Bir sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmet kullanımları ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Assessment of sexual and reproductive health service utilization and related factors among students of a health services vocational school
- Tez No: 939436
- Danışmanlar: PROF. DR. MELTEM ÇİÇEKLİOĞLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: cinsel sağlık/üreme sağlığı, karşılanmayan gereksinim, Andersen'in Davranışsal Modeli, Sağlık hizmet kullanımı, sexual health/reproductive health, unmet needs, Andersen's Behavioral Model, Health Service Utilization
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve amaç: Cinsel sağlık ve üreme sağlığı (CSÜS) toplum sağlığının en önemli uygulama alanlarından biri olup CSÜS hizmetleri eşitsizliklerin en çarpıcı olduğu sağlık hizmetleri alanıdır. Sağlık hizmetlerine erişim, temel bir insan hakkı olarak kabul edilmesine rağmen bireyler nicelik ve nitelik bakımından toplumun diğer kesimlerine kıyasla daha düşük düzeyde sağlık hizmeti kullanmaktadır. CSÜS açısından risk grubu olan gençler CSÜS hizmetleri açısından karşılanmayan gereksinimin yüksek olduğu bir gruptur. Karşılanmayan sağlık hizmet gereksinimi, sağlık bakım gereksinimi olduğunu algılayan bireylerin herhangi bir resmi sağlık bakımını kullanmaması olarak tanımlanmaktadır. Ege Üniversitesi Atatürk Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu öğrencilerinde gerçekleştirilen bu çalışma ile öğrencilerin CSÜS hizmet kullanım durumları ile karşılanmayan gereksinimlerini belirlemek ve ilişkili etmenleri saptamak amaçlanmıştır. Gereç ve yöntem: Kesitsel tasarımdaki bu araştırmanın evreni 2342 öğrenciden oluşmaktadır. Evrendeki kişi sayısı bilinen örneklem genişliği formülüne göre prevalans %18 kabul edilerek, %95 güven aralığı, %3 hata payı ile en küçük örneklem büyüklüğü Epi-info ile 496 bulunmuştur. Buna %10 cevaplanmama oranı da eklendiğinde örneklemimiz 546 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni olan“Karşılanmayan gereksinim”dört kategoride değerlendirilmiştir; bilgi ve danışmanlığa yönelik CSÜS hizmetlerinde karşılanmayan gereksinim, kontrol/izlem/taramaya yönelik CSÜS hizmetlerinde karşılanmayan gereksinim, tedaviye yönelik CSÜS hizmetlerinde karşılanmayan gereksinim ve herhangi bir CSÜS hizmetine yönelik karşılanmayan gereksinim (Genel/Toplam karşılanmayan gereksinim). CSÜS hizmetlerinde karşılanmayan gereksinimi hesaplamak için“Son 12 ay içindeki algılanan CSÜS hizmet gereksinimi”ve“Bu hizmet gereksinimine yönelik CSÜS hizmet kullanım durumları”sorgulanmıştır. Sağlık hizmet kullanımı Andersen'in Davranışsal Modeli çerçevesinde değerlendirilmiş, bu bağlamda araştırmanın bağımsız değişkenleri hazırlayıcı (sosyodemografik özellikler, aile özellikleri, CSÜS bilgilerine ve CSÜS bilgi tercihlerine ilişkin özellikler) ve kolaylaştırıcı (sağlık güvence durumları, aile hekimine kayıt durumları, ebeveyn ve kendilerinin çalışma durumları, algılanan gelir düzeyleri ile ilgili yaşam düzeni) faktörler olarak iki kategoride toplanmıştır. Veriler, 2023 Nisan – Haziran ayları arasında; ders öncesinde dağıtılıp ders sonraları toplanarak ve ilgili öğretim üyeleri ve öğrenci temsilcileri aracılığıyla WhatsApp öğrenci gruplarında online paylaşılarak ve belirli aralıklarda hatırlatma yapılarak toplanmıştır. Elde edilen verilerin girişinde ve analizinde SPSS 24.0 programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı bulgular sayı, yüzde, ortalamalar üzerinden hesaplanırken; bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişki iki değişkenli analizlerde ki-kare testi kullanılmıştır. Çok değişkenli analizlerde lojistik regresyon analizi Backward LR yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Tüm analizlerde p<0,05 anlamlılık düzeyi olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmanın kapsayıcılığı %96,5 (n=479) düzeyindedir. Araştırma grubundan 216 birinci sınıf (%45,1) ve 263 ikinci sınıf (%54,9) öğrencisine ulaşılmıştır. Öğrencilerin yaş ortalaması 21.4±3.4 olup, median yaş 21.0'dır (min:18, max: 47). Öğrencilerin %74,1'i 19-21 yaş aralığında, %73,7'si kadın olup %96,7'si bekardır. Öğrencilerin SH gereksinimlerinde bilgi/danışmanlığa yönelik CSÜS hizmet gereksinim %61,0 olup en sık gereksinim duyulan konular erkelerde evlilik danışmanlığı, cinsel yolla bulaşan enfeksiyon, sağlık riskleri ve korunma yolları ile kendi kendine testis muayenesi iken kadınlarda ise; menstrüel siklus sorunları, kendi kendine meme muayenesi ve evlilik danışmanlığıdır. Öğrencilerin kontrol/izlem/taramaya yönelik CSÜS hizmet gereksinimi %23,8 olup en sık gereksinim duyulan konular her iki cinsiyette aynı olup sırasıyla; üreme organları ile ilgili genel kontrol muayenesi, gebeliği önleyici yöntem temini/değişikliği ile gebelik ve sağlık riskleridir. Öğrencilerin tedaviye yönelik CSÜS hizmet gereksinimi %28,8 olup en sık gereksinim duyulan konular menstrüel siklus sorunları (düzensiz adet, premenstrüel sendrom, dismenore gibi) ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyon semptomlarıdır (kasık ve bel ağrısı, sık ve ağrılı idrar yapma gibi). Bilgi/danışmanlığa yönelik karşılanmayan gereksinim %62, kontrol/izlem/taramaya yönelik karşılanmayan gereksinim %38,6, tedaviye yönelik karşılanmayan gereksinim %39,9 olup herhangi bir CSÜS hizmeti için karşılanmayan gereksinim %71,1 olarak bulunmuştur. Lojistik regresyon analizinde; bilgi ve danışmanlığa yönelik karşılanmayan gereksinim erkeklerde kadınların 1,85 katı, babası düzenli iş sahibi olmayanlarda olanların 2,37 katı; kontrol/izlem/taramaya yönelik karşılanmayan gereksinim CSÜS ile ilgili eğitim almayanlarda alanların 2,45 katı; tedaviye yönelik karşılanmayan gereksinim partneri olmayanlarda olanların 3,9 katı, SML mezunu olanlarda olmayanların 3,17 katı, CSÜS bilgi düzeyi yetersiz olanlarda olmayanların 3,5, babası düzenli işe sahip olmayanlarda olanların 5,3 katı, gelir düzeyi kötü ve altı olanlarda olmayanların 2,3 katı bulunmuştur. Genel karşılanmayan gereksinim ise erkeklerde kadınların 2,5 katıdır. İzmir'de AH olmayanlarda olanlara kıyasla ve gelir algısı kötü/çok kötü olanlarda genel karşılanmayan gereksinim referans grubun 1, 6 katıdır ancak bu istatiksel olarak anlamlı değildir. Sonuç: Bu çalışmada herhangi bir CSÜS hizmeti için her on gençten yedisinin karşılanmayan gereksinimi olduğu saptanmıştır ve bu karşılanmayan gereksinim CSÜS hizmet alt tipleri bakımından ele alındığında bilgi ve danışmanlığa yönelik karşılanmayan gereksinimin en yüksek olduğu görülmüştür. Erkek, partneri olmayan, sağlık meslek lisesi mezunu, gelir algısı kötü/çok kötü olan, babası düzenli gelir getirici işe sahip olmayan gençlerin karşılanmayan gereksinimlerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Gençlerin CSÜS açısından sağlık hizmetlerinde karşılanmayan gereksinimini azaltmak için birinci basamak sağlık hizmetleri ve okul sağlığı hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve var olan hizmetlerin güçlendirilmesi gereklidir. Özellikle üniversite gençliği için saat engeli olmadan erişimlerinin olduğu, ücretsiz veya karşılanabilir, nitelikli, yapılandırılmış koruyucu ve tedavi edici CSÜS hizmetlerinin sunulduğu sağlık birimlerine gereksinim vardır.
Özet (Çeviri)
Introduction and Aim: Sexual and reproductive health (SRH) is one of the most important areas of public health, with services often marked by significant disparities. Despite the recognition of healthcare access as a fundamental human right, individuals often use healthcare services less frequently and with lower quality compared to other segments of society. Young people, a high-risk group for SRH, face substantial unmet needs in this area. Unmet healthcare needs refer to individuals who perceive a need for medical care but do not use any formal health services. This study aims to determine the utilization and unmet needs of SRH services among students at Ege University Atatürk Health Services Vocational School, and identify related factors. Materials and Methods: This cross-sectional study population consists of 2342 students. According to the known population sample size formula, with a prevalence of 18%, 95% confidence interval, and 3% margin of error, the minimum sample size was determined to be 496. Including a 10% non-response rate, the sample size was calculated to be 546. The dependent variable“Unmet needs”was evaluated in four categories: unmet needs for SRH information and counseling, monitoring/screening, treatment, and any SRH services (general/total unmet needs). The“Perceived SRH service needs in the last 12 months”and“Utilization of SRH services for these needs”were queried to calculate unmet needs. Health service utilization was evaluated within Andersen's Behavioral Model, and the study's independent variables were grouped into predisposing factors (sociodemographic characteristics, family characteristics, SRH knowledge and preferences) and enabling factors (health insurance status, registration with a family physician, employment status of themselves and their parents, perceived income level). Data were collected between April and June 2023 through classroom distribution and collection, online sharing via WhatsApp student groups with reminders, facilitated by faculty members and student representatives. Data were entered and analyzed using SPSS 24.0. Descriptive findings were calculated using numbers, percentages, and averages, while the relationships between dependent and independent variables were evaluated using chi-square tests. Multivariate analyses were conducted using logistic regression analysis with the Backward LR method. A significance level of p<0.05 was accepted for all analyses. Results: The study coverage rate was 96.5% (n=479). The sample included 216 first-year (45.1%) and 263 second-year (54.9%) students. The average age was 21.4±3.4 years, with a median age of 21 (min:18, max: 47). The majority were aged 19-21 (74.1%), female (73.7%), and single (96.7%). Among the students, the need for SRH information/counseling was 61.0%, with the most needed topics being marital counseling, sexually transmitted infections, health risks, and prevention in males, and menstrual cycle issues, self-breast examination, and marital counseling in females. The need for SRH monitoring/screening services was 23.8%, with general reproductive organ check-ups, provision/change of contraceptive methods, and pregnancy and health risks being the most common needs. The need for SRH treatment services was 28.8%, with menstrual cycle issues (irregular periods, premenstrual syndrome, dysmenorrhea) and sexually transmitted infection symptoms (groin and back pain, frequent and painful urination) being the most common. Unmet needs for information/counseling were 62%, for monitoring/screening 38.6%, for treatment 39.9%, and for any SRH services 71.1%. In the logistic regression analysis; the unmet need for information and counseling is 1.85 times higher in men than in women, 2.37 times higher in those whose fathers do not have a regular job compared to those whose fathers have a regular job; the unmet need for control/monitoring/screening is 2.45 times higher in those who did not receive education on SRH compared to those who did; the unmet need for treatment is 3.9 times higher in those without a partner compared to those with a partner, 3.17 times higher in those who graduated from SML compared to those who did not, 3.5 times higher in those with insufficient SRH knowledge compared to those with sufficient knowledge, 5.3 times higher in those whose fathers do not have a regular job compared to those whose fathers have a regular job, and 2.3 times higher in those with poor and lower income levels compared to those with better income levels. Overall unmet need is 2.5 times higher in men compared to women. In İzmir, the general unmet need is 1.6 times higher in those without AH compared to those with AH and in those with poor/very poor income perception compared to the reference group, but this is not statistically significant. Conclusion: This study found that seven out of ten young people had unmet needs for any SRH services, with the highest unmet needs being for SRH information and counseling. Young males, those without partners, health vocational school graduates, those with poor/very poor perceived income, and those whose fathers did not have a regular income had higher unmet needs. To reduce unmet needs for SRH services among young people, primary healthcare and school health services should be expanded and existing services strengthened. There is a need for accessible, free or affordable, quality, structured preventive and curative SRH services, especially for university youth.
Benzer Tezler
- Üniversite öğrencilerinin üreme sağlığı ve aile planlaması bilgi düzeylerinin riskli davranışlara yatkınlığı ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between reproductive health and family planning knowledge levels of university students with susceptibility to risky behaviors
SİBEL HAKLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Hemşirelikİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaKadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEVİN ŞAHİN
- 1985-1986 yıllarında Polatlı Devlet Hastanesine kaza nedeniyle başvuranların incelenmesi
Başlık çevirisi yok
FERHAN ŞENOL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
İlk ve Acil YardımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. HİKMET PEKCAN
- Bir ilaç fabrikasında personel gereksinmesinin belirmesi seçilmesi ve elde tutulmasına yönelik bir uygulama çalışması
Başlık çevirisi yok
EMİNE BOZBAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
İşletmeİstanbul ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUĞRAY KAYNAK
- Ulaş Sağlık Ocağı merkezinde nüfusun bazı niteliklerine ve konutların durumuna ilişkin bir çalışma
An Investigation carried out at the Ulaş Public Health Centre concerning some characteristics of the population and housing conditions in the district of Ulaş
EROL ŞANLI
Doktora
Türkçe
1985
Halk SağlığıCumhuriyet ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERVET ÖZGÜR
- 1981 Türkiye tarımsal yapısının önemli bileşenleri ve tarımsal bölgelerin elde edilmesi
Principle components of Turkey's agricultural structure and to determine agricultural rigions in 1981
İHSAN KARABULUT