Üniversite öğrencilerinde diyet kalitesi ile nomofobi, kronotip ve uyku kalitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
The determination of the relationship between diet quality and nomophobia, chronotype and sleep quality in university students
- Tez No: 951180
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SİNEM BAYRAM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Psikoloji, Nutrition and Dietetics, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Beslenme, Diyet kalitesi, Fiziksel aktivite, Kronotip, Nomofobi, Psikoloji, Sirkadiyen ritim, Uyku kalitesi, Üniversite öğrencileri, Nutrition, Diet quality, Physical activity, Chronotype, Nomophobia, Psychology, Circadian rhythm, Quality of sleep, University students
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışma, üniversite öğrencilerinde diyet kalitesi ile nomofobi, kronotip, uyku kalitesi ve fiziksel aktivite düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışma Ocak-Mart 2025 tarihleri arasında, 18-24 yaş arası toplam 340 (314'ü kadın, 26'sı erkek) lisans öğrencisinin gönüllü katılımıyla yürütülmüştür. Bireylerin genel bilgileri, beslenme alışkanlıkları ile vücut ağırlığı ve boy uzunluğu beyana dayalı olarak toplanmıştır. Bel çevreleri ise araştırmacı tarafından mezura ile ölçülmüştür. Bireylerin nomofobi düzeyleri Üsküdar Nomofobi Ölçeği ile, diyet kaliteleri Sağlıklı Yeme İndeksi (HEİ-2015) ile, uyku kaliteleri Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PSQI) ve kronotip eğilimleri Sabahçıl-Akşamcıl Anketi (MEQ) ile değerlendirilmiştir. Bireylerin besin tüketimini saptamak için 24 Saatlik Hatırlatma yöntemi ve fiziksel aktivite düzeyleri için Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi Kısa Form (IPAQ-SF) kullanılmıştır. Tüm öğrencilerin yaş ortalaması 20.74 ± 1.53 yıl olarak belirlenmiştir. Bireylerin %1.8'inde yüksek, %20.9'unda orta ve %54.1'inde hafif düzeyde nomofobi belirlenmiştir. Nomofobisi olmayan bireylerin oranı ise %23.2'dir. Kadınların erkeklerden daha fazla nomofobiye sahip olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Ekran süresinde her 1 saatlik artış, nomofobi puanında yaklaşık 4.52 puanlık bir yükselişle ilişkilidir (β = 4.522, p < 0.001). Bireylerin %75.9'u kötü diyet kalitesine sahipken, %23.8'inde geliştirilmesi gereken diyet kalitesi saptanmıştır. İyi diyet kalitesine ise yalnızca bir katılımcı ulaşmıştır. Uzun ekran süresine sahip bireylerde kötü diyet kalitesi, besin desteği kullanan bireylerde ise daha iyi diyet kalitesi belirlenmiştir (p<0.05). Diyet kalitesi kötü olan bireylerin doymuş yağ tüketimi yüksek iken, çoklu doymamış yağ asidi, posa, E, K ve C vitamini, tiamin, niasin, folik asit, magnezyum, potasyum ve demir tüketimlerinin düşük olduğu saptanmıştır (p<0.05). Bireylerin %68.8'i ara tip, %9.7'si sabahçıl tipe yakın, %18.5'i akşamcıl ve %2.9'u ise kesinlikle akşamcıl tiptir. Çalışmada kesinlikle sabahçıl tip olan bireye rastlanmamıştır. Bireylerin %76.5'i kötü uyku kalitesine %23.5'i ise iyi uyku kalitesine sahiptir. Bireylerin nomofobi düzeyi arttıkça diyet kalite puanında azalma eğilimi gözlenmiş, ancak anlamlı bulunmamıştır (p>0.05). Akşamcıl tiplerin koyu yeşil yapraklı sebze ve kurubaklagil tüketiminin diğer kronotip gruplarına kıyasla anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p = 0.036). Kötü uyku kalitesi (β = 1.500, p < 0.001) ve akşamcıl kronotip eğilimi (β = -0.515, p < 0.001), nomofobi düzeyini anlamlı şekilde yordayan değişkenlerdir. Öte yandan HEİ puanı, besin takviyesi kullanımı, BKİ (kg/m2), IPAQ-SF puanı ve telefon kullanım süresinin nomofobi düzeyi üzerinde anlamlı bir etki göstermemiştir (p>0.05). Bu bulgular, yalnızca ekran süresi gibi davranışsal değil, aynı zamanda uyku kalitesi ve kronotip gibi biyolojik faktörlerin nomofobi ile ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Dijital çağ sorunlarıyla mücadele için eğitim ve sağlık politikalarının yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Bu bağlamda beslenme, uyku hijyeni, sosyal jetlag ve dijital medya kullanımı gibi alanlarda disiplinler arası müdahalelere dayalı koruyucu politikalar geliştirilmelidir. Sonuç olarak, üniversite öğrencilerinde dijital çağ sorunları ile sirkadiyen ritim ve yaşam tarzı farklılıklarını bütüncül olarak ele alan önleme programları, bir an önce hayata geçirilmesi gereken bir zorunluluk haline gelmektedir.
Özet (Çeviri)
The study was conducted to determine the relationship between diet quality, nomophobia, chronotype, sleep quality and physical activity levels in university students. The study was conducted between January and March 2025 with the voluntary participation of 340 (314 female and 26 male) students aged between 18-24 years.Participants' general information, dietary habits, body weight and height were collected through self-report. Waist circumference was measured by the researcher using a measuring tape. İndividuals nomophobia levels were measured by the Uskudar Nomophobia Scale, diet quality was measured by the Healthy Eating Index (HEI-2015), sleep quality was measured by the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and chronotype were measured by the Morningness Eveningness Questionnaire (MEQ). The 24-Hour Dietary Recall was used for food consumption records and the International Physical Activity Questionnaire Short Form (IPAQ-SF) was used for physical activity levels. The average age of students in the study was determined to 20.74 ± 1.53 years. High levels of nomophobia were determined in 1.8% of individuals, moderate levels in 20.9%, and mild levels in 54.1%. The percentage of individuals without nomophobia was 23.2%. It was determined that women have more nomophobia than men (p<0.001). Each one-hour increase in screen time was associated with an approximate 4.52 point increase in nomophobia scores (β = 4.522, p < 0.001). While 75.9% of the participants had poor diet quality, 23.8% had a diet quality that needed improvement, and only one participant had good diet quality. Poor diet quality was observed in individuals with long screen time, while better diet quality was observed in individuals using dietary supplements (p<0.05). Individuals with poor diet quality had high saturated fat consumption, while their consumption of polyunsaturated fatty acids, fiber, vitamins E, K, and C, thiamine, niacin, folic acid, magnesium, potassium, and iron was low (p<0.05). It was determined that 68.8% of the students were intermediate types, 9.7% were moderately morning types, 18.5% were evening types, and 2.9% were definitely evening types. No individuals were classified as definitely morning types in the study. It was determined that 76.5% of individuals had poor sleep quality, while 23.5% had good sleep quality. As the level of nomophobia increased, there was a tendency toward a decrease in diet quality scores, but this was not found to be significant (p >0.05). The consumption of dark green leafy vegetables and legumes was significantly higher among evening-types compared to other chronotype groups (p = 0.036). According to regression analysis, poor sleep quality (β = 1.500, p < 0.001) and evening chronotype tendency (β = -0.515, p < 0.001) were significant predictors of nomophobia levels. On the other hand, HEI scores, dietary supplement use, BMI (kg/m²), IPAQ-SF scores, and phone usage time did not have a significant effect on nomophobia (p > 0.05). These findings indicate that nomophobia is associated not only with behavioral factors such as screen time, but also with biological factors such as sleep quality and chronotype. To combat digital age problems, education and health policies need to be restructured with a holistic approach. In this context, interdisciplinary, preventive policies should be developed in areas such as nutrition, sleep hygiene, social jetlag, and digital media use. In summary, it has become a pressing necessity to implement preventive programs that holistically address digital age issues along with circadian rhythm and lifestyle differences in university students.
Benzer Tezler
- Üniversite öğrencilerinde uyku süresi ile diyet kalitesi ve obezite arasındaki ilişki
The association of sleep duration with diet quality and obesity among university students
NAZANİN HEIDARZADEH RAD
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE YILDIZ
- The comparision of the diet quality of students in two different departments of a university
Bir üniversitenin iki farklı bölümündeki öğrencilerin diyet kalitelerinin karşılaştırılması
TUĞBA GÜNDOĞDU
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Beslenme ve DiyetetikYeditepe ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAKİ SERDAR ÖZTEZCAN
- Üniversitenin ikinci öğretim lisans programlarında eğitimini sürdüren öğrencilerde uyku düzeninin beslenme alışkanlıkları, diyet kalitesi ve duygu durumu üzerine etkisi
The effects of sleep patterns on eating habits, diet quality and mood in University students receiving training in evening undergraduate education programmes of the University
GÖKÇE ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Beslenme ve DiyetetikOndokuz Mayıs ÜniversitesiBeslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİYE ÖZENOĞLU
- Üniversite öğrencilerinde içecek tüketimleri, sağlıklı yeme indeksleri ile beslenme durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
The evaluation of the relation between the beverage consumption, healthy eating index and nutritional status of university students
SAADET ÖZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Beslenme ve DiyetetikGazi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİLAL YILDIRAN
- Ramazan ayında oruç tutan üniversite öğrencilerinin ramazan ayı süresince ve sonrasında fiziksel aktivite ve diyet kalitelerinin karşılaştırılması
The comparison of physical activity and dietary quality of the students fasting during and after ramadan
FUNDA GARGACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Medipol ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NİHAL ZEKİYE ERDEM