Tarihî Türkiye Türkçesinde perifrastik fiil yapıları (olmak yardımcı fiiliyle kurulan birleşik çekim yapıları)
Compound inflection structures established by auxiliary verb 'olmak'
- Tez No: 377968
- Danışmanlar: DOÇ. DR. PAŞA YAVUZARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Tarihî Türkiye Türkçesi, olmak yardımcı fiili, zaman, görünüş, kiplik, Dil bilgisi-eylem, Dil bilgisi-yardımcı eylem, Dil bilgisi-çekim ekleri, Kipler, Türkiye Türkçesi, Türkçe, Historical Turkey Turkish, the auxiliary verb olmak, tense, aspect, modality, Grammar-verb, Grammar-auxiliary verb, Grammar-inflections, Appearance, Moods, Türkiye Turkish, Turkish, Time
- Yıl: 2014
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eldeki tez çalışmasında Tarihî Türkiye Türkçesinde, olmak yardımcı fiiliyle kurulmuş birleşik çekim yapılarının sahip olduğu işlevler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Türkçede olmak yardımcı fiiliyle kurulan birleşik çekimlerin birer form olarak ele alınıp incelenmesinin gerekliliği tartışılmıştır. olmak yardımcı fiili, Eski Türkçe döneminden bu yana sıklıkla kullanılan, gramerleşmeye uğramış, cümlede ana fiile bağlanarak birleşik çekimli fiil yapıları oluşturan bir birimdir. Cümlede semantik, morfolojik ve sözdizimsel işlevlere sahip olan olmak yardımcı fiilinin, diğer yardımcı fiillerden ayrılan özellikleri ve işlevleri vardır. olmak yardımcı fiili, birleşik çekim yapısında anlamını kaybetmemiştir. Cümlede hal değişimleri yaratır. Ayrıca morfolojik yapının bir araya gelmesine izin vermediği işaretleyicileri bir araya getirir. olmak yardımcı fiili, birleşik çekimli yapı içerisinde farklı zaman, görünüş ve kip işaretleyicilerini alarak olayın zaman düzlemini, bakış açısını ve sahip olduğu tutumu dinleyiciye aktarır. Basit çekim yapılarında görülmeyen göreceli zamanları ifade eder, farklı dilbilgisel anlamlar yaratır. Çalışmamızda olmak yardımcı fiilnin sahip olduğu işlevler, zaman, görünüş ve kiplik teorileri ekseninde ele alınmıştır. Zamanı üç boyutlu ele alan bir çalışma yapan Reichenbach (1945)'ın zaman teorisinden, Türkçede görünüş kategorisini inceleyen Johanson (1971, 2004)'un görünüş teorisinden faydalanılmıştır. Kiplik konusunda ise Palmer (2001)'in dünyada yaygın kabul gören kiplik tasnifinden faydalanılmıştur. Tarihî Türkiye Türkçesine ait 7 metin taranmış, olmak yardımcı fiiliyle oluşturulan 32 birleşik çekim yapısı tespit edilmiştir. Bu yapıların işlevleri, tek tek ortaya konmuştur. olmak yardımcı fiilli birleşik çekim yapılarının, işlevleri belirlenirken bağlam esas alınmış, aynı bağlamın farklı zaman, görünüş veya kiplik anlamlar sunabileceği gözlemlenmiştir.
Özet (Çeviri)
In this thesis work, functions that have compound inflection structures established by auxiliary verb olmak in Historical Turkey Turkish have been tried to be presented. The necessity of analyzing the compound inflections established by olmak auxiliary verb as a form has been discussed. The auxiliary verb olmak is a unit that has often been used since Old Turkic term, exposed to grammatical case and it constitutes compound inflectional verb structures by connecting to main verb. It has some functions in sentence as semantic, morphologic and syntax and this auxiliary verb has functions and features distinguishing it from the other auxiliary verbs. The auxiliary verb olmak has not lost its meaning in compound inflection structure. It creates case differences in the sentence. olmak auxiliary verb transfers time level of event, perspective and attitude in compound inflectional structure by taking different tense, aspect and mode to listeners. It articulates relative times that is not seen in simple inflection structures and creats different grammatical meanings. In our study, the functions that olmak auxiliary verb has have been discussed around tense, aspect and modality theories. In this study, Reichenbach's time theory which takes time as stereo and Johanson's aspect theory in which he studied aspect category in Turkish has been made use of. In the matter of time theory, Palmer's modality theory classification which is accepted all around the world has been made use of. 7 historical texts belonging to Historical Turkey Turkish and 32 compound inflection structures with constituted olmak auxiliary verb have been determined. These structure functions have been determined one by one. When determining the compound inflection structure's functions of olmak auxiliary verb the context has been considered and it has been observed that the same context can submit different tense, aspect or modality meanings.
Benzer Tezler
- Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde analitik fiil yapıları
Analytical verb structures in Evliya Çelebi's Seyahatname
GÜLŞAH KADEM
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FUNDA TOPRAK
- Baskurt Türkçesinde isim yapım ekleri ve işlevleri: Tarihi karşılaştırmalı bir inceleme
Denomial suffixes in Bashkir language and their functions: A historicial comparative analysis
ESRA BÜYÜKERYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DilbilimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA ERTÜRK
- Kırgız Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde yalancı eş değerler
Kyrgyz Turkish and Turkey Turkish false friends
YAŞAR ÖZLEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. GÜLSİNE UZUN
- Azerbaycan Türkçesinde örtmeceler ve Türkiye Türkçesi ile karşılaştırmalı çalışma
Azerbaijan and Turkey Turkish with Turkish euphemism comparative study
TURKAN JAFAROVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıManisa Celal Bayar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERHAT KARABULUT
- Tarihi kuzey Türkçesinde zarf-fiiler
Başlık çevirisi yok
ABDULLAH DEMİRAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Eğitim ve ÖğretimDicle ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. SADETTİN ÖZÇELİK