Enerji dönüşümü bağlamında Türkmenistanın enerji politikası
Energy policy of Turkmenistan in the context of energy transition
- Tez No: 971618
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BUKET TENEKE ODUNCU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Enerji politikaları, Fosil yakıtlar, Sürdürülebilir kalkınma, Yenilenebilir enerji, Energy policies, Fossil fuels, Sustainable development, Renewable energy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezin konusu bağımsızlık sonrası Türkmenistan'ın enerji politikası ve bununla bağlantılı olarak Türkmenistan'ın geliştirdiği enerji politikalarıdır. Bu tezin kapsamı bağımsızlık sürecinin başladığı 1990 yılından günümüze Türkmenistan'ın enerji politikasıdır. Enerji politikası, fosil enerji kaynakları ve yenilenebilir enerji kaynaklarının tümünü içerecek şekilde, bütünsel bir bakış açısıyla değerlendirilecektir. Bu kapsamda, Türkmenistan enerji politikasını oluşturan yasal düzenleyici çerçeve, enerjide kamu ve özel sektör ilişkileri, yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesine yönelik beyanlar ve somut politikaların incelenmesini içerecektir. Literatürde Türkmenistan'ın enerji politikası üzerine çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Önceki araştırmalar Türkmenistan enerji kaynaklarını büyük ölçüde doğalgaz ve petrol odaklı olduğunu ve enerji sektörünün ekonominin temel bir parçası oluşturduğunu vurgulamıştır. Bununla birlikte, Türkmenistan'ın yenilenebilir enerji yatırımlarına yönelik adımlarını ve enerji verimliliği politikalarını ele almıştır. 1990 Sonrası Bağımsız Türkmenistan Türkmenistan yaklaşık 71 yıl Sovyetler Birliği içinde“Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti”olarak varlığını sürdürmüştür. 1920'li yılların başında yeni kurulan Sovyet devletinin egemenliği altına Orta Asya Türk Cumhuriyetleri birer birer girmişlerdir. Bunlardan biri de Türkmenistan'dır. Türkmenistan, 27 Ekim 1991 tarihinde Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını ilan etti. Bu tarihten önce, Türkmenistan, Sovyetler Birliği'ne bağlı Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adı altında bir özerk cumhuriyetti. Bağımsızlık ilanıyla birlikte, Türkmenistan kendi siyasi varlığını kazandı ve bağımsız bir devlet haline geldi. Türkmenistan, Orta Asya'da yer alır ve Afganistan, İran, Kazakistan ve Özbekistan gibi ülkelerle komşudur. 488.100 km'lik yüzölçümüne sahip merkezi Asya'da yerleşen dördüncü büyük ülkedir. Türkmenistan'ın %80'ni Karakum çölü kapsamaktadır. Hazar Denizi dünyadaki büyük göllerden biridir. Ülkenin güneyinde Hazar Denizi'ne kıyısı vardır. Türkmenistan 5.438 bin nüfusu ile dünya ülkeleri sıralamasında nüfus bakımından 116'ncı sırada yer almaktadır. Ülkenin başkenti Aşkabat olup, yaklaşık 1milyon nüfusludur. İdari Yapı olarak, 5 büyük vilayetten oluşmaktadır. Bunlar; Ahal, Balkan, Daşoğuz, Marı ve Lebap'dır. Türkmenistan'da kurak ve sıcak bir iklim hakimdir. Kışın sert ve kuru soğuk olurken, yaz aylarında çölün de etkisinden dolayı sıcaklık artı kırk dereceyi görmektedir. Türkmenistan ekonomisinin ve dış ticaretinin bel kemiği doğal gazdır. Sovyetler Birliği zamanında doğal gaz yalnızca Rusya ve diğer Sovyet ülkelerine pazarlanabilmiştir. Ayrıca bu dönemde doğal gaz, Orta Asya merkez boru hattı ile Sovyet sanayisine aktarılmış ve Rusya'nın Soyuz boru hattına bağlanarak Ukrayna aracığıyla Doğu Avrupa ülkelerine de ulaştırılmıştır. SSCB dağıldıktan sonra Sovyet döneminden miras kalan Orta Asya merkez boru hattının tekeli Rusya'ya geçmiştir. Böylelikle Rusya ve Türkmenistan bu yeni dönemde pazarda rakip durumuna gelmişlerdir. Türkmenistan'ın enerji görünümü Türkmenistan, zengin enerji rezervlerine sahip Orta Asya ülkelerinden biridir. Türkmenistan'ın enerji sektörü, büyük ölçüde doğal gaz üretimine dayanmaktadır. Ülkenin doğal gaz rezervleri, uluslararası pazarlara ihracat yapılmasına olanak tanıyor. Türkmenistan'ın doğal gazının büyük bir kısmı Rusya'ya ve Çin'e ihraç edilmektedir. Ayrıca İran, Afganistan ve Kazakistan gibi hesabı da doğal gaz ihracatı yapmaktadır. Türkmenistan, enerji sektörünü çeşitlendirmek ve sürdürülebilir enerji kaynaklarına yatırım yapma konusunda da çaba göstermektedir. Ülke, güneş ve rüzgar enerjisi gibi elektrik kaynaklarına yönelik projelere odaklanmaktadır. Bu projelerle, Türkmenistan'ın enerji tüketimindeki karbon salınımını verimini ve enerji tasarruflarını daha verimli bir şekilde kullanmayı hedeflemektedir. Ayrıca hidroelektrik potansiyeline sahip nehirler üzerinde de faaliyet yürütmektedir. Amu Derya ve Tejen Nehri gibi su kaynaklarından hidroelektrik enerji üretimi yapmayı planlamaktadır. Türkmenistan'ın Enerji Politikası Orta Asya ve Hazar havzasının önemli doğal gaz üreticisi olan Türkmenistan'da bağımsızlık sonrasında gereken miktarda boru hatlarının olmaması hidrokarbon ihracatı için büyük engel oluşturmaktaydı. Enerji ihracatını ağırlıklı olarak Rusya üzerinden geçen boru hatları vasıtasıyla gerçekleştiren Türkmenistan, bu anlamda uzun süredir Moskova'ya olan bağımlılığını azaltmak için alternatif boru hatlarına ihtiyaç duymaktaydı. Sovyetler Birliği döneminde Rusya'nın enerji zengini bölge ülkelerini kendi üzerinden geçen boru hatlarıyla bağımlı hale getirme politikası, 2000'li yıllara kadar Kremlin için başarılı olmuş, fakat devletlerin Moskova'ya olan bağımlılıklarını azaltma çabaları alternatif boru hatları inşasına yönelmelerini de beraberinde getirmiştir. 1960'lı yılların sonunda faaliyete geçen Orta Asya-Merkez doğal gaz boru hattı Türkmenistan'ın kendi enerji kaynağını Rusya üzerinden ihraç edebileceği en önemli ve rakipsiz bir boru hattı projesi özelliği taşımaktaydı. Bunun yanında o dönemde Rusya, Türkmenistan'ın gazını alabilen tek ve değişmez ülke konumundaydı. Orta Asya devletlerinin bağımsızlıklarını ilan etmelerinden kısa süre önce, 1989 yılında doğal gaz üretimi yıllık 88,5 milyar metreküp olan Türkmenistan, yaşadığı ekonomik belirsizlikler ve ihracat kısıtlamaları nedeniyle 1990'ların sonunda enerji üretimini 11,7 milyar metreküpe kadar geriletmiş ve aynı dönemde yaptığı doğal gaz ihracatı 3,1 milyar metreküp olmuştur ki, bunun 1,8 milyar metreküpü İran'a, geriye kalan kısmı ise bölge devletlerine satılmıştır. 1999 yılından itibaren Türkmenistan'ın doğal gaz üretiminde artış olmuş ve 22,8 milyar metreküp üretim yapılmış, 2000'de ise bu rakam 46 milyar metreküpe ulaşmıştır. 2000'lere kadar Türkmen doğal gazının en önemli alıcıları Rusya, İran ve Ukrayna idi. Bahse konu dönemde Türkmenistan Rusya ile 30 yıllık ve 50 milyar metreküp doğal gaz ihracını içeren bir anlaşma imzalanması için diplomatik çaba harcamaktaydı. Bunun nedeni ise, alternatif boru hatlarının mevcut olmamasıydı. Türkmenistan-İran arasında gerçekleşen görüşmelerde ise ihraç edilecek miktarın 8 milyardan 13 milyar metreküpe çıkarılması ana tema olmuştur. Türkmenistan, Ortadoğu ve Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattının karşısında bulunan ve bir petrol ve doğal gaz üreticisi olan bir ülkedir. Ülkenin ünü, muazzam doğal gaz rezervleri ve Avrupa'ya ulaştırılması gereken bu zenginlikleri içermesinden gelmektedir. Doğal gaz rezervlerinin, yaklaşık 21 trilyon metreküp olarak tahmin ediliyor. Ülkenin rezervleri, Avrupa'ya doğal gaz üretimi ve ihracatı için güçlü bir seçenek var. Türkmenistan, Avrupa'ya doğal gaz sağlamak için Rusya ve İran'dan daha çekici bir seçenek. Ayrıca, ülkenin doğal gaz rezervleri, ABD'den daha fazla olduğu için ABD'nin Avrupa'daki doğal gaz ihtiyacını karşılamak için de kullanılmaktadır. Dünya doğal gaz rezervlerinin %11,7'sini elinde bulunduran Türkmenistan, enerji sektörüne yapacağı yatırımlarla 2030 yılına kadar ihraç edeceği doğal gaz hacmini 200 milyar metreküpe çıkarmak niyetindedir. Zengin enerji kaynaklarına sahip Hazar havzası ülkeleri, son dönemde mevcut Rusya istikametli boru hatlarına alternatif arama çabaları içerisine girmişlerdir. Bölgede bulunan küresel-bölgesel güçler kendi çıkarları ve boru hatlarını kontrol etme uğruna yeni bir rekabete dâhil olmaktadırlar. Bu anlamda Türkmenistan'ın enerji politikası farklılık göstermemektedir ve diğer bölge devletleri gibi en önemli amaç Kremlin'den boru hatları konusunda bağımsızlık kazanmak olmuştur Türkmenistan, doğal gaz ihracatını genişletmek için birçok politika uygulamaktadır. Türkmenistan-Çin Doğal Gaz Boru Hattı: Türkmenistan, Çin'e doğal gaz ihraç etmek için boru hattı kurmuştur. Bu hattın kapasitesi her yıl artmaktadır ve ülkenin doğal gaz ihracatının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Türkmenistan-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı: Türkmenistan, Türkiye'ye de doğal gaz ihraç etmektedir. Bu hattın kapasitesi Çin ve Rusya'ya ihraç edilen doğal gazın yanında daha azdır. Yeni Boru Hattı Projeleri: Türkmenistan, önümüzdeki yıllarda yeni boru hattı projeleri yürütmektedir. Bunlar arasında Pakistan, Afganistan ve İran'a doğal gaz ihraç etmek için boru hattı projeleri bulunmaktadır. Yatırım Teşvikleri: Türkmenistan, doğal gaz sektörünün gelişmesi için yatırımcıları teşvik etmektedir. Bu amaçla ülkede yatırım teşvikleri uygulanmaktadır. Küresel enerji alanında piyasasının büyüme hızı yavaşladı. Bununla ilgili olarak“Statistical Review of World Energy 2020 | 69th edition kamuoyuna açıklandı. 69. baskı”broşür. Küresel enerji piyasası geçen yıl yüzde 1,3 büyüyerek 2018'in büyüme oranının yarısı oldu. Yani 2018 yılında küresel enerji piyasası yüzde 2,8 büyüdü. Küresel enerji pazarındaki büyüme, öncelikle alternatif enerji kaynakları ve doğal gaz tüketimindeki artıştan kaynaklanmıştır. Petrol piyasası geçen yıl yüzde 0.9 arttı. Doğal gaz piyasası geçen yıl yüzde 2 büyüdü. 2019 yılında dünyada toplam 3 trilyon 929,2 milyar metreküp doğal gaz tüketildi. O dönemde en fazla doğalgaz 846,6 milyar metreküple ABD'de tüketiliyordu. Bu da geçen yıl dünyada tüketilen doğal gazın yüzde 21,5'inin bu ülkede tüketildiğini gösteriyor. Geçen yıl da en fazla doğal gaz AB ülkeleri (469,6 milyar m3), Rusya (444,3 milyar m3), Çin (307,3 milyar m3) ve İran'da (223,6 milyar m3) tüketildi. Enerji Dönüşümü Bağlamında Türkmenistan'ın Enerji Politikası Bununla birlikte Türkmenistan'ın enerji politikasının enerji dönüşümü bağlamında ve tüm enerji kaynaklarını içerecek şekilde ele alındığı kaynak sayısı literatürde oldukça azdır. Bu kapsamda, bu tez fosil ve yenilenebilir enerji kaynaklarının bütüncül bir şekilde değerlendirilmesi ve enerji dönüşümü çabaları bağlamında analiz edilmesi ile literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis focuses on the energy policy of Turkmenistan after gaining independence and its related energy development policies. The scope of this thesis covers Turkmenistan's energy policy from the beginning of the independence process in 1990 to the present day. The energy policy will be evaluated from a holistic perspective, encompassing both fossil and renewable energy sources. The analysis includes the legal regulatory framework shaping Turkmenistan's energy policy, the relationships between the public and private sectors in energy, and the examination of statements and concrete policies related to the development of renewable energy sources. Numerous studies on Turkmenistan's energy policy exist in the literature. Previous research has highlighted that Turkmenistan's energy resources are predominantly focused on natural gas and oil, emphasizing that the energy sector is a fundamental part of the economy. However, prior studies have also discussed Turkmenistan's steps towards renewable energy investments and energy efficiency policies. Post-1990 Independent Turkmenistan: Turkmenistan existed as the“Turkmen Soviet Socialist Republic”within the Soviet Union for about 71 years. In 1991, following the dissolution of the Soviet Union, Turkmenistan declared its independence. Prior to this date, Turkmenistan was an autonomous republic under the Soviet Union, named the Turkmen Soviet Socialist Republic. With the declaration of independence, Turkmenistan gained its political identity and became an independent state. Situated in Central Asia, Turkmenistan shares borders with countries such as Afghanistan, Iran, Kazakhstan, and Uzbekistan. It ranks as the fourth-largest country with a land area of 488,100 square kilometers, with 80% covered by the Karakum Desert. The Caspian Sea is to the south of the country. With a population of 5.438 million, Turkmenistan ranks 116th globally in terms of population. The capital city is Ashgabat, with an approximate population of 1 million. Administratively, the country is divided into five major provinces: Ahal, Balkan, Dashoguz, Mary, and Lebap. Turkmenistan has a dry and hot climate, experiencing harsh and dry cold winters and temperatures exceeding 40 degrees Celsius in the summer. Turkmenistan's Energy Outlook: Turkmenistan, as one of the energy-rich countries in Central Asia, heavily relies on natural gas production in its energy sector. The country's natural gas reserves allow for international exports, with significant portions going to Russia and China. Additionally, Turkmenistan exports natural gas to Iran, Afghanistan, and Kazakhstan. To diversify its energy sector and invest in sustainable energy sources, Turkmenistan focuses on projects related to solar and wind energy. These projects aim to improve carbon emissions, increase energy efficiency, and explore hydroelectric potential in rivers like the Amu Darya and Tejen. Turkmenistan's Energy Policy: Turkmenistan faced a significant challenge in hydrocarbon exports due to the lack of sufficient pipelines post-independence. Historically, energy exports heavily relied on pipelines passing through Russia. Turkmenistan had long sought alternative pipelines to reduce dependency on Moscow. The post-Soviet era saw efforts by Central Asian states to reduce dependence on Russia, leading to the exploration of alternative pipeline projects. The Central Asia-Center gas pipeline, operational since the late 1960s, was a crucial project that allowed Turkmenistan to export its energy resources via Russia. After the dissolution of the Soviet Union, the control of this pipeline shifted to Russia, creating competition between Russia and Turkmenistan in the new era. Turkmenistan's energy policy remained consistent with other regional states, aiming to gain independence from Kremlin-controlled pipelines. In the late 1980s, before the declaration of independence, Turkmenistan faced economic uncertainties and export restrictions, reducing energy production and export volumes. In the late 1990s, there was an increase in natural gas production, reaching 22.8 billion cubic meters in 1999 and 46 billion cubic meters in 2000. Russia, Iran, and Ukraine were major buyers of Turkmen natural gas during this period. Diplomatic efforts were made to secure a 30-year agreement with Russia, highlighting the absence of alternative pipelines. Turkmenistan, situated opposite the Middle East and the Baku-Tbilisi-Ceyhan oil pipeline, is a significant producer of oil and natural gas. The country's fame stems from its vast natural gas reserves, making it a crucial player in supplying Europe. Estimated at approximately 21 trillion cubic meters, Turkmenistan's natural gas reserves make it an attractive option for natural gas production and export to Europe. The country's reserves surpass those of the United States, positioning it to meet Europe's natural gas demand. Possessing 11.7% of the world's natural gas reserves, Turkmenistan aims to increase its natural gas export volume to 200 billion cubic meters by 2030 through investments in the energy sector. The countries in the Caspian region, with abundant energy resources, are actively exploring alternative routes to Russian-controlled pipelines. Global and regional powers in the region are engaging in new competition to control pipelines in pursuit of their interests. Turkmenistan's energy policy aligns with this trend, with the primary goal of gaining independence from Kremlin-controlled pipelines. Turkmenistan employs various policies to expand its natural gas exports. Notable projects include the Turkmenistan-China Natural Gas Pipeline, which has increasing capacity each year, constituting a significant portion of the country's natural gas exports. The Turkmenistan-Turkey Natural Gas Pipeline also exports natural gas to Turkey, albeit with less capacity compared to exports to China and Russia. Turkmenistan is involved in new pipeline projects to export natural gas to Pakistan, Afghanistan, and Iran. Additionally, the country offers investment incentives to encourage the development of the natural gas sector. In the context of global energy dynamics, the growth rate of Turkmenistan's energy market has slowed down. According to the“Statistical Review of World Energy 2020 | 69th edition,”the global energy market grew by 1.3% last year, half the growth rate of 2018. The slowdown is attributed to increased consumption of alternative energy sources and natural gas. In the oil market, there was a 0.9% increase last year, while the natural gas market grew by 2%. In 2019, the world consumed a total of 3.929.2 trillion cubic meters of natural gas. The largest consumer was the United States with 846.6 billion cubic meters, representing 21.5% of global consumption. Other significant consumers included EU countries (469.6 billion cubic meters), Russia (444.3 billion cubic meters), China (307.3 billion cubic meters), and Iran (223.6 billion cubic meters). Turkmenistan's Energy Policy in the Context of Energy Transition: However, literature on Turkmenistan's energy policy within the context of energy transition, encompassing both fossil and renewable energy sources, is scarce. Therefore, this thesis aims to contribute to the literature by providing a comprehensive evaluation of fossil and renewable energy sources and analyzing Turkmenistan's efforts in energy transition.
Benzer Tezler
- Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Amerika Birleşik devletlerinin Orta Asya politikası
Central asian policy of the United States of America after the breakup of the Soviet Union
ŞATLIK AMANOV
Doktora
Türkçe
2007
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF.DR. REFET YİNANÇ
- Organize sanayi bölgelerinde iş güvenliği sorunlarının teknik ve bilimsel araştırılmasında bir yöntem önerisi
Başlık çevirisi yok
MEHMET ALİ YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. İBRAHİM BOYNUKALIN
- Çoklu amaçların çözümlemesinde amaç programlaması ile genelleştirilmiş ters yaklaşımı ve yem sanayiinde bir uygulama
Goal programming and generalieed inverse approaches in the multi-objective analysis and application in feed industry
HASAN BAL
- Akaryakıtla çalışan endüstriyel tav fırınlarında yanma, sıcaklık ve basıncın optimum kontrolu
Optimum control of combustion temperature and pressure in industrial tempering furnaces working with fuel-oil
MEHMET EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL ERCAN
- Sürekli rejim şartlarında nükleer yakıt çubuklarında tek ve iki boyutlu ısı iletiminin analizi
In steady-state conditions analyses of one and two dimensional conduction in nuclear fuel rods
İBRAHİM ATILGAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERCAN ATAER