Fabrika çalışanlarında iş sağlığı okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi
Determination of occupational health literacy levels and related factors among factory workers
- Tez No: 963231
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİYE MANDIRACIOĞLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: İş sağlığı ve güvenliği, Occupational health and safety
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İş sağlığı okuryazarlığı, bireylerin iş yerinde sağlık ve güvenlik konusunda bilinçli kararlar alabilmesi için gerekli bilgi ve hizmetleri edinme, anlama ve uygulama kapasitesidir. Çalışma ortamı, sağlığı doğrudan etkileyen bir bağlam olup, iş sağlığı okuryazarlığı, çalışanların sağlık risklerini fark edip önlem almasını ve bilinçli kararlar vermesini sağlar.Araştırma, Manisa Sanayi Bölgesinde yer alan üç fabrikada bulunan çalışanlarda iş sağlığı okuryazarlığı düzeylerini belirlemek, sağlıklı yaşam farkındalığının iş sağlığı okuryazarlığına etkisini değerlendirmek ve iş sağlığı okuryazarlığını etkileyen faktörleri incelemek amacıyla yürütülmüştür. Kesitsel araştırmanın evrenini, Manisa Sanayi Bölgesi'nde ziraat aletleri ve zirai ürünler üreten üç fabrikada çalışan 563 kişi oluşturmaktadır. Örneklem seçilmeyip evrenin tamamına ulaşılması hedeflenmiş, 542 çalışanın verisi analiz edilmiştir. Araştırmanın bağımlı değişkeni“İş Sağlığı Okuryazarlığı Düzeyi”olup, bağımsız değişkenler; katılımcıların sosyodemografik özellikleri, yaşam tarzı, alışkanlıklar ve sağlıkla ilgili özellikleri, çalışma hayatı ile ilgili özellikleri ve iş sağlığı ve güvenliği hizmet kullanımı ile ilgili özellikleridir. Veriler, Mayıs-Haziran 2024 tarihleri arasında yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Veri analizi, SPSS 25.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Tanımlayıcı istatistikler, kategorik değişkenler için sayı ve yüzdeler, sayısal değişkenler için ise ortalama, standart sapma,maksimum ve minimum değerler şeklinde sunulmuştur. İş sağlığı okuryazarlığı ölçeği ve alt boyut puanları ile bağımsız değişkenlerin ilişkisinin incelenmesinde; Kruskal Wallis, Mann Whinney U, Student t, Spearman Korelasyon testi kullanılmış, ileri düzey analizlerde ise karar ağacı algoritma türlerinden CHAID algoritması uygulanmıştır. Çalışanların yaş ortalaması 34,74±8,10 ve %95,2'si erkektir. İş sağlığı okuryazarlığı ölçeği puan ortalaması 83,28±14,05'tir. Sağlıklı yaşam farkındalığı ölçeği puan ortalaması ise 59,28±12,17'dir. Eğitim düzeyi açısından en yüksek oranı %37,8 ile lise mezunları oluşturmaktadır. Çalışanların %86,3'ünü mavi yakalılar oluşturmaktadır.Yüksekokul/yüksek lisans mezunu olanların, sağlık durumu algısı çok iyi/iyi olanların, yönetici ve mühendis olarak görev yapanların, büro çalışanlarının, beyaz yakalıların, iş yerinde kişisel koruyucu kullanmayanların, işe bağlı sağlık sorunu yaşamayan veya meslek hastalığı geçirmeyenlerin, ramak kala olay yaşamayanların ve işini riskli bulmayan ya da az riskli değerlendirenlerin iş sağlığı okuryazarlığı puan ortalaması daha yüksek bulunmuştur. İş sağlığı okuryazarlığı ölçeği ile sağlıklı yaşam farkındalığı ölçeği arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır. CHAID algoritmasına göre, iş sağlığı okuryazarlığı ölçeği puan ortalamasını etkileyen en önemli değişkenin iş sınıfı olduğu bulunmuştur. Katılanların, iş sağlığı okuryazarlığı ölçeği puan ortalaması 83,28±14,05'dir. Eğitim düzeyinin iş sağlığı okuryazarlığı ile pozitif ilişkilidir. Bireylerin zorunlu eğitime devam etmelerinin teşvik edilmesi ve mesleki ile teknik lise eğitimlerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmalıdır. İş sağlığı okuryazarlığı ile sağlıklı yaşam farkındalığı arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. CHAID analizi, iş sağlığı okuryazarlığı puan ortalaması yüksek olan çalışanlarda sağlıklı yaşam farkındalığı ölçeği puan ortalamasının da yüksek olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, iş yerlerinde düzenli eğitimler ve farkındalık programları düzenlenerek, çalışanların iş sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Occupational health literacy is defined as the capacity of individuals to obtain, understand, and apply the knowledge and services necessary to make informed decisions regarding workplace health and safety. This cross-sectional study aimed to determine occupational health literacy levels of employees in three factories in the Manisa Industrial Zone, to evaluate the effect of Healthy Lifestyle Awareness, and to examine associated factors. The study population included 563 employees, of whom 542 participated. Data were collected through face-to-face interviews between May and June 2024 and analyzed using SPSS 25.0 with a significance level of p<0.05. The mean age of participants was 34.74±8.10 years, and 95.2% were male. The mean score of the Occupational Health Literacy Scale was 83.28±14.05, while the Healthy Lifestyle Awareness Scale mean score was 59.28±12.17. High school graduates comprised the largest educational group (37.8%), and 86.3% of participants were blue-collar workers. Higher occupational health literacy scores were observed among employees with higher education, better self-perceived health, white-collar positions, and those without work-related health problems or occupational disease. A moderate, positive, and significant correlation was found between occupational health literacy and Healthy Lifestyle Awareness. CHAID analysis indicated that job class was the most influential factor. The findings emphasize the importance of promoting compulsory education, strengthening vocational and technical education, and implementing regular workplace training and awareness programs to enhance occupational health literacy.
Benzer Tezler
- Fabrika çalışanlarında sağlık okuryazarlığı ile sağlık hizmetleri kullanımı ve sağlıklı yaşama biçimi davranışları arasındaki ilişki
The relationship between health literacy and health care utilization and healthy lifestyle behaviors among factory employees
ÖZGE HAMURCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HemşirelikDokuz Eylül ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERYEM ÖZTÜRK HANEY
- Bolu ilinde 2015-2019 yılları arasında meydana gelen iş kazalarına bağlı yaralanmaların ve ölümlerin analizi
Analysis of injury and deaths due to occupational accidents occurred in Bolu province between 2015-2019
TOLGA TURAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Adli TıpBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiAdli Tıp Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ERDEM HÖSÜKLER
- Meyve suyu fabrikası çalışanlarında iş güvenliği kültürünün güvenlik performansına etkisi
The effect of occupational safety culture on the safety performance of fruit juice factory employees
GAMZE TÜRKMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGümüşhane Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİF ÇELENK KAYA
- Tekstil fabrikası çalışanlarında egzersizin kas iskelet sistemi sağlığına etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of exercise on muscular system health in textile factory employees
OĞUZHAN DEMİRİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Fizyoterapi ve RehabilitasyonPamukkale ÜniversitesiFizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. UMMUHAN BAŞ ASLAN
- Bir mobilya fabrikasında mesleki kontakt dermatit sıklığı: Türkçe nosq 2002 anketiyle klinik muayene bulgularının karşılaştırılması
Occupational contact dermatitis frequency in a furniture factory: Comparison of clinical examination findings with Turkish nosq 2002 questionnaire
MEHMET ALİ CAN EMEKSİZ