TÜRKİYE'DE VE AZERBAYCAN'DA YAPILAN EDEBİYAT TARİHİ ÇALIŞMALARI ÜZERİNE DEĞERLENDİRME (XX-XXI. YÜZYILLAR)
A COMPARATIVE EVALUATION OF LITERARY HISTORIOGRAPHY STUDIES IN TURKIYE AND AZERBAIJAN (XX–XXI CENTURIES)
- Tez No: 867083
- Danışmanlar: PROF. DR. ATABEY KILIÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Azerbaycan edebiyatı, Azeri edebiyatı, Eski Türk edebiyatı, Karşılaştırmalı edebiyat, Klasik Türk edebiyatı, Türk dili ve edebiyatı, Türk edebiyat tarihi, Türk edebiyatı, Yeni Türk edebiyatı, Azerbaijan literature, Old Turkish literature, Comparative literature, Classical Turkish literature, Turkish language and literature, Turkish literature history, Turkish literature, New Turkish literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, XIX. yüzyılın sonlarından XXI. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Türkiye ve Azerbaycan sahalarında telif edilen edebiyat tarihi çalışmalarını karşılaştırmalı perspektifle ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, modern edebiyat tarihçiliğinin bu iki coğrafyadaki gelişim seyrini, yöntemleri, kaynakları ve dönemselleştirme ölçütlerini tespit ederek bilimsel birikimi kuşatıcı bir yaklaşımla değerlendirmektir. Çalışma kapsamında; 1879-2025 yılları arasında Azerbaycan'dan 29, Türkiye'den 42 müellifin kaleme aldığı 120'yi aşkın eser incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemine dayalı doküman incelemesi tekniğiyle, geleneksel kaynaklardan sistematik ve kuramsal edebiyat tarihi yazımına geçiş süreçleri irdelenmiştir. Öncelikle Türkiye sahasında yapılan teorik çalışmalar incelenmiş; edebiyat tarihi yazımının temel dinamikleri, tasnif problemleri ve metodolojik dönüşüm aşamaları tespit edilmiştir. Buradan hareketle oluşturulan analitik çatı, benzer aşamalardan geçen Azerbaycan sahasına uyarlanarak iki coğrafya arasında sağlam mukayese zemini tesis edilmiştir. Batılı metodolojilerin intikali, Köprülü'nün iki sahadaki kurucu tesiri ve 1926 Bakü Türkoloji Kurultayı'nın tarihi rolü vurgulanmıştır. Araştırma sonucunda, iki sahada edebiyat tarihi yazımının başlangıçta millî kimlik arayışıyla şekillendiği, zamanla estetik, sosyolojik ve karşılaştırmalı yaklaşımlarla çeşitlendiği belirlenmiştir. Yüzyıl dönümü yönelimleri incelendiğinde; XXI. yüzyılın Türkiye sahasında disiplinlerarası bir“uzmanlaşma”, Azerbaycan sahasında ise millî hafızanın ihyasıyla kuramsal bir“özgürleşme”devrine evrildiği tespit edilmiş; bireysel mesailerin yerini alan makro projeler tahlil edilmiştir. Ayrıca Genel Türk Edebiyatı Tarihi yazımı problemi tartışılarak, ortak veri tabanlarının ve kurumsal iş birliklerinin eksiklikleri gidermedeki rolü gösterilmiştir. Nihayetinde bu tez, gelecekteki kapsamlı çalışmalara ve yepyeni sentezlere zemin hazırlamayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines literary history works authored in Turkey and Azerbaijan from the late 19th to the early 21st century from a comparative perspective. The primary objective is to evaluate the accumulated scholarly knowledge by identifying the developmental trajectory, methodologies, sources, and periodization criteria of modern literary historiography in these regions. The study analyzes over 120 works by 29 Azerbaijani and 42 Turkish authors between 1879 and 2025. Utilizing qualitative document analysis, it investigates the transition from traditional sources to systematic literary history writing. First, theoretical studies in Turkey were examined to identify the fundamental dynamics, classification challenges, and methodological transformations. The resulting analytical framework was adapted to the Azerbaijani context, creating a solid foundation for comparison between the two regions. It highlights the transmission of Western methodologies, Köprülü's foundational influence in both regions, and the historic role of the 1926 Baku Turkology Congress. The research concludes that literary historiography in both regions was initially shaped by the quest for national identity, subsequently diversifying through aesthetic, sociological, and comparative approaches. In the 21st century, the field in Turkey evolved toward interdisciplinary“specialization”, while Azerbaijan transitioned into an era of theoretical“emancipation”driven by the revival of national memory. Macro-projects superseding individual efforts were also analyzed. The issue of writing a General History of Turkish Literature is discussed, highlighting the role of shared databases and institutional collaborations. Ultimately, this thesis aims to lay the groundwork for future comprehensive studies and novel syntheses.
Benzer Tezler
- 1990'dan günümüze Türkiye ve Azerbaycan edebiyatlarının karşılıklı etkileşimi
Turkey and Azerbaijan literature from 1990 to the present interaction
NİGAR NAĞIYEVA
Doktora
Türkçe
2012
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALEMDAR YALÇIN
- Köroğlu Destanı (Azerbaycan varyantı) inceleme-metin
Başlık çevirisi yok
GÜLŞEN SEYHAN
Doktora
Türkçe
1990
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiEski Türk Dili Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHARREM ERGİN
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Nurmuhammet Andalıp'ın Baba Ruşen, Zeynel Arap ve Kıssa-yı Firgun halk hikayelerinin incelenmesi
Analysis of Nurmuhammet's Baba Ruşen, Zeynel Arap ve Kıssa-yı Firgun folk stories
TOLGA DURSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADEM ÖGER
- Eski Türkçe üzerine Azerbaycan'da yapılan bilimsel çalışmalar
Scientific studies on Old Turkish in Azerbaijan
TURGAY HAJIYEV
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimArdahan ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞUREDDİN MEMMEDLİ