Geri Dön

Teori kavramı üzerine bir inceleme

Başlık çevirisi mevcut değil.

  1. Tez No: 4532
  2. Yazar: CEMAL GÜZEL
  3. Danışmanlar: PROF. DR. İOANNA KUÇURADİ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Felsefe, Philosophy
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 1988
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

I 'QZEH Günümüzde, çeşitli bilgi alanlarında, kimi terimlerin kullanımlarına ilişkin bir kargaşa sözkonusudur. Bu kargaşanın kaynağı olarak, bu terimlerle dile getiri lenlerin açık olmaması, farklı anlamlarda kullanılması görülebilir. Bu çalışmanın amacı felsefede ve bilimlerde çeşitli anlamlarda kullanılan böyle bir kavramı, teori kavramını ele alıp, felsefe tarihinde, kimi bilimlerde ve bilimsel teoriler üzerine konuşan bilim felsefeci lerinde, bu kavramın ne anlama geldiğine bakmak ı bu kavrama ilişkin kargaşanın nereden kaynaklandığını; bu gün teoriden ne anlaşıldığını ortaya koymaktır. Bu çalışmanın birinci bölümünde felsefe tari hinde 'teori 'den ne anlaşıldığına ve ' teori 'nin geçir diği anlam değişmelerine bakılmıştır. 'Teori 'den Antik- çağda, Aristoteles'te görüldüğü gibi, bir bilme etkin liği anlaşılmıştır. Plotinos'la birlikte bu etkinlik bir bilme etkinliği olmaktan çıkmış, onun varlıklar sıralamasında bir önceki varlığın bir sonraki varlığı türettiği bir etkinlik olmuştur. Ortaçağda 'teori' sözcüğü kullanılmamış, yine bir tür etkinliğin anlaşıldığı contemplatio ile böyle bir etkinlik sonucu ortaya konan ürünün anlaşıldığı doctrina sözcükleri kullanılmıştır. Aquinas 'ta contem platio tanrısal hakikatin görülmesi için gerçekleştiri len bir etkinliktir. 0, contemplatio üzerine söyledik-II leriyle de bu konuya ilişkin öğretisini (doctrina) oluşturur. 'Teori' den bunların anlaşılması bu terime ilişkin kargaşanın kaynağıdır. Ortaçağdan sonra bu iki anlam yüklenerek kullanılır. Bunun bir örneğini Kant 'ta görürüz. Bu çalışmanın ikinci bölümünde kimi bilim lerde 'teori' den ne anlaşıldığına bakılmıştır. Doğa bilimlerinde 'teori 'den Darwin, Weizsacker, Kuiper'in teorilerinde de görüldüğü gibi oluş açıklamaları} Ptolemaios ve Kopernikus'un teorilerinde olduğu gibi modeller anlaşılmaktadır. Sosyal bilimlerde ise teoriler kimi durumla rı, toplumsal süreçleri v.b. açıklamakta, bunlar da -izmlere, ideolojilere dönüşebilmektedirler. Doğa bilimlerinde ve sosyal bilimlerde 'teo ri 'den bir etkinlik sonucu ortaya konan ürün anlaşılmak tadır. Çalışmanın üçüncü bölümünde, günümüzde kimi bilim felsefecilerinin teorilere ilişkin söylediklerine bakılmakta; örnek olarak alınan Popper, Kuhn ve Feyera- bend'in doğa bilimlerindeki teorileri gözönünde bulun durup teoriler üzerine teoriler kurdukları söylenmek tedir. Çal^manm sonucu olarak, bugün, yalnızca felsefede,“bilgi teorisi”,“değer teorisi”gibi alan lar dışında 'teori 'den bir etkinlik anlaşılmadığı; on dan açıklamalar, modeller, açıklama modelleri anlaşıl dığı söylenmektedir,,

Özet (Çeviri)

Ill SUMMARY There is a certain confusion in various branches of knowledge as to the use of certain terms. One mignt say that the confusion originates from the fact that those terms are used with different meanings and what; is meant by them is not always clear. The aim of this study is to take up one such concept, used in differing ways, both in philosophy and the sciences, viz. that of theory, in order to see what it means in the history; of philosophy, in certain sciences and what it means for those philosophers of science who speak of scientific theories so that we may pinpoint whence the confusion concerning this con cept originates and what is meant by 'theory' at present, In the first chapter of this study, we in vestigate the meaning of 'theory' throughout the his tory of philosophy and consider the changes of mean ing the term 'theory' has undergone. In ancient times 'theory* meant a cognitive activity, as Aristotle, for instance, construes the term. With Plotinus 'theory1,, no more a cognitive activity, becomes an activity in terms of which one being emanates from another, prior to it, in the hierarchy of beings established by this philosopher. In the Middle Ages the word 'theory' is used no more, giving place to contemplatio, by which a cer tain kind of activity is understood, and to doctrina by which the product of such an activity is understood.IV J?or Aquinaa, contemplatio is an activity of getting sight of the divine truth, and what he says about oon templatio constitutes his doctrine upon this issue. This twofold interpretation of 'theory' is responsible for the confusion created around the term. Following the Middle Ages the term has come to bear both these mean ings, a use to which Kant gives a good example. In the second chapter, we consider how, 'theory' is construed in certain sciences. In the natural sci ences 'theory' designates either an explanation for a process of becoming, as is the case with Darwin's, Weizsacker's,and Kuiper's theories, or a model, as is the case with Ptolemaic and Gopernican theories. In the social sciences, however, theories are used to explain certain social 3tates, processes, etc., and can easily become“-isms”or ideologies. Both in the natural and social sciences 'theory' is considered to be a product put forward as a result of an activity. In the third chapter of our study we deal with what some contemporary philosophers of science say a- bout theories; considering, namely, Popper, Kuhn, and IPeyerabend, we claim that they manage to construct the ories of theories as they examine the theories in the natural sciences. As a conclusion, we maintain that what is un derstood by 'theory' today is not activity (exept for such philosophical disciplines as“theory of knowledge”or“value theory”) but explana t ions., models, and models of explanation.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    73930

    Cumhuriyet Türkiye'sinde laiklik tartışmaları çerçevesinde belirlenen modernist ve postmodernist temalar: Kemalist ideoloji ve radikal İslamcı ideoloji üzerinde bir inceleme

    Modernist and postmodernist themes determined under the frame of secularism debates in the republic's Turkey: A Research on the Kemalist ideology and radical Islamic ideology

    OYA YAĞCI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1998

    Siyasal BilimlerGazi Üniversitesi

    Siyaset ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. LEVENT KÖKER

  2. Tez No

    97511

    Modele de determination de prix de vente effectif flou

    Bulanık etkin satış fiyatı belirleme modeli

    FARUK ERTUĞ

    Yüksek Lisans

    Fransızca

    Fransızca

    2000

    Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGalatasaray Üniversitesi

    Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ETHEM TOLGA

  3. Tez No

    83120

    Öğrenen organizasyonlar

    Learning organizations

    UMUT TAŞTAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1999

    Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. COŞKUN ÖZKAN

  4. Tez No

    21516

    Color in interior spaces

    Başlık çevirisi yok

    MÜGE DEMİRÖRS(BOZBEYLİ)

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    1992

    İç Mimari ve Dekorasyonİhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi

    DOÇ. DR. CENGİZ YENER

  5. Tez No

    14045

    Theory and practice in logistics activities and A BI-criteria model application

    Başlık çevirisi yok

    FÜSUN ÜLENGİN

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    1988

    İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesi

    DOÇ.DR. SELİME SEZGİN

Geri Dön