Erken dönem sûfîlerinde insanın hakikati ve ahlâk: Hâris el-Muhâsibî Cüneyd-i Bağdâdî Hallâc-ı Mansûr
The truth and morality of man in the early sufis: Harith al-Muhasibi, Junayd of Baghdadi, Mansur al-Hallaj
- Tez No: 687734
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET CAHİD HAKSEVER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, İnsanın Hakikati, Ahlâk, Hâris el-Muhâsibî, Cüneyd-i Bağdâdî, Hallâc-ı Mansûr, Ahlak, Cüneyd-i Bağdadi, Hakikat, Hallac-ı Mansur, Muhasibi, İnsan, İslamiyet, Sufism, Truth of Man, Morality, Harith al-Muhasibi, Junayd of Baghdadi, Mansur al-Hallaj, Cüneyd-i Bağdadi, Truth, Hallac-ı Mansur, Muhasibi, Mystic, Human, Islam
- Yıl: 2021
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tasavvuf Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, erken dönem tasavvuf literatüründe üç sûfî müellifin – Hâris el-Muhâsibî, Cüneyd-i Bağdâdî ve Hallâc-ı Mansûr- insanın hakikati ve ahlâk hakkındaki yaklaşımlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Tezin birinci bölümünde, sûfîlerin insan tanımları, ikinci bölümde insanın nihai gayesi, üçüncü bölümde ahlâkî ve manevî kemâlin elde edilmesinde yöntem meselesi, dördüncü bölümde bilgi-eylem ilişkisi, son bölümde ise kötülük problemine yer verildi. Böylece“İnsan nedir?”“İnsanın doğuştan getirdiği verili/belirlenmiş bir doğası var mıdır?”“İnsan nihai bir gayeye sahip midir ve sahipse bu ne türden bir gaye olabilir?”“İnsanın fiziksel değişiminden bahsettiğimiz gibi onun epistemik ve ahlâkî değişiminden bahsetmemiz mümkün müdür?”“Dahası insan kaderin yazgısına bağlı olarak mı yahut özgür bir iradeyle mi varlığını sürdürmektedir?”“Nihai gayesine ulaşan kâmil insanın nitelikleri nelerdir?”“İnsanda kötülüğün kaynağı nedir?”yönündeki sorulara mezkûr üç mutasavvıfın sundukları yaklaşım ve çözümleme modelleri tespit edilmeye çalışıldı. Bu nedenle söz konusu üç sûfî düşünürün sadece kendi düşüncelerini izhâr etmeleriyle yetinilmeyerek tez problematiği çerçevesinde her birinin yaklaşımları tek tek tespit edilmek suretiyle önce analiz sonra sentez yoluna gidilerek böylece nispeten dağınık olarak yürüttükleri tartışmalar yapısalcı bir çerçevede yeniden inşâ edildi. Tez çalışmamız neticesinde ilk dönemde yaşamış üç sûfînin tasavvufun insan görüşünü oluşturan temel yaklaşımları kendi sistemlerinin içinde barındırmakla birlikte, dinî düşünce geleneği içerisinde özgün bir insan tanımına sahip oldukları sonucuna ulaşıldı.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the approaches of the three Sufis, namely Harith al-Muhasibi, Junayd of Baghdadi, and Mansur al-Hallaj, on the truth and morality of man in the early period of sufi literature. The first chapter includes the human definitions of the Sufis, the second chapter covers the final goal of the human, the third chapter examines the method to achieve moral and spiritual maturity, the fourth chapter discusses the relationship between knowledge and action while the last chapter touches upon the problem of evil. Therefore, the thesis tries to explore the approaches and solutions suggested by the afore-mentioned sufis to address the questions such as“What is the human?”,“Does the human have a given/determined natal nature?”,“Does the human have a final goal and, if so, what kind of goal is it?”,“Is it possible to talk about the epistemic and moral change of the human as we talk about the physical change of human?”,“Does the human live according to the destiny or according to his/her free will?”,“What are the attributions of the perfect human, who has reached his/her final goal?”, and“What is the root cause of evil in humans?”. For this reason, the study is not limited by solely showing the thoughts of these three sufis, thus, their relatively disorganized discussions are rebuilt in a structuralist framework through analyzing following synthesizing the approaches of each within the dissertation problematic. The dissertation thesis has concluded that although the major approaches, which establish the perspective of sufism on human understanding, of the three sufis, who lived in the early periods of sufism, are included in their own systems, they have an authentic definition of human in the tradition of religious thought.
Benzer Tezler
- Abdullah Ensârî'ye nispet edilen Risâle-i Mufassala ber Fusûl-i Çihil u Du der Tasavvuf adlı eserde sünnete ittibâ ve muhabbet ile mânevî inşa
Adherence to the sunnah and love in the process of spiritual formation in Risala-i Mufassala bar Fusul-i Chihil u Du dar Tasawwuf attributed to Abdullah Ansari
BANU BÜYÜKÇINGIL
Doktora
Türkçe
2026
DinÜsküdar ÜniversitesiTasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. REŞAT ÖNGÖREN
- Erken dönem tasavvufunda akıl-ahlak ilişkisi
The relationship between intellect and ethics in early periods of sufism
HACER NUR BABACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EKREM DEMİRLİ
- Kuşeyrî'nin Tertibü's-Sülûk ve Sülemî'nin Sülûkü'l-Ârifin eserleri bağlamında sülûk
Sulûk in the context of Kuşeyrî's Tertibu's-Sulûk and Sulemî's Sulûku'l-Âri̇fin works
EDİBE TAŞ
Doktora
Türkçe
2023
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET CAHİD HAKSEVER
- Endobronşiyal lezyonların neden olduğu komplikasyonların tedavisinde argon plazma koagulasyon tedavisinin etkinlik ve güvenilirliği
The efficiency and reliability of apc therapy in the treatment of complications caused by endobronchial lesions
ADNAN TOLGA ÖZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2009
Göğüs HastalıklarıEge ÜniversitesiGöğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUNCAY GÖKSEL
- Velâyet düşüncesinin oluşum süreci ve erken dönem tasavvufunda İslam'ın ideal insan tipi
The formation process of the walayah and the ideal human type of the İslam within the early periods of sufism
MUHAMMED NURULLAH ÇİNAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NECDET YILMAZ