15. yüzyıl Türkçe divanlarında saç ve anlam çerçevesi
Hair and meaning frameworks in 15th century Turkish divans
- Tez No: 970325
- Danışmanlar: PROF. DR. YAVUZ BAYRAM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: 15. yüzyıl, Divan edebiyatı, Divan şiiri, 15. century, Divan literature, Court poem
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Divan şairi, şiirini söylerken tarihi, sosyal ve kültürel pek çok malzemeden yararlanır. Şairin/âşığın muhatabı olan sevgiliyi anlatırken yararlandığı ana malzemelerin başında insan uzuvları yer alır. Divan şairleri daha çok âşık kimliğiyle sevgilinin güzelliğini anlatmak için belli başlı uzuvlarını daha sık kullanmışlardır. Bunlar, edebiyat araştırmacıları tarafından güzellik unsuru olarak tanımlanmıştır. Öte yandan güzellik unsuru olarak ele alınmayan uzuvlar, nadiren de olsa eski şiirde yer bulabilmiştir. Bu çalışmanın konusunu, güzellik unsuru olarak tanımlanan ve divan şairleri tarafından en çok rağbet gören saçın divan şiirinde nasıl kullanıldığı ve saçın anlam çerçevesini belirlemek oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı ise sevgilinin en rağbet edilen güzellik unsuru olan saçının anlam dünyasının temellerinin ortaya konulmasıdır. Bu amaçla, divan şiirinin başlangıcı sayılabilecek olan 15.yüzyılda saçın ne gibi sosyal ve kültürel saiklere veya inanışlara dayanılarak şiire konu edildiği tespit edilmeye çalışılmıştır. 15. yüzyılda yaşamış olan yirmi divan şairi ve onların Türkçe divanları bu çalışmanın kapsamını oluşturmaktadır. Çalışma kapsamına alınan divan şairleri: Adlî, Adnî, Âhî, Ahmed Paşa, Ahmed-i Dâ'î, Avnî, Cem Sultan, Cemâlî, Çâkerî, Hamdullah Hamdî, İvazpaşâzâde Atâyî, Karamanlı Aynî, Karamanlı Nizâmî, Le'âlî, Mesîhî, Mihrî, Necâtî, Şevkî, Şeyhî ve Tâcizâde Cafer Çelebi'dir. Matbu ve dijital kaynaklardan temin edilen divanların taranması çalışmanın ilk basamağını oluşturmuştur. Tarama, insan uzuvlarının tümüne yönelik olarak yapılmış, çalışma konusu olan saç ve saç yerine kullanılan kelimelerin, tüm uzuvlar içerisindeki yoğunluğu tespit edilmiştir. Tarama sonucunda farklı anlam dairesinde olan beyitler derlenmiş, derlenen beyitler arasında imla hususunda sorun barındırmayan ve özgün teşbih içeren beyitler seçilmiştir. Bu çalışma ile divan şiirinin henüz başlangıcında, şairlerin en çok saç konusunda beyit/bent söylediği tespit edilmiştir. Şekil, renk, koku, mizaç ve âşığa etkileri bakımından ele alınan saçın, divan şiirinde daha sıklıkla renk ve şekil yönünden teşbihlere konu olduğu görülmüştür.
Özet (Çeviri)
The Divan poets, while composing their poetry, draws from many historical, social, and cultural materials. One of the main materials the poet/lover uses to describe the beloved is human limbs. Divan poets have more frequently used certain limbs to describe the beauty of the beloved, often from the perspective of the lover. These limbs, which are used frequently by the poets, have been defined by literary researchers as elements of beauty. On the other hand, limbs that are not considered elements of beauty are rarely found in classical poetry. The focus of this study is on how hair, the most commonly celebrated beauty feature in Divan poetry, is used and how it constructs a meaning framework within the poems. The aim of this study is to lay the foundations for understanding the meaning world of hair, the most sought-after beauty feature of the beloved. To achieve this, the study aims to identify the social and cultural motivations or beliefs on which the concept of hair in the context of Divan poetry, dating back to the 15th century, is based. This study covers the works of twenty Divan poets who lived in the 15th century and their Turkish Divans. The poets included in the study are: Adlî, Adnî, Âhî, Ahmed Paşa, Ahmed-i Dâ'î, Avnî, Cem Sultan, Cemâlî, Çâkerî, Hamdullah Hamdî, İvazpaşâzâde Atâyî, Karamanlı Aynî, Karamanlı Nizâmî, Le'âlî, Mesîhî, Mihrî, Necâtî, Şevkî, Şeyhî, and Tâcizâde Cafer Çelebi. The first stage of the study involved scanning the Divans obtained from printed and digital sources. The scanning process focused on all human limbs, and the frequency of words related to hair and its synonyms among all limbs was determined. As a result of the scanning, couplets with different meanings were compiled, and among them, couplets with no spelling issues and containing original metaphors were selected. With this study, it was found that, at the very beginning of Divan poetry, poets composed the most couplets/stanzas about hair. Hair, considered in terms of shape, color, scent, temperament, and its effects on the lover, is most often the subject of metaphors in Divan poetry, especially regarding its color and shape.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- 15. yüzyıl divanlarında konuşma eğitimi
Speech education 15th century divan poetries
YAĞMUR PEHLİVAN COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimUşak ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HALİL İBRAHİM HAKSEVER
- Eski Türk edebiyatı 15. yüzyıl divanlarında dünyevileşme-sosyal hayat
Secularization social life in the 15th century divan poetry of old Turkish literature
RUKİYE ÖZYAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıArtvin Çoruh ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. AYŞE ÇELEBİOĞLU
- Türkçe divanlarda iman, İslâm ve küfür kavramları (15-16. yüzyıl)
Iman (Faith), Islam and kufr conceptions in Turkish divans (In 15-16th century)
KÜBRA KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DURSUN ALİ TÖKEL
- 15. Yüzyıl divan şairlerinden Adnî, Avnî, Cem Sultan, Mihrî Hatun ve Cemalî'de ayet ve hadis iktibasları
The quatations of ayet and hadis in 15th century di̇van poets Adnî, Avnî, Cem Sultan, Mi̇hrî Hatun and Cemalî
REMZİ AĞZIKARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıKırklareli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NİYAZİ ADIGÜZEL