Byzantine studies as an academic discipline in Türkiye: Academic lineages, institutional dynamics, and a multi-method analysis of field formation
Türkiye'de bir akademik disiplin olarak Bizans çalışmaları: Akademik soyağaçları, kurumsal dinamikler ve alan oluşumu üzerine çok yöntemli bir inceleme
- Tez No: 968289
- Danışmanlar: PROF. DR. TURGUT ENGİN AKYÜREK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sanat Tarihi, Tarih, Sosyoloji, Art History, History, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Bilim sosyolojisi, Bizans sanatı, Sosyal ağ analizi, Örgütsel girişimcilik, Science sociology, Byzantine art, Social network analysis, Organizational entrepreneurship
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Koç Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, Bizans çalışmalarının Türkiye'de akademik bir disiplin olarak ortaya çıkışını, kurumsallaşma sürecini ve günümüzde karşı karşıya olduğu zorlukları incelemektedir. Türkiye Bizans tarihi açısından merkezi bir konuma ve zengin bir kültürel mirasa sahip olmasına rağmen, bu alan uzun süre akademik çevrelerde marjinal konumda kalmıştır. Araştırma şu temel soruya odaklanmaktadır: Türkiye'de Bizans çalışmaları nasıl bir gelişim süreci geçirmiştir ve bu alanın önündeki kurumsal ve ideolojik engeller nasıl aşılabilir? Bu çalışma, 35 akademisyenle yapılan sözlü tarih görüşmeleri, yaklaşık 1.500 lisansüstü tezin nicel analizi ve akademik danışmanlık ile kurumsal ilişkileri temel alan sosyal ağ analizini içeren çok yöntemli bir yaklaşım benimsemektedir. Bilimsel bilginin sosyolojisi ve kurumsal teori çerçevelerinden yararlanan çalışma—özellikle Nicholas Mullins'in Dört Aşamalı Modeli ve kurumsal girişimcilik kavramı aracılığıyla—alanın ilk oluşumundan günümüzdeki parçalı yapısına kadar geçirdiği evrimi izlemektedir. Bu çerçevede, öncü entelektüel figürlerin, organizasyonel liderlerin, gelişen akademik soyağaçlarının ve Bizans çalışmalarının kurumsallaşmasını şekillendiren ve çoğu zaman engelleyen yapısal kısıtların rolleri incelenmektedir. Çalışma, erken dönem yabancı akademisyenlerin ve öncü Türk araştırmacıların katkılarının önemli bir temel oluşturduğunu, ancak özellikle Bizans tarihi ve Bizans arkeolojisi gibi alanlarda alana özel anabilim dallarının eksikliği, disipline özgü lisansüstü eğitimdeki yetersizlikler, modern ve kaynak dil bilgisi eksikliklerinin araştırmacıların yetişmesini engellemesi ve Bizans kültürel mirasına yönelik ideolojik yaklaşımlar gibi darboğazların alanın gelişimini ve kurumsallaşmasını sınırladığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, araştırma merkezleri ve sempozyumlar gibi çeşitli“köprüler”aracılığıyla iş birliği, görünürlük ve yeni kuşaklar arasında ilgi artmıştır. Tez, Türkiye'de Bizans çalışmalarının güçlendirilmesi için uygulanabilir stratejiler önermektedir: ders planlarının yeniden yapılandırılması, mentorluk mekanizmalarının kurulması, disiplinlerarası ağların teşvik edilmesi ve katılımcı akademik toplulukların desteklenmesi bu stratejiler arasında yer almaktadır. Bizans çalışmalarının yalnızca tarihsel bir inceleme alanı olarak değil, aynı zamanda entelektüel, kurumsal ve kültürel müzakerenin yapıldığı bir zemin olarak yeniden çerçevelenmesi gerektiği savunulmaktadır. Bu bağlamda, alanın geleceği kapsayıcı, yansıtıcı ve sürdürülebilir akademik pratiklere bağlıdır. Katılımcı eylem araştırması yaklaşımı çerçevesinde, tez aynı zamanda Bizantolog.org adlı sanal bir topluluk platformunun kurulmasıyla sonuçlanmıştır. Bu platform, akademik dayanışmayı güçlendirmeyi, kapsayıcı katılımı teşvik etmeyi ve dijital beşeri bilimler odaklı topluluk inşası için yeniden üretilebilir bir model sunmayı amaçlayan bir müdahale niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation investigates the historical emergence, institutional development, and current challenges of Byzantine studies as an academic discipline in Türkiye. Despite Türkiye's centrality to Byzantine history and its rich cultural heritage, the field has long remained marginal within the country's academic landscape. This research addresses the question: How has Byzantine studies developed in Türkiye, and how can it overcome the institutional and ideological obstacles that have hindered its growth? Employing a multi-method approach, the study integrates oral history interviews with 35 scholars, quantitative analysis of nearly 1,500 graduate theses, and social network analysis of academic mentorship and institutional affiliations. Drawing on theoretical frameworks from the sociology of scientific knowledge and institutional theory—including Nicholas Mullins' Four-Stage Model of scholarly development and the concept of institutional entrepreneurship—the dissertation traces the formation of the field from its origins to its current fragmented state. It examines the roles of pioneering intellectual figures, organizational leaders, evolving academic lineages, and the structural constraints that have shaped—and often obstructed—the institutionalization of Byzantine studies in Türkiye. The study demonstrates that while early contributions by foreign scholars and pioneering Turkish academics were foundational, systemic bottlenecks—such as the absence of dedicated departments and programs (particularly in Byzantine history and archaeology), inadequacies in field-specific graduate education, deficiencies in knowledge of modern and source languages that limit the cultivation of researchers, and ideological resistance to Byzantine cultural heritage—have constrained the field's development and its institutionalization. Nonetheless, important bridges have emerged: research centers and symposia have fostered collaboration, visibility, and renewed generational interest in the discipline. The dissertation concludes by offering actionable strategies for strengthening Byzantine studies in Türkiye, including curricular reform, mentorship structures, cross-disciplinary networks, and participatory academic communities. It argues for a reframing of Byzantine studies not only as a field of historical inquiry but as a site of intellectual, institutional, and cultural negotiation—one whose future depends on inclusive, reflexive, and sustainable academic practices. As a participatory action research component, the dissertation culminates in the development of Bizantolog.org, a virtual community platform designed to address institutional fragmentation and foster peer-based academic solidarity. This platform serves as an intervention aimed at creating sustainable scholarly networks, encouraging inclusive engagement, and offering a replicable model for digital humanities–driven community building.
Benzer Tezler
- Türkiye'de yapılan Bizans arkeolojisi çalışmalarında metod ve kuram sorunu
Methodological and theorotical problems of Byzans archeology in Turkey
YALÇIN MERGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
AntropolojiHacettepe ÜniversitesiAntropoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÜRSEL ERSOY
- ?Uç'' larda etkileşim, esneklik ve pragmatizm: Osmanlı-Bizans örneği (1277-1402)
Interaction, flexibility and pragmatism in the uc/frontier societies: The Ottoman-Byzantine example (1277-1402)
ABDULLAH ÜLKER
- Burdur Yüreğil Köyü kültür varlıkları ve koruma sorunlarının irdelenmesi
Cultural heritage and conservation problems of Burdur Yüreğil village
SELİN AKMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ MAZLUM
- A long-neglected past between the Roman and Ottoman: A reassessment, valorization and re-presentation of Byzantine cultural heritage in Turkey
Roma ile Osmanlı arasında ihmal edilmiş bir geçmiş: Türkiye'deki Bizans kültür mirasının yeniden değerlendirilmesi, değer kazandırılması ve sunumu
SEDA NEHİR GÜMÜŞLÜ
- Bizans dönemi kent morfolojisinin incelenmesine yönelik bir yöntem önerisi
A method proposal for analysis of city morphology during the byzantine period
ARİF MISIRLI
