Türkiye'de olumsuz dışsallıklar yaratan ürünler üzerinde özel tüketim vergilerinin etkilerinin davranışsal iktisat perspektifinde incelenmesi
An analysis of effects of excise taxes on products which create negative externalities from the perspective of behavioral economics in Turkey
- Tez No: 823629
- Danışmanlar: PROF. DR. FİLİZ GİRAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Davranışsal ekonomi, Negatif dışsallıklar, Vergiler, Yapısal eşitlik modeli, Özel tüketim vergisi, Behavioral economics, Negative extenalities, Taxes, Structural equation model, Excise taxes
- Yıl: 2023
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Maliye Teorisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kamu ekonomisinin en temel konularından biri olumsuz dışsallıklardır. Olumsuz dışsallıklar ekonomik büyüme, kaynak dağılımı ve refah üzerinde negatif etkilere yol açmaktadır. Piyasa temelli mekanizmalar dışsallıkları içselleştirmede yetersiz kalmaktadır. Dolayısıyla olumsuz dışsallıkları ortadan kaldırmak ya da azaltmak için devlet müdahalesi gerekmektedir. Dışsallıkları içselleştirmek amacıyla devletin kullandığı en önemli araç vergidir. Verginin bu işlevlerini daha etkin hale getirmek için günümüzde vergiler davranışsal iktisat perspektifinden incelenmeye başlanmıştır. Olumsuz dışsallıklar yaratan ürünler arasında alkollü içecekler, tütün ürünleri ile gazlı ve şekerli içecekler gösterilebilir. Bu ürünlere odaklanan vergi özel tüketim vergisidir. Özel tüketim vergisi, olumsuz dışsallıklar yaratan ürünlerin tüketimini sınırlamaya yardımcı olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de alkollü içecekler, tütün ürünleri ile gazlı ve şekerli içeceklerden alınan özel tüketim vergilerinin olumsuz dışsallıklar üzerindeki etkilerini davranışsal iktisat perspektifinden analiz etmektir. Bireylerin vergiye karşı tutum ve davranışlarını ölçmede kullanılan en yaygın ve etkin araç anket yöntemidir. Bu çalışmada İBBS Düzey 1 Bölgeleri kapsamında, Türkiye'de yaşayan 18 yaş ve üstü 2062 kişiye anket uygulanmıştır. Çalışmanın analiz bölümünde faktör analizi ve yapısal eşitlik modelinden faydalanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda alkollü içecekler, sigara ile gazlı ve şekerli içeceklerden alınan özel tüketim vergilerinin olumsuz dışsallıklar üzerinde negatif etkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
One of the most fundamental issues of public economy is negative externalities. Negative externalities cause negative effects on economic growth, resource allocation and welfare. Market-based mechanisms fail to internalize externalities. Therefore, state intervention is required to eliminate or reduce negative externalities. The most important tool used by the state to internalize externalities is tax. In order to make the functions of tax more effective, taxes have begun to be examined from the perspective of behavioral economics. Among the products that create negative externalities, alcoholic beverages, tobacco products and carbonated (fizzy) and sugary drinks can be shown. The tax that focuses on these products is the excise tax. The excise tax helps to limit the consumption of products that create negative externalities. The aim of this study is to analyze the effect of excise taxes on alcoholic beverages, tobacco products and carbonated and sugary beverages on negative externalities in Turkey, from a behavioral economics perspective. The most common and effective tool used to measure the attitudes and behaviors of individuals towards taxation is the survey method. In this study, a questionnaire was applied to 2062 people aged 18 and over living in Turkey within the scope of NUTS Level 1 Regions. In the analysis part of the study, factor analysis and structural equation modeling were used. As a result of the analysis, it is concluded that excise taxes on alcoholic beverages, cigarettes and carbonated and sugary beverages have negative effects on negative externalities.
Benzer Tezler
- Küresel ölçekte dışsallık yaratan sera gazlarını azaltmaya yönelik uluslararası anlaşmalar ve uygulanan çevre vergileri
International agreements and implemented environmental taxes for reducing greenhouse gases that create externalities on a global scale
ONUR PİRİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MaliyeKütahya Dumlupınar ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERNA HIZARCI BEŞER
- Türkiye`de eğitimin suçla ilgili dışsallıkları (1980-1999 dönemini kapsayan ilişki ve maliyet analizi)
The Externalities of education affiliated with crime in Turkey (Analysis of corelation and cost for the 1980-1999 period)
MEHMET TEKÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN AKSOY
- Türkiye'de kamusal harcamaların mali ve hukuki değerlendirilmesi
The fiscal and judicial assesment of public spendings in Turkey
ÖMER DÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
MaliyeDumlupınar ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH BURHAN BAHÇE
- Türkiye ve Fransa'da olumsuz dışsallıklara karşı çevresel vergilendirmenin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of environmental taxation against negative externalities in Türkiye and France
TCHAMİNOU ABDOURAHMANE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeNecmettin Erbakan Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAHA EMRE ÇİFTÇİ
- Negatif dışsallıkların içselleştirilmesinde kamusal çözümler: Türkiye örneği
Public solutions in internalizing negative externalities: The case of Türkiye
ASLIHAN İMDAD
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeBandırma Onyedi Eylül ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET NİYAZİ ÖZKER