Geri Dön

Okul öncesi (0-6) yaş çocuklarda ekran bağımlılığının incelenmesi ve ebeveynlerin dijital farkındalığının belirlenmesi

Investigation of screen addiction in preschool children aged 0–6 years and determination of parents' digital awareness

PDF İndir

  1. Tez No: 950721
  2. Yazar: FURKAN GÜR
  3. Danışmanlar: PROF. DR. SEÇİL GÜNHER ARICA, DR. HATİCE RUMEYSA SELVİ
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
  6. Anahtar Kelimeler: Ekran bağımlılığı, okul öncesi, ebeveyn tutumu, dijital ebeveynlik farkındalığı, Screen addiction, preschool, parental attitude, digital parenting awareness
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
  10. Enstitü: İstanbul Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi
  11. Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, 0–6 yaş okul öncesi dönemde çocukların ekran maruziyet durumlarını incelemek ve ebeveynlerin ekran kullanımına karşı tutumlarının ve farkındalıklarının bu maruziyete etkisini belirlemektir. Çalışma kapsamında çocukların günlük ekran süresi, ekran kullanım amaçları ve ekranla ilk tanışma yaşları ile ebeveynlerin tutum ve davranışları arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem:Bu çalışma, İstanbul ilinde yer alan Gaziosmanpaşa Aile Sağlığı Merkezinde, 0–6 yaş aralığında çocuğu bulunan ebeveynler ile yürütülmüş, tanımlayıcı, kesitsel ve gözlemsel bir anket araştırmasıdır. Çalışma kapsamında gönüllü olarak katılmayı kabul eden 275 ebeveynden yüz yüze görüşme yöntemiyle veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen sosyodemografik bilgi formu ve Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği (DEFÖ) kullanılmıştır. DEFÖ, dijital medya kullanımıyla ilişkili ebeveyn farkındalığını değerlendirmek üzere oluşturulmuş ve dört alt boyuttan oluşmaktadır: Risklerden Koruma (RK), Verimli Kullanım (VK), Olumsuz Model Olma (OMO) ve Dijital İhmal (Dİ). Ölçek, beşli Likert tipi derecelendirme ile uygulanmış; her alt boyut 4–20 puan arasında değerlendirilmiştir. Yüksek RK ve VK puanları yüksek farkındalığı, yüksek OMO ve Dİ puanları ise düşük dijital ebeveynlik farkındalığını göstermektedir. Toplanan veriler SPSS 25.0 programı ile analiz edilmiş; tanımlayıcı istatistikler ile birlikte normal dağılım varsayımı Shapiro-Wilk testi ile değerlendirilmiş; parametrik olmayan gruplar için Mann Whitney U ve Kruskal Wallis testleri uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Çalışma öncesinde etik kurul onayı alınmış ve tüm katılımcılardan yazılı onam formu temin edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan ebeveynlerin yaş ortalaması anneler için 32,7 ± 4,99, babalar için 34,21 ± 5,4 olarak saptanmıştır. Katılımcıların %87,64'ü anne ve babanın birlikte yaşadığını, %44,73'ü ise hane gelir düzeyinin asgari ücret ve altında olduğunu belirtmiştir. Çocukların yaş dağılımı %50,55 oranında 0–48 ay, %49,45 oranında ise 48–72 ay arasında değişmekte olup, cinsiyet dağılımı neredeyse eşittir (%49,82 erkek; %50,18 kız). Günlük ekran süresi 0–2 saat aralığında olan çocukların oranı %64,45 iken, hafta sonları bu oran %25,45 düzeyinde 3 saat ve üzerine çıkmaktadır. Çocukların %34,55'inin kendine ait bir tableti, %5,09'unun bilgisayarı bulunmaktadır. Ayrıca katılımcıların %55,27'si yemek sırasında, %48,73'ü ise uyku öncesinde ekran kullanımına izin verdiğini ifade etmiştir. Dijital Ebeveynlik Farkındalık Ölçeği (DEFÖ) toplam puan ortalaması 43,86 ± 4,1 olarak bulunmuştur. Alt boyutlara göre en yüksek ortalama Dijital İhmal (11,56 ± 2,02) ve Verimli Kullanım (11,25 ± 2,11) puanlarında gözlenmiştir. Annesi sigara kullanmayan çocuklarda Dijital İhmal puanı istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek bulunurken (p<0,05), annesi alkol kullanan bireylerde Olumsuz Model Olma puanı anlamlı düzeyde artmıştır (p<0,01). Çocukların ekran süresi ile ebeveyn ekran süresi, çocuğun ekranla ilk tanışma yaşı ve ebeveynin ekran kuralları uygulama durumu arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Özellikle ebeveynin çocukla birlikte ekran kullanması, içerik ve süre sınırlaması yapması gibi olumlu davranışlarla ekran bağımlılığı eğilimi arasında ters yönlü anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma sonucunda, okul öncesi dönemdeki çocukların ekran maruziyeti ile ebeveynlerin dijital ebeveynlik farkındalık düzeyleri arasında anlamlı ilişkiler olduğunu gözlemledik. Elde ettiğimiz bulgular, çocukların ekran süresinin yalnızca bireysel tercihlerle değil, ebeveyn tutumları ve aile içi dijital alışkanlıklarla doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Özellikle içerik ve süre kısıtlaması, çocukla birlikte ekran kullanımı ve denetim gibi olumlu ebeveyn davranışlarının, ekran bağımlılığı riskini azaltma yönünde etkili olduğunu gördük. Buna karşın dijital ihmal, tutarsız disiplin ve ekranı ödül ya da ceza aracı olarak kullanma gibi yaklaşımlar, ekran bağımlılığı eğilimini artıran faktörler olarak karşımıza çıktı. DEFÖ alt boyutlarından elde edilen puanların bazı sosyodemografik ve davranışsal faktörlerle anlamlı düzeyde farklılık göstermesi ise, dijital ebeveynlik farkındalığının yalnızca bilgi düzeyine değil; yaşam tarzı, ebeveynin kendi dijital alışkanlıkları ve aile içi rollerine de bağlı olduğunu düşündürdü. Bu sonuçlara dayanarak, dijital medya kullanımının çocuk sağlığı üzerindeki etkilerinin azaltılması adına, özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde ebeveynlere yönelik danışmanlık ve farkındalık çalışmaları yapılmasının önemli olduğunu değerlendiriyoruz.

Özet (Çeviri)

Aim: The main objective of this study is to examine the screen exposure status of children aged 0–6 in the preschool period and to determine the effect of parents' attitudes and awareness regarding screen use on this exposure. Within the scope of the study, the relationships between children's daily screen time, purposes of screen use, and age at first exposure to screens and the attitudes and behaviors of parents were evaluated. Materials and Methods: This study was conducted as a descriptive, cross-sectional, and observational survey with parents of children aged 0–6 years at the Gaziosmanpaşa Family Health Center in Istanbul. Data were collected via face-to-face interviews with 275 parents who voluntarily agreed to participate. The data collection tools included a sociodemographic questionnaire developed by the researcher and the Digital Parenting Awareness Scale (DPAS). The DPAS is designed to evaluate parental awareness regarding digital media use and includes four subscales: Protection from Risks (PR), Efficient Use (EU), Negative Role Modeling (NRM), and Digital Neglect (DN). The scale is rated on a five-point Likert scale, with each subscale ranging from 4 to 20 points. Higher PR and EU scores indicate greater awareness, while higher NRM and DN scores indicate lower digital parenting awareness. The data were analyzed using SPSS version 25.0. Descriptive statistics were presented, and normality was tested with the Shapiro-Wilk test. For non-parametric group comparisons, the Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests were applied. The level of statistical significance was set at p<0.05. Ethical approval was obtained prior to data collection, and written informed consent was received from all participants. Results: The mean age of the participating mothers was 32.7 ± 4.99, and for fathers, it was 34.21 ± 5.4. Among participants, 87.64% reported that both parents lived together, while 44.73% indicated a household income at or below the minimum wage level. The children were almost equally distributed between the age groups of 0–48 months (50.55%) and 48–72 months (49.45%), with a nearly equal gender distribution (49.82% boys; 50.18% girls). While 64.45% of children had a daily screen time of 0–2 hours on weekdays, 25.45% exceeded 3 hours on weekends. Among the children, 34.55% owned a tablet and 5.09% had a computer. Additionally, 55.27% of parents allowed screen use during meals, and 48.73% permitted screen exposure before sleep. The mean total score of the Digital Parenting Awareness Scale (DPAS) was 43.86 ± 4.1. Among the subscales, the highest mean scores were observed in Digital Neglect (11.56 ± 2.02) and Efficient Use (11.25 ± 2.11). Children of mothers who did not smoke had significantly higher Digital Neglect scores (p<0.05), while children of mothers who consumed alcohol had significantly higher Negative Role Modeling scores (p<0.01). Significant relationships were found between children's screen time and factors such as parental screen time, the child's age at first screen exposure, and whether parents enforced screen-related rules. Notably, positive parental behaviors such as co-viewing, applying time/content restrictions, and supervision were inversely associated with children's screen addiction tendencies. Conclusion: Through this study, we observed significant associations between screen exposure in preschool children and the digital parenting awareness levels of their parents. Our findings suggest that children's screen time is not solely a result of individual preferences but is strongly influenced by parental attitudes and household digital habits. Positive parental behaviors such as setting time and content limits, co-using screens with the child, and supervision were found to play a protective role against the development of screen addiction. In contrast, digital neglect, inconsistent discipline, and the use of screens as a reward or punishment appeared to increase the tendency toward problematic media use. We also found that scores from the subscales of the Digital Parenting Awareness Scale varied significantly according to certain sociodemographic and behavioral characteristics. This suggests that digital parenting awareness is not only shaped by knowledge level but also by lifestyle factors, parents' own screen habits, and family dynamics. Based on these results, we believe that counseling and awareness-raising initiatives targeting parents within the scope of primary healthcare are essential to mitigate the potential negative impacts of digital media on early childhood health.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    969839

    Okul öncesi dönemi çocuklarında ekran bağımlılığının yeme davranışı üzerine etkisi ve ebeveyn tutumlarının yeri

    The effect of screen addiction on eating behavior in preschool children and the role of parental attitudes

    MUHAMMED EMİN YILDIRIM

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Aile HekimliğiSivas Cumhuriyet Üniversitesi

    Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SANEM NEMMEZİ KARACA

  2. Tez No

    747847

    Okul öncesi çocuklarda ekran bağımlılığı ile öz bakım becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi

    The relationship between screen addiction and self-care abilities in early childhood

    EBRU BODUR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Psikolojiİstanbul Gelişim Üniversitesi

    Psikoloji Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA SAVAŞ

  3. Tez No

    969895

    Okul öncesi çocuklarda ekran maruziyetinin motor beceriler ve duyusal işlemleme üzerine etkisi

    The effect of screen exposure on motor skills and sensory processing in preschool children

    MERVE YILDIRIM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    ErgoterapiBezm-İ Alem Vakıf Üniversitesi

    Ergoterapi Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLŞAH ZENGİN YAZICI

    PROF. DR. ÜMİT UĞURLU

  4. Tez No

    566482

    Bursa'da özel ve devlete bağlı okullardaki 3-5 yaş grubu çocuklarda obezite sıklığı ve risk faktörlerinin incelenmesi

    Prevalence and risk factors of obesity among children aged 3-5 years in private and state schools of Bursa

    ŞEBNEM ÖZGEN ÖZKAYA

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    Beslenme ve Diyetetikİstanbul Medipol Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MUAZZEZ GARİPAĞAOĞLU DENİZHAN

  5. Tez No

    970397

    Manisa ili Yunusemre ilçesinde okul öncesi çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu prevalansı

    Başlık çevirisi yok

    HİLAL İŞLİYEN SONKAYA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    PsikiyatriManisa Celal Bayar Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ÖZNUR BİLAÇ

Geri Dön