İBN HAZM'IN EŞʻARİYYE ELEŞTİRİSİ: ANALİTİK VE ELEŞTİREL BİRİNCELEME
IBN HAZM'S CRITIQUE OF ASHʻARIYYA: AN ANALYTICAL AND CRITICAL STUDY
- Tez No: 954322
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA EKİNCİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hicrî dördüncü ve beşinci yüzyıllar, İslâm tarihinin önemli bir dönemini teşkil etmektedir. Bu dönem, bazı devletlerin yükselip bazılarının yıkıldığı, hepsinin de İslâm'a nispet edilen belirli itikadî zeminler üzerine kurulduğu bir süreçtir. Bu dönemde, tarihî, ilmî, kültürel, siyasî ve sosyal etkileriyle öne çıkan şahsiyetler ortaya çıkmıştır. Bu isimlerden biri de Ebû Muhammed Ali b. Hazm el-Kurtubî'dir (ö. 456/1064). İbn Hazm, fıkıh, edebiyat, eğitim ve akaid sahalarında eserler telif etmiş, yaşadığı dönemin âlimleriyle ilmî münazaralar yapmıştır. Onun el-Faṣl fi'l-milel ve'l-ehvâʾ ve'n-naḥl adlı eseri, mezhepler ve dinler tarihi alanında önemli bir ansiklopedik kaynaktır. Bu eserde farklı itikadî fırkalar tarihsel bağlamda ele alınmakta, tanıtılmakta ve İbn Hazm'ın görüşlerine aykırı gördüğü meseleler detaylı şekilde tenkit edilmektedir. Ele aldığı konular arasında İlahiyat, nübüvvet ve kader meseleleri olduğu gibi Eşʿarî inancı da bulunmaktadır. İbn Hazm'ın Eşʿarîlik hakkındaki görüşlerinin ve bu görüşlerin Eşʿarîliğe nispetinin doğruluğunun tespiti önem arz etmektedir. Zira onun bu konudaki kanaatleri, Eşʿarî okulundan etkilenen fakat söz konusu okula ait güvenilir kaynaklara ulaşamamış kimselerden aldığı sözlü rivayetlere dayanıyor olabilir. Bu durum, Eşʿarîlerin görüşlerinin aktarılırken açık kaynaklara başvurulmamasından da anlaşılmaktadır. Ayrıca, İbn Hazm'ın Ehl-i sünnet itikad esaslarına aykırı eğilimleri, özellikle ilâhî sıfatlar konusunda Muʿtezile ile birçok noktada örtüşmesi, onun Eşʿarîliğe yönelik eleştirilerinin yönünü belirlemiştir. Bu nedenle, onun fikrî oluşumuna etki eden siyasî, toplumsal ve ilmî faktörlerin ele alınmasının önemi öne çıkmaktadır. Aynı şekilde, Eşʿarî mektebinin önde gelen isimleri, bu mektebin Mağrib ve Endülüs'e nasıl girdiği ve beraberinde getirdiği akîdevî dönüşümler de kısaca sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The fourth and fifth centuries AH were a pivotal period in Islamic history. This era witnessed the emergence of new states and the collapse of others, all shaped by ideological and theological currents rooted in Islam. It was also a time of remarkable intellectual and cultural productivity. Leading figures from this period left behind a rich written legacy that continues to influence Islamic thought. Among the most prominent scholars of this era was Abū Muḥammad ʿAlī ibn Ḥazm al-Qurṭubī (d. 456 AH / 1064 CE). He authored important works across a range of disciplines, including jurisprudence, literature, education, and theology. He also engaged in public debates with the leading scholars of his time. His encyclopaedic work al-Faṣl fī al-Milal wa al-Ahwāʾ wa al-Niḥal stands out as a key text in the historical study of religious sects and beliefs. The book presents, critiques, and classifies various theological positions, particularly those Ibn Ḥazm saw as deviating from his own views on divinity, prophethood, predestination, and other core doctrines. A major focus of his critique was the Ashʿarite school of theology. This essay examines Ibn Ḥazm's position on Ashʿarism, evaluating the accuracy of views attributed to him. It also considers how his arguments align with the interpretive principles of the ḥadīth-based and ẓāhirī schools to which he belonged. Furthermore, it explores the political, social, and intellectual influences that shaped his worldview and intellectual development. The essay also provides a brief overview of the Ashʿarite school, highlighting key figures, the school's expansion into the Maghreb and al-Andalus, and the theological developments that accompanied this process.
Benzer Tezler
- İbn Hazm`ın Kur`an`a bakışı ve ayetleri yorumlama metodu
Ibn Hazm`s view on Quran and his interpretation method of the verses
NUH SAVAŞ
- İbn Hazm`ın kıyası reddi
Ibn Hazm`s rejection the analogy (Qıyas)
ŞİRİN GÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN TAŞTAN
- İbn Hazm'ın hukuk metodolojisinde delil kavramı
The Consept of delil according to Ibn Hazm
NURHAYAT HARAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM KAFİ DÖNMEZ
- İbn Hazm`ın“El-Fisal”de Eş`arilerle ilgili görüşleri ve bunun değerlendirilmesi
Views of Inn Hazm in his book“El-Fisal”on Esharises and its evaluation
HÜSEYİN GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. SEYİT BAHÇIVAN
- İbn Hazm'ın nesh anlayışı
The abrogate philosophy of İbn Hazm
MEHMET ÖZBAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAFFET KÖSE