Erken Demir Çağında Doğu Anadolu ile Transkafkasya arasında gelişen kültürel ilişkiler
Cultural connection between eastern Anatolia and Transaucasia in the early iron age
- Tez No: 43428
- Danışmanlar: PROF.DR. ENGİN ÖZGEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Arkeolojik kazılar, Demir Çağı, Doğu Anadolu bölgesi, Kültür, Archaeological excavations, Iron Age, Eastern Anatolia region, Culture
- Yıl: 1995
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Erken Demir Çağına tarihlendirilen Sos m. katmana ait seramik malzeme ve bu temelde tarihlemeleri yapılıp sınıflandırılan yüzey araştırmalarına ilişkin buluntular, orijinal malzemeyi teşkil etmektedir. Yine Erken Demir Çağına tarihlendirilen Pulur mezarlarına ait seramik kaplar ve madeni eserlerin de yardımıyla Karaz, Pulur ve Güzelova kazılarından arta kalan yayınlanmış bir grup seramik kap kaçağın Erken Demir Çağına ait olabileceği iddia edilmiştir. Söz konusu malzemeler, raporlarda sadece çizim, fotoğraf ve kısa tanıtımlarıyla verilmişler; dolayısıyla bu çalışmaya dahil edilen Karaz, Pulur ve Güzelova' nın adı geçen malzeme grubu, adeta orijinal malzeme gibi, yeniden ele alınmış ve ük kez tarafımızdan çok yönlü incelenmiştir. Burada üzerinde çalışılan tüm arkeolojik eserlerle, Transkafkasya Erken Demir Çağı kültürleri arasında kurulabilen bağlar, temel tespitlerden biridir. Sos III. katmanda ele geçen siyah yüzlü keskin profilli çanak ve kaseler, ağız kenarları yivlerle ve/ veya kazıma yöntemi uygulanarak içi taranmış üçgenlerle ve çeşitli geometrik şekillerle bezenmiş türlü şekillerdeki kaplar, gerek yapım teknikleri, gerekse şekilleri itibariyle, Transkafkasya Erken Demir Çağı merkezlerinde kendilerine yakın analojiler bulabilmiştir. Pulur mezarlarına ait madeni eserlerin ise, yalnızca Transkafkasya1 da değil, aynı zamanda Hazar'ın kuzey ve doğusundaki bölgelerde de paralelleri tespit edilmiştir. Bu bağlamda üzerinde çalışılan malzeme, Transkafkasya' da Tunç Çağlarının, yerini Demir Çağlarına terkettiği dönemin ifadesi olan İ.ö. 12. yüzyıl civarına tarihlendirilebilmiştir. Filolojik araştırmalardan çıkarılan neticelerden biri, î.ö. 12. yüzyılın ortalarında Âsur kayıtlarına yansıyan Dayaeni krallığının, kabaca Erzurum bölgesine lokalize edilebilmesidir. Dayaeni'nin Kuzeydoğu Anadolu tarihine doğuşu, I. Tukulti-Ninurta (î.ö. 1244-1208) üe I. Tiglatpileser (l.ö. 1115- 1077) arasında uzanan ve araştırma alanımıza ilişkin yazılı kaynakların tamamen sustuğu yaklaşık 100 yıllık bir sürenin sonunu karşılamaktadır. Bu süre, Kuzey Kafkasya'da meydana gelen halk hareketlerinin, Batı İran Erken Demir Çağı göçlerinin ve ayrıca Deniz Kavimleri olayının, Yakın Doğu' da neden oldukları İÜşiddetli kargaşanın da geliştiği dönemle eş zamanlıdır. Dolayısıyla, Asur kaynaklarının kesintiye uğradığı bir dönem olan, yaklaşık 100 yıllık bu zaman süreci, bu çalışmada, Doğu Anadolu'nun yüksek yaylasında Tunç Çağlarının Demir Çağlarına dönüşündeki bir ara dönem, bir geç/ş evresi olarak teklif edilmektedir. Bu çalışmada ele alınan arkeolojik belgeler, Kuzeydoğu Anadolu'nun, Erken Demir Çağında Transkafkasya ile yoğun kültürel ilişkilerine işaret etmektedir. Bir taraftan Erzurum bölgesine, diğer taraftan Karadeniz sahilleri üzerinden, Artvin, Ordu ve bu yolla Alaca Höyük'e kadar ulaşan Kolhidik tipli baltalar ve diğer silahlar, muhtemelen ticari münasebetler vasıtasıyla yayılma takibetmiş olmalıdırlar. Artvin-Sazakkale buluntularının da işaret ettiği gibi bu eserler, sadece nakil yoluyla (ithal) bölgeye girmiş değil, fakat aynı zamanda muhtemelen bölgede üretilmiş de olabilirler. Gerek bu madeni eserler, gerekse Sos, Karaz, Pulur ve Güzelova'ya ait seramik malzeme üzerinde tespit edilebilen kimi yerel özellikler, Transkafkasya' daki benzerlerinden bu ölçüde ayrılmalarını gerektirmiştir. Diğer yandan, arkeolojik malzeme kaynakları tamamen kurganlardan ibaret olan Transkafkasya, yerleşme yerlerinin nitelikleri bakımından da araştırma alanımızdan ayrılmaktadır. Dolayısıyla, tespit etmek gerekir ki, Pulur mezar mimarisinde ve ölü gömme geleneklerinde, seramik ve madeni eserler üzerindeki Kafkasya etküerine rağmen, Erken Demir Çağmda Doğu Anadolu, Transkafkasya kültürünün ayrılmaz bir parçası olmamış, fakat Transkafkasya'dan gelen etkilere açık kalmış, etkileşim sürecinde ise yerli bir kültür sentezini oluşturabilmiştir. iv
Özet (Çeviri)
ABSTRACT This study has been developed towards the aspects of archaeology and philology. In archaeological studies, ceramic remmants concerning Sos höyük III. layer dating Early Iron Age as well as archaeological materials found by ourselves as the result of surveys conducted by us in Norteastern Anatolia have constituted original items. In addition to this one set of ceremic and metallic articles which were found in excavations of Karaz, Pulur and Güzelova mounds, as if they were original materials, have been redefined, redated, reclassified and reassessed. Through these archaeological articles which have been collated as above similarities and differences to and between material evidence pertaining to Transcaucasia Early Iron Age cultures have been revealed. In philological studies however narrations about Eastern Anatolia in written sources written by Salmanasar I, Tukulti- Ninurta I, Tiglathpileser I and Salmanasar III, who were Assyrian kings, have been included in the evaluation. According to the written sources, ethnical and political structure, historical geography and matters remated with the starting date of Iron Age in Eastern Anatolia have been individually and separately examined. Accordingly, in the Early Iron Age Eastern Anatolia had not been an integral part of Transcaucasia cultures, but had been open to effects coming from Transcaucasia in the course of interaction, however. Eastern Anatolia had preserved their indigenous cultural characteristics specific to the region.
Benzer Tezler
- Erken Demir Çağında Ege ve Doğu Akdeniz konut mimarlığı
Early Iron Age demestic architecture in the Aegean and the Eastern Mediterranean
YAPRAK ERAN
Doktora
Türkçe
1994
ArkeolojiHacettepe ÜniversitesiProtohistorya ve Önasya Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN ÖZGEN
- Urduca tiyatrosunun gelişmesi ve Ağa Haşr Kaşmiri
Başlık çevirisi yok
HAKAN KUYUMCU
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERKAN TÜRKMEN
- Gaziantep müzesindeki Tunç Çağı iğnelikleri
Metal pins of Bronze Age in the Gaziantep Museum
FATMA BULGAN
- Çocukluk çağında demir eksikliği anemisi ve enfeksiyon anemisinin karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
GÜLDER ÖZKAN