Azerbaycan -İran ilişkilerinde (1991-2019) Ermenistan meselesi
The Armenia question in Azerbaijan-Iran relations:1991-2019
- Tez No: 967949
- Danışmanlar: PROF. DR. HALİL BAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Azerbaycan Cumhuriyeti, İran, Ermenistan Cumhuriyeti, ikili ilişkiler, Güney Kafkasya, jeopolitik gerçekler, Azerbaijan Republic, Islamic Republic of Iran, Republic of Armenia, bilateral relations, South Caucasus, geopolitical realities
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, 1991-2019 yılları arasında Azerbaycan ile İran arasındaki ikili ilişkiler ele alınmakta ve bu döneme dair tarih yazımına da yer verilmektedir. Güney Kafkasya'nın jeopolitik yapısı, İran-Ermenistan ilişkilerinin stratejik bir ortaklığa dönüşmesine neden olmuştur. İran ile Ermenistan arasında kurulan ikili ticaret, ekonomik ilişkilerin derinleşmesi, turizm faaliyetleri ve üçlü platformlardaki ortak girişimler, bu stratejik yakınlaşmanın temel göstergeleri olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışma, söz konusu işbirliği alanlarını ve bu alanlardaki gelişim sürecini etkileyen temel faktörleri analiz etmektedir. 1991-2019 yılları arasında Azerbaycan ve İran, bölgesel konulara ilişkin farklı dış politika stratejileri benimsemiş ve uluslararası sistem içinde farklı konumlara sahip olmuşlardır. Bu durum, iki ülke arasındaki ilişkilerin hem işbirliği hem de zaman zaman ortaya çıkan çelişkilerle şekillenmesine neden olmuştur. Ancak, dönemin cumhurbaşkanlarının ve siyasi elitlerin yapıcı yaklaşımları sayesinde ikili ilişkiler genel itibarıyla yapıcı bir nitelik taşımayı sürdürmüştür. Bu bağlamda, Bakü-Tahran hattında hayata geçirilmesi planlanan Ulaştırma Koridoru'nun, iki ülke arasındaki güvenin ve karşılıklı itimadın pekiştirilmesine katkı sağlayıp sağlamayacağı sorusu temel bir araştırma sorusu olarak ele alınmaktadır. Çalışmada ayrıca, güvenlik işbirliği ve ekonomik ortaklıklar bağlamında son yıllarda meydana gelen bölgesel gelişmelerin, artan stratejik zorluklar karşısında Azerbaycan, İran ve Ermenistan ilişkilerini nasıl yeniden şekillendirdiği incelenmektedir. İkili ilişkiler altı temel aşamada değerlendirilmektedir. İlk aşama, 1991-1993 yıllarını kapsayan ilişkilerin kurulma dönemidir ve bağımsızlık sonrası taraflar arasındaki ilk diplomatik temaslar bu dönemde gerçekleşmiştir. İkinci aşama, 1994-2000 yılları arasındaki güven sorunları dönemidir ve bu süreçte Karabağ meselesi ile İran'ın Ermenistan'a yönelik politikaları, Azerbaycan tarafında güven bunalımına yol açmıştır. Üçüncü aşama, 2001-2003 yılları arasındaki en yoğun dönem olarak tanımlanmaktadır; bu dönemde karşılıklı ziyaretler ve çeşitli anlaşmalarla ilişkiler önemli ölçüde yoğunlaşmıştır. Dördüncü aşama, 2004-2010 yıllarını kapsayan işbirliğinin yoğunlaştırıldığı dönemdir; özellikle enerji, ulaşım ve güvenlik alanlarında somut projelerin geliştirildiği bir süreç yaşanmıştır. Beşinci aşama ise 2011-2013 yılları arasındaki keskin bozulma dönemidir; bu yıllarda siyasi gerginlikler artmış, taraflar arasında karşılıklı suçlamalar ön plana çıkmıştır. Son aşama ise 2014-2018 yıllarını kapsayan normalleşme ve hızlı gelişme dönemidir; bu süreçte karşılıklı pragmatik yaklaşımlar sayesinde ilişkiler yeniden ivme kazanmıştır. Genel olarak değerlendirildiğinde, 1991-2019 yılları arasında Azerbaycan ile İran arasındaki ilişkiler çelişkiler barındırsa da, yapıcı bir çizgide kalmayı başarmıştır. Bu yapıcılığın korunmasında, özellikle her iki ülkenin cumhurbaşkanları ile siyasi elitlerinin sergilediği diplomatik irade ve karşılıklı çıkar odaklı yaklaşımlar belirleyici olmuştur. Bu çalışma, ikili ilişkilerin gelişim seyrini ortaya koyarken, aynı zamanda bölgesel değişimlerin bu sürece etkisini de analiz etmektedir. Elde edilen bulgular, Azerbaycan-İran ilişkilerinin gelecekteki seyrinin, yalnızca ikili düzeydeki politikalarla değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel düzeydeki stratejik gelişmelerle doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the bilateral relations between Azerbaijan and Iran between the years 1991 and 2019, while also addressing the historiography of this period. The geopolitical structure of the South Caucasus has contributed to the transformation of Iran-Armenia relations into a more strategic partnership. Bilateral trade between Iran and Armenia, the deepening of economic relations, tourism activities, and joint initiatives on trilateral platforms are evaluated as key indicators of this strategic rapprochement. This study analyzes these areas of cooperation and the main factors influencing their development. Between 1991 and 2019, Azerbaijan and Iran adopted different foreign policy strategies regarding regional issues and held different positions within the international system. This divergence led to a relationship characterized by both cooperation and occasional contradictions. However, thanks to the constructive approaches of the presidents and political elites of the period, bilateral relations generally maintained a constructive nature. In this context, the question of whether the Baku-Tehran Transport Corridor project will contribute to reinforcing mutual trust and confidence is considered a key research question. The study also examines how recent regional developments in the context of security cooperation and economic partnerships have reshaped relations among Azerbaijan, Iran, and Armenia in the face of increasing strategic challenges. Bilateral relations are evaluated in six key phases. The first phase covers the years 1991–1993 and is defined as the establishment period, during which initial diplomatic contacts between the newly independent states took place. The second phase, from 1994 to 2000, is characterized by trust issues; during this period, the Nagorno-Karabakh conflict and Iran's policies toward Armenia led to a crisis of confidence in Azerbaijan. The third phase, from 2001 to 2003, is identified as the most intensive period, marked by mutual visits and a significant increase in bilateral agreements. The fourth phase, spanning from 2004 to 2010, is the period of intensified cooperation, particularly in the areas of energy, transportation, and security, with the development of concrete projects. The fifth phase, from 2011 to 2013, is referred to as a period of sharp deterioration; during these years, political tensions escalated and mutual accusations came to the fore. The final phase, covering 2014 to 2019, is the period of normalization and rapid development, in which relations regained momentum through pragmatic approaches on both sides. Overall, although the relations between Azerbaijan and Iran from 1991 to 2019 contained certain contradictions, they succeeded in maintaining a constructive trajectory. This constructiveness was largely ensured by the diplomatic will and interest-driven approaches displayed by the presidents and political elites of both countries. While outlining the course of the development of bilateral relations, this study also analyzes the impact of regional transformations on this process. The findings indicate that the future course of Azerbaijan-Iran relations will be directly shaped not only by bilateral policies but also by strategic developments at the regional and global levels.
Benzer Tezler
- ЕВРАЗИЯ ЭКОНОМИКАЛЫК БИРЛИГИ: КЫРГЫЗСТАН МИСАЛЫНДА
Avrasya Ekonomik Birliği: Kırgızistan örneği / The Eurasian Economic Union: The Case Of Kyrgyzstan
ŞAMİL BALCI
Doktora
Kırgızca
2024
EkonomiKırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CUSUPCAN PİRİMBAYEV
- Doğu Avrupa gelişmeleri -Türkiye'ye etkileri-
Başlık çevirisi yok
MEHMET ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BENER KARAKARTAL
- Türkiye'nin Türkî Cumhuriyetler ile dış ticaretinin gelişimi: 1991-2019 dönem analizi
Turkey with Turkish State development of foreign trade: Analysis of the 1991-2017 period
FURKAN BEDİRHAN KAKRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
EkonomiAfyon Kocatepe ÜniversitesiEkonomi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH KESKİN
- Bağımsızlıktan günümüze Azerbaycan'da din eğitiminin durumu (1991-2019)
Status of religious education in Azerbaijan from independence to present (1991-2019)
MAYİS ABBASOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HACI YUSUF ACUNER
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV