Temporal clauses in Turkish sign language
Türk işaret dilinde zaman cümlecikleri
- Tez No: 669032
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR GÖKGÖZ, PROF. DR. MELTEM KELEPİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Cümle, Türkçe, Yan cümleler, Zaman cümlecikleri, İşaret dili, Sentence, Turkish, Clauses, Temporal clauses, Sign language
- Yıl: 2021
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Boğaziçi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Dilbilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türk İşaret Dilinde (TİD) zaman tümceciklerinin tipolojik, yapısal ve anlamsal özelliklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu tezde, TİD'de sıralılık, eşzamanlılık, süre ve sıklığı ifade eden dört tür zaman tümceciğinin bulunduğu gösterilmektedir. Bunların bazılarının başı ilgeçsel yantümleyiciler olan SONRA, ÖNCE, SÜRE ve GÖRE'dir. Sözdizimsel olarak, zaman tümcecikleri yüklemden önce gelmelidir, yani ana tümcenin solunda veya ana tümcenin öznesi ile yüklemi arasında yer almalıdır. Ayrıca, zaman tümcecikleri, yan tümce özellikleri gösterirler. Yan tümce ilgeçleri ile kurucu oluştururlar ve genelde TİD'de yan tümceler için sınır işaretçisi olarak işlev gören el dışı hareket olan başı öne doğru çıkartma ile işaretlenirler. ÖNCE tümceciklerinde anlamsal olarak boşuna olumsuzluğun görülmesi de, yantümcelemeye dair başka bir kanıttır. Bunlara ek olarak, TİD'deki zaman tümcecikleri, anlamsal özellikleri açısından, daha önce alanyazında önerilmiş soyut anlam kavramlarının görünürlüğüne dair kanıt sağlar: (i) Zemin ve Şekil olarak zaman tümcecikleri ve ana tümceler (Talmy, 1975), (ii) uzamzamansıllık, yani zaman bildiren ögeler arasındaki yer-betimsel ilişki (Demirdache ve Uribe-Extebarria, 1997), (iii) süre bildiren ve süre bildirmeyen zaman tümceciklerin özellikleri ve (iv) zamansıl adıllar olarak göndergeler. Son konu hakkında bu tez, Schlenker'in (2013, 2017) zamansıl değişkenler olarak gönderge noktaları analizini, {süre}'nin bağlı bir kök olduğu zamansıl adılların bu köke biçimce şeklinde eklendiği karmaşık bir işaret olan -SÜRE- ile genişletmektedir. Son olarak, bu çalışma daha önce başka hiçbir işaret dilinde gözlemlenmemiş yeni bir zaman çizgisi önermektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation aims to investigate the typological, structural, and semantic properties of temporal clauses in Turkish Sign Language (TİD). It is shown in this thesis that temporal clauses that denote sequentiality, simultaneity, duration, and frequency are attested in TİD. Some of these are headed by postpositional subordinators AFTER, BEFORE, DURATION, and GÖRE. Syntactically, temporal clauses must occur in the pre-verbal area, i.e. either to the left of the matrix clause or between the matrix subject and the matrix verb. They also display characteristics of subordinated clauses: They form constituents with the postpositional subordinators and they are usually marked by a non-manual marker, head thrust, which functions as a clausal boundary marker in TİD. The presence of semantically vacuous negation in BEFORE-clauses also provides evidence for subordination. Moreover, temporal clauses in TİD provide visible evidence for a number of abstract semantic notions proposed previously: (i) temporal and matrix clauses as Ground and Figure (Talmy, 1975), (ii) spatiotemporality, i.e. topographic relations between temporal arguments (Demirdache and Uribe-Extebarria, 1997), (iii) properties of durational and locating temporal markers, and (iv) loci as temporal variables. Regarding the last topic, this thesis extends Schlenker's (2013, 2017) analysis of loci as temporal variables to a complex sign -DURATION- in which {duration} is the bound root and temporal pronouns attach to this root in the form of clitics. Finally, a new timeline which has not been observed in any other sign language before is proposed.
Benzer Tezler
- Facial feature tracking and expression recognition for sign language
Yüz özniteliklerinin takibi ve işaret dili için ifade tanıma
İSMAİL ARI
Yüksek Lisans
İngilizce
2008
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolBoğaziçi ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. LALE AKARUN
- An experimental and corpus based analysis of temporal converb clauses in Turkish
Türkçedeki zamansıl ulaç tümcelerinin deneysel ve derlem temelli çözümlenmesi
DOĞAN BAYDAL
Doktora
İngilizce
2024
DilbilimHacettepe Üniversitesiİngiliz Dilbilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE YARAR
- Eski Uygur Türkçesinde öz (core) - dış (peripheral) katmanlı birleşik yapılarda zamansallık
Temporal clauses in core and peripheral junctures in old Uighur Turkish
GÜLSER ERSOY
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERRUH AĞCA
- Processing asymmetry in Turkish subject and object relative clauses
Türkçe özne ve nesne ortaçlarında işleme farkı
TALAT BULUT
Yüksek Lisans
İngilizce
2012
DilbilimHacettepe Üniversitesiİngiliz Dilbilimi Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EMİNE YARAR
- Kırgızcada isim-fiil cümleleri ve Türkiye Türkçesindeki karşılıkları
Noun clauses in Kyrgyz and counterparts in Turkish
CUMA BOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DilbilimHacettepe ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM AHMET AYDEMİR