Çocukların yürütücü işlev becerilerine beden-beyin-beceri yönetimi programı (3B)'nın etkisi
The effect of body-brain-skill management program on children's executive function skills
- Tez No: 971925
- Danışmanlar: PROF. DR. DURMUŞ ASLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Yürütücü işlevler, çalışma belleği, ketleme, bilişsel esneklik, STEM, Çocuk-okul öncesi, Executive functions, working memory, inhibition, cognitive flexibility, STEM
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Okul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın temel amacı, okul öncesi çağdaki çocukların yürütücü işlev becerilerinin gelişimine katkı sağlamak üzere geliştirilen STEM tabanlı Beden-Beyin-Beceri Yönetimi Programı (3B)'nın etkililiğini incelemektir. Yürütücü işlevler; bireyin dikkatini sürdürebilmesi, düşünsel süreçleri kontrol edebilmesi ve uygun tepkiler verebilmesi gibi karmaşık bilişsel becerileri içeren üst düzey zihinsel işlevlerdir. Bu beceriler, özellikle 3–6 yaş döneminde hızlı bir gelişim gösterir ve hem nörolojik olgunlaşma hem de çevresel etkileşimlerle şekillenir. Bu nedenle, erken yaşta yapılan müdahalelerin, özellikle sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı çocuklar için oldukça önemli olduğu vurgulanmaktadır. Araştırma, nicel bir desen çerçevesinde yarı deneysel öntest–sontest–kalıcılık testi kontrol gruplu model ile yürütülmüştür. Örneklem, Deney 1 (n = 18), Deney 2 (n = 18) ve Kontrol (n = 15) olmak üzere toplam 51 okul öncesi çocuktan oluşmaktadır. Araştırma süresince çocukların yürütücü işlev becerilerini ölçmek amacıyla Yürütücü İşlev Becerileri Ölçeği – Çocuk Formu kullanılmıştır. Deney gruplarına, 3B programı kapsamında fen, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) disiplinlerini bütünleştiren etkinlikler uygulanmıştır. Verilerin analizinde öncelikle gruplar arası farkları kontrol etmek amacıyla ön test puanları kovaryans değişkeni olarak kullanılarak ANCOVA ve MANCOVA analizleri yapılmıştır. Bu analizler sonucunda, deney gruplarının sontest puanlarında kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde bir artış olduğu belirlenmiştir (p <.001). Ayrıca, müdahale sonrası elde edilen sonuçların kalıcılığını ve zaman içindeki gelişimi incelemek üzere Tekrarlı Ölçümler ANOVA ve Tekrarlı Ölçümler MANOVA analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, özellikle çalışma belleği ve ketleme becerilerinde zamanla anlamlı gelişmeler olduğunu ortaya koymuştur. Bilişsel esneklik boyutunda ise istatistiksel anlamlılığa yaklaşan bir iyileşme gözlenmiştir. Zaman ile grup etkileşimi anlamlı düzeyde çıkmamış olmakla birlikte, genel gelişim eğilimleri dikkate alındığında programın farklı gruplarda da benzer biçimde etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bulgular, 3B programının okul öncesi dönemde yürütücü işlev becerilerinin gelişimine katkı sağlayan etkili ve uygulanabilir bir müdahale aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle dezavantajlı sosyo-ekonomik koşullardaki çocuklar için bu tür bütüncül ve disiplinler arası yaklaşımların gelişimsel eşitsizliklerin azaltılmasına katkı sunabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
The general aim of the present study is to investigate the effectiveness of the STEM-based Body-Brain-Skill Management Programme (3B), which was created to improve the executive function skills of preschool children. Executive functions refer to higher-order mental processes and complex cognitive functions, i.e., the ability of a child to maintain attention, control thought processes and generate desired responses. These skills develop rapidly, particularly between three and six years of age, and can be directed by experience as well as by brain development. An early intervention is, therefore, emphasized as being of critical importance, particularly in the case of socio-economically disadvantaged children. The study was conducted under quasi-experimental, pre-test, post-test, retention test, control group design with quantitative orientation. 51 preschool children took part in the study: 18 in Experiment 1, 18 in Experiment 2 and 15 in the control group. Executive Function Skills Scale – Child Form was used to measure the executive function skills of the children in the study. Activities involving science, technology, engineering and maths (STEM) in the 3B programme background were employed for experimental groups. ANCOVA and MANCOVA were also utilized in data analysis, with the pre-test data serving as covariance variables to adjust for group differences. Based on these tests, there were also significant differences between post-test scores between experimental groups and the control group (p <.001). Moreover, Repeated Measures ANOVA and Repeated Measures MANOVA tests were used to analyze the stability of performance following the intervention and improvement with time. The tests showed improvement with time, particularly in the case of working memory and inhibitory control. Improvement in the factor of cognitive flexibility was observed, which was of statistical near-significance. Although when the interaction with the time group was nonsignificant, it was found that the program served all groups equally well when total developmental patterns were considered. The results are indicative of the concept that the 3B programme is an effective and valid instrument for enhancing executive function in the pre-school age. It is supposed that interventions of this kind, which are all-embracing and multidisciplinary, would be able to bridge development gaps, especially for those children with disadvantaged socioeconomic status.
Benzer Tezler
- Otizmli çocuklarda duyusal müdahalenin yürütücü işlevlere etkisi: Dikkat ve bellek üzerine randomize kontrollü bir klinik çalışma
Effect of sensory intervention on executive functions in children with autism: A randomized controlled clinical study on attention and memory
HÜSEYİN AKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikiyatriÜsküdar ÜniversitesiNörobilim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NERİMAN KİLİT
- Koklear implant ve işitme cihazı kullanan okul çağı çocuklarının bilgisayar tabanlı CNSVS (The central nervous system vital signs) ile nörobilişsel değerlendirilme sonuçlarının yorumlanması: Randomize kontrollü bir çalışma
Interpretation of neurocognitive assessment results with computer-based CNSVS (The centralnervous system vital signs) of school-age children using cochlear implants and hearing aids: A randomized controlled study
RUKİYE AYYILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Kulak Burun ve Boğazİstanbul Aydın ÜniversitesiOdyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZHAN DİZDAR
- Tıkınırcasına yeme davranışı olan ergenlerde klinik özellikler ile dinlenme durumu fMRI bulgularının değerlendirilmesi
Evaluation of clinical features and resting state fMRI findings in adolescent with binge eating
BÜŞRA ARSLAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Psikiyatriİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED TAYYİB KADAK
- Kekemeliği iyileşen, kekemeliği devam eden ve tipik gelişim gösteren çocuklarda dikkat yanlılığı, yürütücü işlev becerileri ve mizaç özelliklerinin karşılaştırılması
A comparison of attention bias, executive functions and temperament dimensions among children WHO recovered stuttering, children with stuttering and children with typical development
GÖZDE MALKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıÜsküdar ÜniversitesiDil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMRAH CANGİ
- 5-6 yaş çocuklarına yönelik tasarlanan eğitsel dijital oyunun yürütücü işlev becerilerine etkisi
The effect of the educational digital game designed for 5-6 years old children on the executive function skills
SİBEL KARABEKMEZ
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERRİN AKMAN