Orta Asya'dan Doğu Avrupa'ya erken devir Türk sanatında geyik figürleri
Deer figures in early period Turkish art from Central Asia to Eastern Europe
- Tez No: 710184
- Danışmanlar: DOÇ. DR. J. ÖZLEM OKTAY ÇEREZCİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: geyik, mitoloji, sanat, kaya resmi, maden, at koşum takımları, hayvan üslubu, Proto Türkler, Asya Hunları, Göktürkler, İskitler, Doğu Avrupa, Orta Asya, Orta Asya ülkeleri, Sanat eserleri, Türk sanatı, deer, mythology, art, petroglyphs, metal, horse harnesses, animal style, Proto Turks, Asian Huns, Gokturks, Scythians, Eastern Eurepean, Central Asia, Central Asia countries, Artistic works, Turkish art
- Yıl: 2022
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk İslam Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Erken dönemlerde, yaşamlarını idame ettirebilmek için bazı topluluklar avcılık, toplayıcılık veya hayvancılık yaparak geçimlerini sağlamışlardır. Bu toplumlarda adeta insanın kaderi hayvanın kaderine bağlıdır. Bozkır yaşantısına mensup Türklerde de durum böyle olmuştur. Doğayı etkiledikleri gibi doğadan etkilenmişlerdir. Günlük yaşamlarının yanı sıra inançları da ister istemez bu doğrultuda şekillenmiştir ve Türk sanatı, tam da bu koşullarda doğmuştur. 'Orta Asya'dan Doğu Avrupa'ya Erken Devir Türk Sanatında Geyik Figürleri' başlıklı çalışmamızda, Türk sanatında önemli bir yere sahip olan geyik figürlerini inceledik. Oldukça geniş bir coğrafyaya yayılan arkeolojik buluntuları ve ait oldukları toplulukları, Orta Asya ve Doğu Avrupa olmak üzere iki ana başlık altında ele aldık. Söz konusu coğrafyada geyik, bir av unsuru olarak günlük hayatın önemli bir parçası olduğu gibi, inanç bakımından da yadsınamaz bir kutsallığa sahiptir. Efsanelerde sık sık karşımıza çıkan geyik, insanlara yol gösteren, kahramanlara öncülük eden, ölümsüzlüğün simgesi olan bir hayvandır. Zaman zaman gök unsuru ile ilişkilendirilmiştir ve iki dünya arasında bir köprü görevi de görmektedir. Şamanizm'de önemli bir yere sahiptir. Araştırmamızda, geyik figürlerini Okunyev Kültür dönemi ile birlikte örneklendirmeye başladık. Bu döneme ait en önemli buluntular üzerindeki motiflerden ötürü 'geyikli taş' ismini alan dikilitaşlardır. Tagar döneminde ise söz konusu figürler çok sayıda madeni levhada hayvan üslubu ile ilişkili olarak kendini göstermiştir. Hun sanatında ise tek betimlendikleri gibi mücadele sahneleri içerisinde de yer alan geyikler, deri malzemelerde, keçe örtülerde, at koşum takımlarına ait parçalarda ve çeşitli madeni eserlerde karşımıza çıkmaktadır. Göktürk sanatında kaya resimleri üzerinde ve Bilge Kağan Külliyesi buluntuları arasında gördüğümüz geyikler, 'bozkırın kuyumcuları' olarak anılan İskitlerde ise çok sayıda madeni eser ile döneme damgasını vurmuştur. Avar sanatında Nagyzentmiklos hazinesine ait 2 numaralı sürahide kendini gösteren geyik figürü Hazarlarda ise kemik malzeme üzerinde karşımıza çıkmıştır. Sembolik anlamını İslamiyet'ten sonra da devam ettiren geyik, Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu sanatlarında çini, taş, maden gibi çeşitli malzemeler üzerinde görülmüştür ve söz konusu dönemlerde İslam sanatının etkisi ile yeniden yorumlanmıştır.
Özet (Çeviri)
In the early periods, some communities made their living by hunting, gathering or keeping livestock in order to maintain their lives. In these communities, the fate of man depends on the fate of the animal. This was also the case with the Turkish communities who sustained the steppe life. They have been affected by nature as they have affected nature. In addition to their daily lives, their beliefs were inevitably shaped in this direction and Turkish art was born in exactly these conditions. In our study titled“Deer Figures in Early Turkish Art from Central Asia to Eastern Europe”, we examined deer figures, which have an important place in Turkish art. We discussed the archeological finds that spread over a wide geography and the communities to which these finds belong under two main sections, Central Asia and Eastern Europe. In the said geographies, deer has an undeniable sanctity in terms of belief, as well as being an important part of daily life as a hunting element. Deer, which is frequently encountered in legends, is an animal that guides people, leads heroes, and is a symbol of immortality. It is sometimes associated with the celestial element and also acts as a bridge between the two worlds. It has an important place in shamanism. In our research, we started to exemplify deer figures with the Okunev Culture period. The most important finds from this period are the obelisks, which are called 'deer stones' because of the motifs on them. In the Tagar period, the figures in question appeared on many metal plates in relation to the animal style. In Hun art, deer, which are depicted alone as well as in combat scenes, appear in leather materials, felt cloths, pieces of horse harnesses and various metal works. Deer, which we see on rock paintings in Göktürk art and among the finds of the Bilge Kağan Complex, left their mark on the period with many metal works in the Scythians, who are known as the“jewelers of the steppe”. In Avar art, the figure of deer, which shows itself in the jug number 2 belonging to the Nagyszentmiklós treasure, appeared on bone material in the Khazars. Continuing its symbolic meaning after the spread of Islam, the deer was seen on various materials such as tiles, stones and metals in the arts of the Great Seljuk and Anatolian Seljuks and was reinterpreted with the influence of Islamic art in the mentioned periods.
Benzer Tezler
- Erken Orta Çağda Franklar ve Türklerle ilişkileri
The Franks and their relations with the Turks in the Early Middle
FATMA DAMLA YAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KONURALP ERCİLASUN
- Kırım kongo kanamalı ateşi hastalığı (KKKAH) virüsü yapısal olmayan S proteininin (NSs) prokaryotik sistemde açıklatılması ve NSs'in KKKAH virüsünün replikasyonundaki rolü
Expression of nonstructural S protein (NSS) of crimean-congo hemorrhagic fever (CCHF) virus in prokaryotic system and the role of NSS in CCHF virus replication
GÜNSU AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MikrobiyolojiErciyes ÜniversitesiTıbbi Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYKUT ÖZDARENDELİ
- Biyostratigrafi ve biyokronoloji çalışmalarına bir örnek: Kütahya Altıntaş küçük memeli fosillerinin analizi
An example of biostratigraphy and biochronology studies: Analysis of small mammal fossils of Kütahya Altintaş
MEHMET YASİN IŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
AntropolojiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiAntropoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CESUR PEHLEVAN
- Yüksek hızlı demiryolları mevcut durum, gelişme eğilimleri: Türkiye ve dünyadaki örneklerin değerlendirilmesi
High speed railways: An assessment of current status and development trends in Turkey and in some other countries
MEHMET ÇAĞRI KIZILTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. PELİN ALPKÖKİN
- Serological investigation of peste des petits ruminants in lambs in Iraq-Kirkuk region
Irak–Kerkük bölgesinde kuzularda küçük ruminant vebası (pestedes petits ruminants ppr)'ın seroprevalansı
SARWAT KHORSHED RAHEEM
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Sağlık YönetimiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSağlık Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN KOZAT