇE ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAKİNE YILDIZ SALMAN
- Köyceğiz-Kalkan kıyı bölgesi ve yakın çevresinde doğal ortam insan ilişkileri
The Relations of natural environment and human in Köyceğiz-Kalkan coastal zone and close surroundings
YÜKSEL GÜÇLÜ
Doktora
Türkçe
2000
CoğrafyaDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERKAN ŞEN
- Türkiye'de ekoköyler ve ekoçiftlikler: Mevcut durum, sorunlar ve çözüm önerileri
Ecovillages and ecofarms in Turkey: Current status, problems and solution suggestions
ESENGÜL DOĞRU
- Peyzaj değişimlerinin peyzajların korunması ve planlanması bağlamında değerlendirilmesi: Sapanca Havzası örneği
Assesment of landscape change in the scope of protection and management: Example of Sapanca Basin
NAZLI YILDIZ DÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİLÜFER KART AKTAŞ