Kazakçada devlet yönetimi ile ilgili terimler (tarihî karşılaştırmalı inceleme)
Terms related to state administration in Kazakh (a historical comparative study)
- Tez No: 959985
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜLYA KASAPOĞLU ÇENGEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kazakçada devlet yönetimi ile ilgili terimleri tespit edip Türkçenin ilk yazılı metinleri olan Orhon Yazıtları ile Türk-İslam muhitinde yazılan Kutadgu Bilig'den itibaren devam eden ortak söz varlığını karşılaştırmalı bir incelemeyle ortaya koymayı amaçlamıştır. Orhon Yazıtları'nda Bilge Kağan'ın devletin düzeninin korunması için Türk milletine hitaben kullandığı üslup, Türk öğüt edebiyatının ilk örneğidir, diyebiliriz. Bu öğütlerin muhtevası siyaset, Bilge Kağan da siyasetçidir. XI. yüzyılda siyasetname türünde yazılmış eser olan Kutadgu Bilig'de Kün Toldı, Ay Toldı, Ögdülmüş ve Odgurmuş üzerinden dört unsur (adalet, baht, akıl, akıbet) anlatılmaktadır ve iyi bir devlet adamı sembolize edilmektedir. Bu eserler aracılığıyla hem devlet yönetimiyle ilgili eski Türkçeden süregelen söz varlığına hem de İslâmiyet'in etkisiyle Arapça ve Farsçadan alıntılanan terimlere ulaşmaktayız. Bu çalışmada yer alan söz varlığı, Qazak Ӓdebiy Tiliniŋ Sözdigi [Kazak Edebi Dilinin Sözlüğü] ve Qazak Tiliniŋ Sözdigi [Kazak Dilinin Sözlüğü]nden tespit edilmiştir. Çalışma, ad ve sıfat işlevli terimlerle sınırlandırılmıştır. Bu terimler tematik yönden tasnif edilmiştir. Malzemenin tasnifinde; Arsal'ın Türk Tarihi ve Hukuk, Ercilasun'un Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Genç'in Karahanlı Devlet Teşkilâtı, Kazakistan Cumhuriyeti Anayasası esas alınmıştır. Kazakçada devlet yönetimi ile ilgili terimler, eş zamanlı yöntem ile incelenmiştir. Tespit edilen terimlerin tarihî Türk yazı dilleriyle karşılaştırılmasında art zamanlı yönteme başvurulmuştur. Tespit edilen terimler değerlendirme kısmında semantik bağlamda incelenmiştir. Açıklamaya muhtaç olan kavramlar için fonetik ve morfolojik izahlar yapılmıştır. Kazakçada ulaşılan terimler ile ilgili sayısal veriler üçüncü bölümde tablo ve grafiklerle özetlenmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to identify terms related to state administration in Kazakh and to reveal the common vocabulary that has persisted since the Orhon Yazıtları, the earliest written texts in Turkish, and the Kutadgu Bilig, written in the Turkic-Islamic sphere, through a comparative analysis. The style used by Bilge Kağan in the Orhon Yazıtları when addressing the Turkish nation regarding the preservation of the state order can be considered the first example of Turkish didactic literature. The content of these admonitions is politics, and Bilge Kağan is a politician. In Kutadgu Bilig, a work written in the 11th century in the genre of political treatise, four elements (justice, luck, wisdom, and fate) are described through Kün Toldı, Ay Toldı, Ögdülmüş, and Odgurmuş, symbolizing a good statesman. Through these works, we encounter both the vocabulary related to state administration that has continued from Old Turkic and the terms borrowed from Arabic and Persian under the influence of Islam. The vocabulary included in this study was identified from Qazak Ӓdebiy Tiliniŋ Sözdigi [Dictionary of the Kazakh Literary Language] and Qazak Tiliniŋ Sözdigi [Dictionary of the Kazakh Language]. The study is limited to terms functioning as nouns and adjectives. These terms have been classified thematically. In classifying the material, Arsal's Türk Tarihî ve Hukuk, Ercilasun's Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları, Genç's Karahanlı Devlet Teşkilatı, the Constitution of the Republic of Kazakhstan were used as references. Terms related to state administration in Kazakh were examined using the synchronous method. The terms identified were compared with historical Turkish written languages using a diachronic approach. The terms identified were examined in a semantic context in the evaluation section. Phonetic and morphological explanations were provided for concepts requiring clarification. Numerical data related to the terms found in Kazakh are summarized in tables and graphs in the third section.
Benzer Tezler
- Temel kelimeler açısından söz varlığı karşılaştırması (Türkiye Türkçesi, Kazak Türkçesi, Türkmen Türkçesi)
Vocabulary comparison in terms of basic words (Turkish. Kazakh. Turkmen languages)
SARA AMİRTAYEVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimPamukkale ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHTAP SOLAK SAĞLAM
- Karamanoğlu Mehmetbey üniversitesi Türk dili ve edebiyatı bölümü ile Bakü devlet üniversitesi Azerbaycan dili ve edebiyatı bölümü öğrencilerinin okuma alışkanlıkları üzerine karşılaştırmalı bir inceleme
Comparative study on the reading habits of the students between Karamanoğlu Mehmetbey University Turkish language and literature department and baku state university Azerbaijan language and literature department
EDA PERİ ERBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Bilgi ve Belge YönetimiHacettepe ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT YILMAZ
- Türkiye'de azınlıkların egitim ve ana dillerini kullanma haklarına ilişkin politikalar
Policies concerning the education of minorities and the right to use thei̇r mother tongue in Turkey
YAŞAR SERAP DİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimFatih ÜniversitesiEğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM HAKAN KARATAŞ
- Kazakistan'daki ulusal aktörlerin gönderen ülke yaklaşımı ile sağlık turizmine ilişkin görüşleri
Views of national actors in Kazakhstan on health tourism within the source country approach
YERZHAN TOKABAYEV
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık YönetimiAkdeniz ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÇOBAN
- Kazaklarda boy teşkilatlanması ve özellikleri
Tribal organization and characteristic of Kazakh
ONUR AKKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ BUYAR