AİLE HUKUKUYLA İLGİLİ AYETLERİN DELÂLET ŞEKLİ YÖNÜNDEN ANALİZİ
An Analysis of the Verses Related to Family Law from the Perspective of Their Implications
- Tez No: 958290
- Danışmanlar: PROF. DR. AYHAN AK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Fıkıh usûlü ilmi, vahyin ilk anlarından itibaren ortaya çıkmıştır. Sahâbiler ve onları takip edenler, Allah'ın (cc) muradını anlamaya ve şer'î hükümleri vahiy metinlerinden çıkarımına büyük önem vermişlerdir. Bu süreçte Arap dili, belâgatı ve ifade üslupları ile birlikte, ilâhî hitabı anlamanın temel vasıtası olmuş içerdiği delâlet ve anlamları kavramada anahtar rol oynamıştır. Bu bağlamda usûl ilmi, bu dilin inceliklerini incelemek, yapısal unsurlarını analiz etmek ve ondan hüküm çıkarma kaidelerini ortaya koymak üzere teşekkül etmiştir. Bu çalışma, fıkıh usûlünün önemli meselelerinden biri olan lafzî delâlet ve lafzın kullanıldığı anlamı ifade etme şeklini ele almakta şer'î metinlerden anlam çıkarma, metnin maksadını anlama ve ondan hüküm istinbât etmede temel bir araç olan lafzî delâlet konusunu incelemektedir. Araştırma, Hanefîlerin esas aldığı dört temel delâlet üzerine yoğunlaşmıştır: İbârenin delâleti, işâretin delâleti, nassın delâleti ve iktizâ delâleti. Bunlar, mütekellimûn usûlcülerinin mantûk ve mefhûm şeklindeki iki temel delâlet ayırımına karşılık gelir. Mütekellimûne göre mefhûm, mefhûm-i muvâfakat ve mefhûm-i muhâlefe olmak üzere ikiye ayrılır. Bu araştırma, lafzî delâletlerin fıkhî hükümleri anlama üzerindeki uygulamalı etkisini vurgulamayı amaçlamakta, aile fıkhına dair Kur'ân-ı Kerîm'den seçilen âyetlerin usûlî ve dilbilimsel analizine dayanarak detaylı çözümlemeler sunmaktadır. İlk bölümde, lafzî delâletin taksimi ve lafzın kullanıldığı anlamı ifade etme yolları hakkında, önce Hanefîlerin sonra da mütekellimûn ekolünün yöntemleri açıklanmıştır. İkinci bölümde ise evlilikle ilgili âyetler usûlî delâletler açısından tahlil edilmiş; evliliğe teşvik, evliliğin hakikati ve mecazî yönü, lafızların anlam belirlemedeki rolü, eşler arası ilişki, ailenin korunması ve yönetimi, anlaşmazlıkların çözümü ve hakem tayini gibi hususlar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise boşanma âyetleri ve bunlardan çıkan hükümler incelenmiştir. Bu kapsamda boşanmanın meşruiyeti, sünnî ve bid'î boşanma ayrımı, boşama sayısı, ric'î, ve bâin boşanma, iddetin türleri (ric'î, bâin, aylar üzerinden, adet üzerinden, vefat hâlinde), ayrıca boşanmaya yol açabilecek zıhâr, hul', îlâ ve li'ân gibi meselelere dair ayetler delalet şekli bakımından ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Tüm bu âyetler, lafzî delâlet yönünden detaylı biçimde analiz edilerek, şer'î hükümlerin; lafzın anlamı, bağlamı ve yerinden nasıl elde edildiği gösterilmiş; farklı mezheplerin ve fakihlerin bu delâletlere yaklaşımları açıklanmış ilgili hükümler, delâleti kabul eden ve etmeyenlerin gerekçeleriyle birlikte ortaya konulmuştur. Nihayetinde, söz konusu delâletin hüküm çıkarımındaki etkisi ortaya konularak fıkhi açıdan incelenmiştir. Bu yönüyle fıkıh, Kur'an-ı Kerim ve sahih hadislerde karşılığını bulan vahye dayanmaktadır. Fıkıh için temel kaynak, mutlak şarii (kanun koyucu) olan Allah'ın hükümlerinin bulunduğu Kur'andır. Müçtehitlerde ortaya çıkardıkları hükümlerin delillendirilmesi işleminde ilk önce Kur'an-ı Kerim'e başvurmuşlardır. Böylece Kur'an-ı Kerim'deki ahkam ayetlerinin doğru şekilde anlaşılması hususu fakihlerin birinci önceliği olmuştur. Bizde bu çalışmamızda Aile hukuku ile alakalı ahkam ayetlerini lafızların manaya delaletleri bakımından incelemeye çalışılacaktır.
Özet (Çeviri)
The science of Usûl al-Fiqh emerged from the earliest moments of revelation. The Companions of the Prophet and their successors placed great emphasis on understanding Allah's will and deriving legal rulings from the texts of revelation. In this process, the Arabic language, its rhetoric, and stylistic expressions became fundamental tools for comprehending the divine discourse, playing a key role in grasping its implications and meanings. In this context, the discipline of Usûl developed to study the subtleties of the language, analyze its structural elements, and establish principles for deriving legal rulings from it. This study addresses one of the significant issues in Usûl al-Fiqh: the verbal indication and the way in which words express meaning. It examines verbal indication as a fundamental tool for deriving meaning, understanding the purpose of the text, and extracting legal rulings from sacred texts. The research focuses on the four main types of indications emphasized by the Hanafi school: ibâra indication, işâra indication, nass indication, and iktizâ indication. These correspond to the two primary types of indication recognized by the mutakallimûn, namely mantûk and mafhum. According to the mutakallimîn, mafhum is further subdivided into mafhum-i muvâfakat and mafhum-i muhalefe. The research aims to highlight the practical impact of verbal indications on understanding legal rulings, providing detailed analyses based on Usûlî and linguistic examination of Qur'anic verses related to family law. In the first chapter, the classification of verbal indications and the methods by which words convey meaning are explained, first according to the Hanafi school and then from the perspective of the mutakallimîn. In the second chapter, verses concerning marriage are analyzed in terms of Usûlî indications, addressing topics such as encouragement to marry, the literal and metaphorical dimensions of marriage, the role of wording in determining meaning, spousal relations, qiwâma, resolution of disputes, and the appointment of arbiters. The third chapter examines verses on divorce and the rulings derived from them. This includes the legitimacy of divorce, the distinction between Sunnî and bid'î divorces, the number of pronouncements, revocable (raj'î) and irrevocable (bâin) divorce, types of waiting periods ('iddah) based on revocable, irrevocable, months, cycles, or death, as well as issues that may lead to divorce, such as dhihar, khul', ila, and li'ân. All these verses are analyzed in detail in terms of verbal indication, demonstrating how legal rulings are derived from the meaning, context, and positioning of words. The approaches of different madhhabs and jurists to these indications are explained, along with the reasoning of those who accept or reject them. Ultimately, the study examines the influence of verbal indication on the derivation of rulings and its implications from a jurisprudential perspective. In this respect, fiqh is based on revelation found in the Holy Quran and authentic hadiths. The main source for fiqh is the Quran, which contains the provisions of Allah, the absolute lawgiver. Mujtahids first referred to the Holy Quran to prove the provisions they created. Thus, understanding the verses of the Holy Quran correctly has become the first priority of the jurists. In this study, we will try to examine the verses related to family law in terms of the meaning of the words.
Benzer Tezler
- Aile hukuku ile ilgili âyetler bağlamında fıkhî görüş farklılıklarının usûlî dayanakları
Procedural basis of jurisprudence differences in the context of verses on family law
MUHAMMED MEHDİ AKSOY
Doktora
Türkçe
2023
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA GENÇ
- İslam borçlar hukukunda zaman ve hükümleri
Time and its rulings in Islamic law of obligations
FAWAZ MOHAMMED ABDO ALI
Doktora
Türkçe
2022
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULLAH ACAR
- Aile hukukuna dair ayetlerin İslam hukuku açısından değerlendirmesi (Ibn Âşûr örneği)
An evaluattion of verses on family law in terms of Islamic law (Ibn Âshur example)
LEYLA ŞÜKRAN KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ŞAHİN
- Ömer Nasuhi Bilmen'in Ahkâm ayetleriyle ilgili görüşleri
Ömer Nasuhi Bilmen?s opinions about Ahkam verses of qur?an
HASAN RAMİ KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
DinÇukurova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NASİ ASLAN
- İslam Hukukunda ve Medeni Hukukta iddet kavramı
The Concept of iddet (The waiting period) in Islamic law and the civil law
MUSA GÜNAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. ABDULLAH ÖZCAN