Türkiye Türkçesi ile Özbek Türkçesinde onay ve ret ifadeleri
The expressions of approval and rejection in Turkey and Uzbek languages
- Tez No: 748253
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEDİHA MANGIR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Türkiye Türkçesi, Özbek Türkçesi, Onay, Ret, Ünlem, Dil bilgisi, Dil bilgisi-ünlem, Dil bilim, Onaylama ifadeleri, Reddetme, Özbekçe, Turkish, Uzbek, Approval, Rejection, Interjection, Grammar, Grammar-interjection, Linguistics, Approval markers, Refusal, Türkiye Turkish, Uzbek language
- Yıl: 2022
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesinde onay ve ret ifadeleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Onay ve ret ifadeleri bir soruya cevap oluşturan kalıplaşmış unsurlar olup anlamları belirgindir. Hatta bu ifadeler birer bağımsız söz sayılabilir. Onay ve ret ifadeleri genellikle soru cümlelerinin yüklemi ile ilgilidir; bu yüzden ya tek başlarına ya da cevapladıkları sözün unsurlarıdan biriyle kullanılır. Günlük konuşmada sıkça kullanılan evet, hayır, peki, yok gibi onay ve ret ifadeleri, Türk ve Özbek gramerlerinde tartışmaya açık konulardan biridir. Özbek Türkçesinde onay ve ret ifadelerinin hangi sözcük türü olarak değerlendirileceği konusunda dilbilimciler ortak görüşe sahiptir. Ancak Türkiye Türkçesinde onay ve ret ifadelerinin sözcük türlerinin hangisine dâhil edileceği konusunda fikir birliği yoktur. Bazı araştırmacılar bu ifadeleri“edat”olarak alırken, bazıları“ünlem”veya“zarf”olarak ele almıştır. Bu konuda ortak fikre varılmadığından onay ve ret ifadelerinin incelenmesi değerli görülmüştür. Bununla birlikte, bu konu üzerinde Türkiye Türkçesinde çalışmalar yapılmıştır. Ancak onay ve ret ifadeleri Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesinde karşılaştırılmalı olarak ele alınmamıştır. Bundan dolayı, bu çalışma, alandaki bu boşluğu doldurmayı amaçlar. Bu çalışmada, söz konusu sözcüklerin edat, zarf veya ünlem türlerinden hangisine dâhil edilmesi gerektiği konusunda bir sonuca varmak; Türkiye Türkçesinde ve Özbek Türkçesinde onay ve ret ifadelerini bulmak, incelemek, bunların yapılarını ve anlam şekillerini araştırmak; tespit edilen ifadeleri karşılaştırarak benzerlikleri ve farklılıkları bulmak amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve dil bilgisel betimleme yöntemleri kullanılmıştır. Türkiye Türkçesi ve Özbek Türkçesinde ortak olan onay ve ret ifadeleri, yok (yo'q), var (bor), ha/hee (ha), hop (xo'p), elbette (albatta), mutlaka (mutlaqo) vb kelimelerdir. Ortak olan bu ifadelerin iki dilde fonetik farklılıkları vardır. Çalışmada, onay ve ret ifadelerinin edatlardan farklı olarak tek başlarına da bir anlam belirttiği ve cümle hâlinde de bulunduğu tespit edilmiştir. Bundan dolayı, söz konusu ifadelerin ünlem olarak değerlendirilmesinin daha uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
In this study, the expressions of approval and rejection in Turkey and Uzbek languages were discussed mutually. The expressions of approval and rejection are stereotyped elements that constitute an answer to a question, and their meanings are precise. In fact, they can be considered independent words. Usually, they relate to the loader of interrogative sentences. Therefore, they are used either alone or with one of the elements of the word they answer. Expressions of approval and rejection, such as evet (yes), hayır (no), peki (okay), yok (no), which are frequently used in daily speech, are one of the topics open to discussion in Turkish and Uzbek grammar. Linguists have a common view on which word type should be considered as approval and rejection expressions in Uzbek. However, in Turkish, there was no consensus on which word types should be included in the expressions of approval and rejection by the researchers. While some researchers take these expressions as“prepositions,”some consider them as“interjections”or“adverbs.”Since there is no consensus on this issue, the statements of approval and rejection are worth investigating. Despite the availability of research on this subject in Turkish, the comparison of expressions of approval and rejection between Turkish and the Uzbek language has not been performed. Therefore, this study tried to fill this gap. In this study, it was aimed to reach a conclusion on which of the prepositions, adverbs, or interjection types should be included in the expressions under consideration, to find and examine the expressions of approval and rejection in Turkish and Uzbek, to investigate their structure and meanings, to find similarities and differences by comparing the obtained expression. Qualitative research methods (document analysis and grammatical description) were used as the study methodology. Expressions of approval and rejection common in Turkish and Uzbek are words such as yok (yo'q), var (bor), ha/hee (ha), hop (xo'p), elbette (albatta), mutlaka (mutlaqo), etc. These common expressions have phonetic differences in the two languages. In the study, it has been determined that the expressions of approval and rejection, unlike prepositions, indicate a meaning on their own and as a sentence too. Therefore, it has been conculuded that it would be more appropriate to evaluate the expressions within interjections.
Benzer Tezler
- Yedi Özbekçe hikâye (Nuräli Qåbul, Qaytiş; Xayriddin Sultånov, Gulåmgärdiş; Mäsumä Ahmedovä, Keçmiş Hisåbi; Såbir Onär, bir olärmän Çävändåz; sälåmät Mühämmäd Väfå, Tutilgän Ay; Şådiqul Hämråyev, Håvlidägi Däraxt; Uluğbek Mustäfåqulov,
Seven stories in Uzbek (Nuräli Qåbul, Qaytiş; Xayriddin Sultånov, Gulåmgärdiş; Mesumä Ahmedovä, Keçmiş Hisåbi; såbir Onär, bir Olärmän Çävändåz; Sälåmät Mühämmäd Väfå, Tutilgän Ay; Şådiqul Hämråyev, Håvlidägi Däraxt; Uluğbek Mustäfåqulov
AYDIN KÖKLÜDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. EMİNE GÜRSOY NASKALİ
- Özbek ve Türkiye Türkçesinde iyelik ve hal ekleri
Possessive and annexes in the Uzbek -Turkish and Turkish languages
KISMET KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Türk Dili ve EdebiyatıOrdu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL DOĞAN
- Özbek Türklerine Türkiye Türkçesi öğretiminde ek-fiilin birleşik ve katmerli zamanın çekimleri, karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri
The compound tenses of complementary verbs, encountered problems and proposal of solutions in teaching Turkish language to Uzbek Turkish
DİLNOZA ERMATOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Eğitim ve Öğretimİstanbul ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YILDIZ KOCASAVAŞ
- Abdullah Kahhar“Muhabbat”adlı hikayesinin Özbek Türkçesi ve Türkiye Türkçesi eş zamanlı ses incelemesi
Başlık çevirisi yok
OZAN DURSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN KOÇ
- Özbek ve Türkiye Türkçesinde sevinç, beğeni ve sevgi ifade eden deyimlerin anlam ve aktarma açısından incelenmesi
Analyses of idioms expressing joy, admiration, and love in Uzbek and Turkish languages in terms of meaning and translation
MUZAFFAR KHABIBULLAEV
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DilbilimAnkara ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR ÖZ ÖZCAN