Türk-İslam düşüncesinde Mehdîlik: Osmanlı Devleti'nde Şahkulu örneği
Mahdilik in Turkish-Islamic thought: The example of Şahkulu in the Ottoman State
- Tez No: 723801
- Danışmanlar: DOÇ. DR. METİN ZİYA KÖSE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Kurtarıcı, Mehdî, Kızılbaş, Şahkulu, Şah İsmail, Osmanlı Devleti, Dinler tarihi, Mehdi, Osmanlı Dönemi, Osmanlı tarihi, Türk-İslam düşüncesi, İslam felsefesi, İslam tarihi, Şah Kulu, Savior, Mahdi, Qizilbash, Şahkulu, Shah Ismail, Ottoman Empire, History of religions, Mehdi, Ottoman State, Ottoman Period, Ottoman history, Turkish-Islamic thought, Islamic philosophy, Islamic history, Şah Kulu, Şah İsmail
- Yıl: 2022
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarih boyunca Kurtarıcı tasavvurunun gücünden yararlanmak isteyen pek çok kişinin kendini“Kurtarıcı”ilan ettiği görülmüştür. Birçok siyasî oluşum, dinî/tasavvufî zümre ve mezhep mensupları bağlı olduğu topluluğun liderini Kurtarıcı olarak kabul etmişlerdir. Bu kurtarıcıların rakip olarak gördükleri mevcut iktidarlar, siyasal akımlar ve inanışlar da kötülüğün temsili halini almıştır. Böylece aralarında bir rekabet gelişmiştir. Bu güçlerin gayesi, karşılarındaki rakip oluşumları bertaraf edip kendilerini hâkim konuma yükseltmek olmuştur. Söz konusu durum çoğu dinde, inançta ve kültürde benzer nitelikler taşımaktadır. İslam kültüründe de benzer öğelerin olduğunu görmekteyiz. Bu çalışmada Kurtarıcı tasavvuru ve bu tasavvurun kahramanları olan Kurtarıcıların tarihsel süreç içerisinde hangi din ve kültürde görüldüğüne bakılmıştır. Tezimizin konusu itibariyle İslam kültüründe özellikle Kızılbaş toplumunda Şah İsmail ve Şahkulu örneğinde nasıl tezahür ettiği ve siyasallaştığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda İslam düşünce ve kültür tarihinde Mehdî tasavvurunun teşekkülündeki etkenlerin neler olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Mehdî tasavvurunun İslami fırkalardaki tezahürü dönemin kaynakları ışığında kapsamlı bir şekilde araştırılmıştır. Ayrıca Osmanlı Devleti'nde Mehdî tasavvurunun tarihsel arka planı ve Kızılbaş Mehdîliğinin teşekkülündeki etkenler etraflıca incelenmiştir. Şah İsmail'in ve Osmanlı sultanlarının birbirini bertaraf etmek, karizmalarını güçlendirmek için Mehdîliği siyasal bir güç olarak nasıl kullandıklarına da bakılmıştır. Nihayetinde ise tüm bu süreçler dikkate alınarak Mehdîliğin Şahkulu örneğinde vücut bulması irdelenmiştir.“Kurtarıcı tasavvuru”ilkin makro tarih metoduyla ele alınıp daha sonra mikro tarih metodu çerçevesinde Şahkulu örneği üzerinden Kızılbaş gruplarında yaptırım gücü aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bunu yaparken Kurtarıcı tasavvurunun disipliner bir konu olduğu düşünüldüğü için konuya tematik olarak yaklaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Throughout history, it has been seen that many people who want to benefit from the power of the Savior vision have declared themselves as“Saviors”. Members of many political formations, religious/sufistic groups and sects have accepted the leader of the community to which they belong as the Savior. The current governments, political movements and beliefs, which these saviors see as rivals, have also become the representation of evil. Thus, a rivalry developed between them. The aim of these forces was to eliminate the rival formations against them and raise themselves to a dominant position. This situation has similar characteristics in most religions, beliefs and cultures. We see that there are similar elements in Islamic culture. In this study, the conception of the Savior and in which religion and culture the Saviors, who are the heroes of this vision, were seen in the historical process were examined. In terms of the subject of our thesis, it has been tried to reveal how it manifests and politicizes in the Islamic culture, especially in the Kizilbash society, in the example of Shah Ismail and Şahkulu. In this direction, it has been tried to determine the factors in the formation of the Mahdi imagination in the history of Islamic thought and culture. The manifestation of the concept of the Mahdi in Islamic sects has been extensively researched in the light of the sources of the period. In addition, the historical background of the Mahdi conception in the Ottoman Empire and the factors in the formation of the Kızılbaş Mahdism were examined in detail. It has also been looked at how Shah Ismail and the Ottoman sultans used Mahdism as a political force in order to eliminate each other and strengthen their charisma. Finally, taking into account all these processes, the embodiment of Mahdism in the example of Şahkulu has been examined. The“savior imagination”was first handled with the macro-history method, and then the power of sanction in the Kızılbaş groups was tried to be clarified through the example of Şahkulu within the framework of the micro-history method. While doing this, the subject has been approached thematically, since it is thought that the concept of savior is a disciplinary subject.
Benzer Tezler
- Türk-İslam siyaset düşüncesinde devlet ve egemenlik
State and sovereignty in Turkish-Islamic political thought
SERCAN YILMAZ
Doktora
Türkçe
2023
Siyasal BilimlerGazi ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT AKÇAKAYA
- İslam felsefesinin teşekkülüne katkıları açısından İslam öncesi Türk düşüncesinde kozmogonik ve kozmolojik meseleler
Cosmogonical and cosmological matters in the preislamic Turkish thought from the point of view of contributions for the being formed of Islamic philopy
İSMAİL TAŞ
Doktora
Türkçe
1999
DinSelçuk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. FAHRETTİN OLGUNER
- 10-12. yüzyıllar arasında Türk-İslam yönetim düşüncesinde yönetici tasvirinin analizi
Analysis of executive description in Turkish-Islamic administrative thought between 10-12nd centuries
DİLARA TEMİZYÜREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Kamu YönetimiSinop ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEZEN ÖZEK
- Modernization and İslam in Turkish thougut: Rasim Özdenören
Türk düşüncesinde modernleşme ve İslam: Rasim Özdenören
İBRAHİM USTA
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Siyasal BilimlerAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYTAÇ YILDIZ