X ve Y kuşağının kişilik özelliklerinin hedonik açlık ve besin neofobisi üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of personality traits of generation X and Y on hedonic hunger and food neophobia
- Tez No: 928233
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHTAP AKÇİL OK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Beslenme ve Diyetetik, Psychology, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Beslenme, Beslenme alışkanlıkları, Hedonizm, Kişilik özellikleri, Kuşaklar, Nutrition, Nutritional habits, Hedonism, Personality traits, Generations
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, X ve Y kuşaklarının kişilik özelliklerinin hedonik açlık ve besin neofobisi üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma Mayıs-Temmuz 2024 tarihleri arasında Ankara'nın çeşitli ilçelerinde yaşları 24 ile 60 arasında değişen X ve Y kuşaklarından gönüllü 306 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcılara sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları ve sağlık durumlarına ilişkin sorularla; Beş Faktörlü Kişilik Envanteri (BFKE), Besin Gücü Ölçeği (BGÖ), Görsel Analog Skalası (GAS) ve Besin Neofobisi Ölçeğinden (BNÖ) oluşan anket yüz yüze uygulanmıştır. Veriler SPSS v22 programıyla analiz edilmiştir. Analizler sonucunda her iki kuşağında cinsiyet oranları (%50.3 kadın, %49.7 erkek) aynı bulunmuştur (p>0.05). Kuşaklar arasında yalnızca dışadönüklük ve açıklık alt boyutlarında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0.05). BGÖ toplam puanı, X kuşağında Y kuşağına göre daha düşüktür. Y kuşağının %76.5'i, X kuşağının %64.1'i hedonik açlık yaşamaktadır (p<0.05). BNÖ toplam puanı incelendiğinde, X ve Y kuşağında sırasıyla 44.2±11.38 ve 38.9±12.50 olarak saptanmış, X kuşağının %21.6'sının Y kuşağının %9.8'sine göre daha neofobik olduğu belirlenmiştir (p<0.05). BFKE alt boyutları ile aşırı istek duyulan besin çeşitleri arasındaki korelasyonlar incelendiğinde, X kuşağında uyumluluk ile cips, gazlı içecekler, fast food tüketimi arasında negatif, nevrotiklik ile kremalı pasta ve pastane ürünleri, gazlı içecekler, ekmek çeşitleri, makarna, hamur işleri ve dondurma arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon bulunmuştur. Y kuşağında ise dışadönüklük ile kremalı pasta ve pastane ürünleri ve dondurma arasında negatif, açıklık ile çekirdek ve dondurma arasında negatif yönde anlamlı korelasyon belirlenmiştir (p<0.05). BGÖ ve BFKE alt boyutları arasındaki korelasyonlar değerlendirildiğinde, X kuşağında dışadönüklük ile besin mevcudiyeti arasında pozitif bir korelasyon gözlenirken, Y kuşağında sorumluluk ile BGÖ toplam puanı, besin bulunabilirliği ve besin mevcudiyeti arasında negatif, nevrotiklik ile BGÖ toplam puanı ve besin bulunabilirliği arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon tespit edilmiştir (p<0.05). X kuşağında nevrotiklik puanı arttıkça BNÖ puanı artmakta, her iki kuşakta da açıklık puanı arttıkça BNÖ puanı azalmaktadır (p<0.05). X ve Y kuşaklarında BFKE alt boyutları ile BKİ değerleri arasında anlamlı korelasyon olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). Kuşakların BFKE alt boyutlarının hedonik açlık üzerindeki doğrudan etkisi incelendiğinde; her iki kuşakta da sorumluluğun negatif, ancak Y kuşağında uyumluluk ve nevrotikliğin pozitif etkisinin olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). BNÖ değişkeninin aracı rolüne ilişkin analizlerde, X kuşağında açıklığın hedonik açlık üzerinde dolaylı pozitif etkisinin olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Buna karşılık Y kuşağında aracı değişkenin herhangi bir BFKE alt boyutunda anlamlı dolaylı etkisinin olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Sonuç olarak, kuşakların belirli kişilik özelliklerinin hedonik açlık ve besin neofobisi üzerinde etkisi olabileceği görülmüştür. Bu bulgular, bireylerin kişilik özelliklerinin etkileri düşünülerek bireyselleştirilmiş beslenme müdahalelerinin iyileştirilmesine ışık tutabilir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the effect of personality traits of Generations X and Y on hedonic hunger and food neophobia. The research was conducted between May 2024 and July 2024 with a sample of 306 voluntary participants aged 24 to 60 from various districts of Ankara, representing both generations. Participants were administered a face-to-face survey comprising sociodemographic characteristics, dietary habits and health status questions related to, including the Five-Factor Personality Inventory (FFPI), the Power of Food Scale (PFS), the Visual Analog Scale (VAS), and the Food Neophobia Scale (FNS). Data were analyzed using SPSS v22. As a result of the analyses, the gender ratios of both generations (50.3% female, 49.7% male) were found to be the same (p>0.05). A significant difference was found between the generations only in extraversion and openness subdimensions (p<0.05). The total score of PFS was found to be lower in Generation X compared to Generation Y, and 76.5% of Generation Y and 64.1% of Generation X were found to experience hedonic hunger (p<0.05). When the total score of the FNS was analysed, it was found that 44.2±11.38 and 38.9±12.50 were found in Generation X and Generation Y, respectively, and 21.6% of Generation X was found to be more neophobic than 9.8% of Generation Y (p<0.05). When analyzing correlations between FFPI subdimensions and highly craved food types, Generation X showed a negative correlation between agreeableness and consumption of chips, carbonated drinks, and fast food, while neuroticism was positively correlated with the consumption of cream-filled pastries, bakery products, carbonated drinks, bread varieties, pasta, pastries, and ice cream. In Generation Y, extraversion was negatively correlated with cream-filled pastries, bakery products, and ice cream, whereas openness showed a negative correlation with seeds and ice cream (p<0.05). Evaluation of the correlations between PFS and FFPI subdimensions revealed a positive correlation between extraversion and food availability in Generation X. In Generation Y, conscientiousness was negatively correlated with the total PFS score, food availability, and food presence, while neuroticism was positively correlated with the total PFS score and food availability (p<0.05). Additionally, it was found that as neuroticism scores increased, FNS scores also increased in Generation X. In both generations, higher openness scores were associated with lower FNS scores (p<0.05). No significant correlations were identified between FFPI subdimensions and BMI values in either generation (p>0.05). An analysis of the direct effect of FFPI subdimensions on hedonic hunger showed that conscientiousness had a negative effect in both generations, while agreeableness and neuroticism had positive effects in Generation Y (p<0.05). Mediation analyses investigating the role of food neophobia revealed a positive indirect effect of openness on hedonic hunger in Generation X (p<0.05). In contrast, no significant indirect effect was observed for any FFPI subdimension in Generation Y (p>0.05). As a result, it was observed that certain personality traits of generations may have an effect on hedonic hunger and food neophobia. These findings may shed light on improving individualised nutrition interventions by considering the effects of personality traits of individuals.
Benzer Tezler
- X, Y ve Z kuşağı sağlık çalışanlarının iş hayatı ve kişilik özelliklerinin mesleki tükenmişlik düzeyine etkisi. Bir kamu hastanesi örneği, Tekirdağ.
The effect of work life and personality characteristics of generation X, Y and Z healthcare workers on the level of occupational burnout. An example of a public hospital, Tekirdağ.
YEŞİM İKİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık YönetimiTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GAMZE VAROL
- Y kuşağı mensuplarının iş değerlerinin ve kişilik özelliklerinin iş motivasyonları üzerindeki etkisi
The effect of business values and personal properties of y generation members on business motivations
SERPİL GÜL ERSÖZ
- Kişiliğin ve örgütsel kariyer planlamanın bireysel kariyer planlama ile kariyer memnuniyeti üzerine etkisi: Bankacılık sektöründe Y kuşağı üzerine bir araştırma
Effects on career satisfaction and i̇ndividual career planning of personality and organizational career plnning: A research on y generation i̇n the banking sector
SERCAN EDİNSEL
Doktora
Türkçe
2018
İşletmeSüleyman Demirel Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖMER KÜRŞAD TÜFEKCİ
- The expectations and perceptions of Generation Z toward local public services: Case of Ankara Metropolitan Municipality
Z kuşağının yerel kamu hizmetlerine yönelik beklentileri ve algıları: Ankara Büyükşehir Belediyesi örneği
BÜNYAMİN DAĞ
Doktora
İngilizce
2023
Siyasal Bilimlerİstanbul Medeniyet ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEZAİ ÖZTOP