Evrensel dilbilgisi ve Türkçede istem (Valenz)
Universal grammar and valency in Turkish
- Tez No: 469253
- Danışmanlar: PROF. DR. EMİNE YILMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Dil bilgisi, Dil bilim, Evrensel dil bilgisi, Söz dizim, Türkçe, İstem, Grammar, Linguistics, Universal grammar, Syntax, Turkish, Valency
- Yıl: 2017
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada istem kavramı ve Türkçede istem potansiyeli taşıyan yapılar, Bağımsal Dilbilgisi ve Evrensel Dilbilgisi çerçevesinde, kuramsal olarak ele alınmıştır. Çalışma, Türkolojide yalnızca biçimbilgisel bir bakış açısıyla incelenen istem kavramının aslında biçimsözdizimsel bir olgu olduğunu kanıtlamayı amaçlamaktadır. Bunun yanı sıra, konuyla ilgili, istem değiştirme ve istem nöbetleşmesi gibi kavramlar hem anlamsal hem de biçimbilgisel süreçler açısından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeye göre Türkçede istemi arttıran ve azaltan kategoriler belirlenmiş ve istem nöbetleşmelerinin sebepleri incelenmiştir. İstem, sözdiziminin tamamı üzerinde etkili olan bir kategoridir. Bu bağlamda, çalışmada yalnızca istem değil, istemle doğrudan ilişkisi olan durum kavramı, çatı, geçişlilik-geçişsizlik, eşdizimlilik, kılınış ve görünüş, anlambilim, dilbilgiselleşme ve kiplik gibi kategoriler de incelenmiştir. İstem yalnızca eylemlere, adlara, önadlara ve birincil ilgeçlere özgü bir özellik değildir. Türkçede eylemle kurulmuş kimi yapılar da istem potansiyelini sürdürmektedir. Bu yapıların oluşturduğu öbeklerin de kendi içlerinde bir yönetim ve katılan şeması bulunmaktadır. Bu çalışmada bu yapıların istemleri de öbek yapı içerisinde değerlendirilmiştir. Aynı zamanda istem, Uygulamalı Dilbilimle bağlantısı bakımından da ele alınmıştır. Son bölümde ise istemin dil tipolojisiyle ve dil evrensellikleriyle ilgili yönü ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
In this study, valency and the structures that have valency potential in Turkish have been studied theoretically in the frame of Dependency Grammar and Universal Grammar. The present study aims to prove that valency notion which has been studied morphologically in Turkish is in fact a morphosyntactic phenomenon. Besides, some notions such as valency change and valency alternation has been discussed from the viewpoint of both semantical and morphological processes. The categories which increase and decrease the valency in Turkish have been determined with reference to this consideration and the reasons of valency alternations have been analyzed. Valency is a category that has a influence on all of the syntax. In this regard, not only valeny but also the categories such as case, voice, transitivity-intransitivity, collocation, aspect, semantics, grammaticalization and modality which have direct relevance with valency have been examined in this study. Valency is not a feature proper to verbs, nouns, adjective, primary postposition. Some structures formed with verb in Turkish maintain their valency potential. The phrases formed by these structures have a government and actant pattern diagram. In this study, the valency of these structures have been discussed within the phrase structure. The valency is also handled in terms of its relevance with Applied Linguistics. In the last chapter, valency's relation with language typology and language universals have been asserted.
Benzer Tezler
- Asıl Memlûk Kıpçak Türkçesinin söz dizimi
Syntax of original Mameluke Kipchak Turkish
ONUR NİZAM
Doktora
Türkçe
2022
DilbilimEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAN ÖZGÜR
- An Analysis of Turkish and English idioms from syntactic, semantic and pragmatic points of view special reference to dramatic works
Türkçe ve İngilizce deyimlerin tiyatro eserlerine ilişkin olarak sözdizim, anlam ve kullanım yönünden çözümlenmesi
GÜLAY ER
Doktora
İngilizce
1998
DilbilimGazi Üniversitesiİngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ TOSUN
- Corpus-driven lexical profiles of Turkish fear verbs and metaphorical profiles of somatic fear idioms in Turkish
Türkçe korku eylemlerinin derlem çıkışlı sözcüksel profilleri ve Türkçedeki somatik korku deyimlerinin metafor profilleri
MUHAMMET FATİH ADIGÜZEL
Doktora
İngilizce
2018
Türk Dili ve EdebiyatıMersin Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERA YEŞİM AKSAN
- İnsanbilimsel teorik metinlerde bildirişim edimi açısından çeviri sorunları
Başlık çevirisi yok
YAŞAR MEHMET TÜRE
- A Computational analysis of Turkish using the goverment-binding approach
Türkçenin yönetim ve bağlama kuramı yaklaşımı ile bilgisayarla çözümlenmesi
AYŞENUR BİRTÜRK
Doktora
İngilizce
1998
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CEM BOZŞAHİN