Türk halk danslarında temsil ve aktarım biçimlerinin halkbilimsel olarak incelenmesi
Folkloric analysis of representation and transmission forms in Turkish folk dances
- Tez No: 971794
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET EROL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Bale ve Dans, Halk Bilimi (Folklor), Turkish Language and Literature, Ballet and Dance, Folklore
- Anahtar Kelimeler: Türk Halk Dansları, Kültürel Bellek, Sözlü Kültür, Temsil, Aktarım, Bellek, Dans, Somut olmayan kültürel miras, Türk halk edebiyatı, Türk halk oyunları, Turkish Folk Dance, Cultural Memory, Oral Culture, Representation, Transmission, Memory, Dance, Intangible cultural heritage, Turkish public literature, Turkish folk dances
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dans, toplumun sosyal yapısını, tarihsel belleğini, kültürel değerlerini, inanç sistemlerini, kolektif hafızasını ve bunlara bağlı olarak toplum kimliğini yansıtan çok katmanlı kültürel bir eylemdir. Bu çalışma, Türk halk danslarının kültürel, inançsal, tarihsel, sosyal ve edebi alanlarda kültürel bellek perspektifiyle nasıl temsil edildiğini incelemiştir. Araştırmada, dansın ayin, tören, ritüel, büyü ve oyun kavramlarıyla ilişkisi; mimesis, drama, tiyatro, alegori, sembol ve imgelem üzerinden değerlendirilmiş; beden ve mekân belleği bağlamında kültürel hafızayı taşıma biçimleri ele alınmıştır. Dansın sözlü kültürle kurduğu etkileşim ve taşıdığı kültürel kodlar mitoloji, kozmoloji, din, kutsal, ritüel, edebiyat ve sanat alanlarda çok katmanlı bir anlatım biçimi olarak görülmüştür. Türk halk danslarının mitolojik kökenleri, efsane ve destanlar içindeki temsilleri detaylı biçimde ele alınmıştır. İnanç temelleriyse Gök, Ata ve Ateş kültleri ile Şamanizm bağlamında değerlendirilmiş; söz konusu inanç yapılarına bağlı biçimlenişleri toplumsal hafıza ve kültürel kimlik ilişkisi içinde yorumlanmıştır. Halk hikayelerinin dansa yansımaları örneklerle gösterilmiş; dansın halk anlatı geleneğiyle kurduğu ilişki çerçevesinde, kültürel belleği taşıyan, bedensel olarak şekillendiren ve canlı tutan çok katmanlı bir ifade biçimi olduğu vurgulanmıştır. Tarihsel olaylar ve tarihî kişilerin danslardaki anlatı ve imgeler yoluyla hatırlanması, sembolleşmesi ve kültürel hafızada yer bulması çeşitli halk danslarıyla örneklendirilmiştir. Dansın doğa, tören ve toplumsal yaşamla kurduğu çok katmanlı ilişkiler, sembolik ve kültürel temsillerle incelenmiştir. Türkiye'nin tüm bölgelerine ait türkülü halk dansları üzerinden kolektif belleğin sözlü anlatımdan bedensel temsile dönüşümü ve bölgesel hafızadaki yeri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Türk halk danslarının kültürel bellek, inanç, kimlik ve toplumsal hafızayı taşıyan bir kültürel anlatım biçimi olduğu; mitolojik, ritüel ve tarihsel bağlamlarla sözlü kültür ve beden-mekân belleği üzerinden kurduğu ilişkilerle kültürel sürekliliğe katkı sağladığı belirlenmiştir. Türk halk danslarına, kültürel belleğin somutlaştığı ve toplumun hafıza mekânı olarak bir hatırlama ve aktarma biçimi olarak yaklaşmak; kültürel mirasın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemlidir.
Özet (Çeviri)
Dance is a multilayered cultural expression that reflects a society's social structure, historical memory, cultural values, belief systems, collective consciousness, and identity. This study explores how Turkish folk dances represent and transmit cultural, religious, historical, social, and literary elements through the perspective of cultural memory. The research examines the relationship between dance and concepts such as ritual, ceremony, rite, magic, and play; and evaluates its connections to mimesis, drama, theatre, allegory, symbolism, and imagination. It also addresses how dance functions in carrying cultural memory through bodily and spatial memory. The interaction of dance with oral tradition and the cultural codes it carries is considered within a multilayered framework that includes mythology, cosmology, religion, the sacred, ritual, literature, and art. The mythological roots of Turkish folk dances, their representations in legends and epics, and their ritual functions are examined in detail. Their religious foundations are evaluated within the context of the Sky, Ancestor, and Fire cults as well as Shamanic traditions, and these belief systems are interpreted in relation to cultural memory and identity. The reflection of folk narratives in dance is exemplified and it is emphasized that dance, in relation to folk storytelling traditions, serves as a bodily medium that shapes and sustains cultural memory. Historical figures and events are shown to be remembered, symbolized, and preserved in cultural memory through imagery and narrative embedded in various folk dances. The multifaceted connections of dance with nature, ritual, and social life are also analyzed through symbolic and cultural representations. The transmission of collective memory from oral expression to bodily representation is explored through folk dances accompanied by songs from all regions of Turkey. In conclusion, Turkish folk dances embody belief, identity, and collective memory, sustaining culture through myth, ritual, history, oral tradition, and embodied memory. Seeing them as sites of memory is key to preserving heritage for future generations.
Benzer Tezler
- Kültürel bellek bağlamında Köroğlu oyunları
Köroğlu dances in context of cultural memory
BETÜL ESER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Ege ÜniversitesiTürk Halk Oyunları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖCAL ÖZBİLGİN
- Türk halk dansları temel hareket ve kombinasyonlarının laban hareket notasyon (labanotatıon) sistemi ile incelenmesi
Analysis of turkish folk dance basic movements and combinations with laban movement notation system
ALİ ÇETİNKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bale ve Dansİstanbul Teknik ÜniversitesiPerformans Ana Sanat Dalı
PROF. NİHAL CÖMERT
- Kültür endüstrileri ve ekonomisi çerçevesinde Türk halk danslarının incelenmesi
Analysis of Turkish folk dances within the framework of cultural industries and economy
FUNDA BOZKURT SAYGI
Doktora
Türkçe
2026
Bale ve DansHacettepe ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEBİ ÖZDEMİR
- Zeybek türküleri ve dansları
Zeybek songs and dances
FATMA GÜLAY MİRZAOĞLU
Doktora
Türkçe
2000
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
- Türkiye'de halk danslarının ticarileştirilmesi
Commercialization of folk dancing in Turkey
FUNDA BOZKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Bale ve DansEge ÜniversitesiTürk Halk Oyunları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖMER BARBAROS ÜNLÜ