Geri Dön

Konya Beyşehir Gölkaya köyünde aile-evlilik ve kız kaçırma konularının sosyal antropolojik açıdan değerlendirilmesi

Başlık çevirisi mevcut değil.

  1. Tez No: 26002
  2. Yazar: AYŞE KAYA
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ZAFER İLBARS
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Halk Bilimi (Folklor), Antropoloji, Folklore, Anthropology
  6. Anahtar Kelimeler: Aile, Evlilik, Konya-Beyşehir-Gölkaya, Kız kaçırma, Sosyal antropoloji, Family, Marriage, Konya-Beyşehir-Gölkaya, Girl kidnapping, Social anthropology
  7. Yıl: 1993
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Sosyal Antropoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

BÖLÜM V ÖZET VE SONUÖ Göl yaka köyü, Konya ili, Beyşehir ilçesine bağlı Beyşehir Gölü ile Ananas Dağı arasında kurulmuştur. Köyün kuruluş tarihi kesin bilinmemekle beraber 1700 yılları olduğu sanılmaktadır. Köyde 3lo hane mevcuttur. Köyün nüfusu 1990 yılında 2023 olarak belirlenmiştir. Gölyakada ebeveyn kuşağı, çocuklar kuşağından eğitim yönünden farklı olup, eğitimli olma çocuklar lehine artış göstermektedir. Genel olarak erkekler, kadınlardan daha fasla eğitimlidir. Erkek çocuklarla, ki 2 çocuklar arasındaki eğitim farkı da belirgindir. Köyün il merkezine uzak olması, coğrafi durumu eğitimi etkilemektedir. Köyde anne ve babalar, genellikle kızlar için ilkokul «ğ it imini yeterli görmekte, buna karşın erkek çocuklar için orta, lise hatta üniversite arzu edilir. Fakat üniversite eğitimi ile hangi mesleğin istendiği belli değildir. Genelde cevabi ar“Memur olsun”,“Köyden çıksın, şehirde yaşasın”,“işi şehirde olsun”vb. gibi belirsiz cevaplardır. Anne ve babalar kız çocukları için de eğitimin önemli olduğunu kabul etmekte fakat maddi imkansızlıklar ve kızlarının başına kötü bir şey geleceği inancı, korkusu ile göndermemektedirler. Köyde mevcut olan halı atelyelerinde halı dokunmasını öğrensin, halıcılık mesleğinden para kazansın düşüncesindedirler. Bu da kız çocuklarının ilkokul sonrası eğitimi engeleyen bir nedendir. 198Köyde en iyi yaşama düzeni bireylerim içinde doğup büyüdükleri toplumun yasama düzeni olmakta ve değişikliğe pek fazla ihtiyaç, duyulmamaktadır, bu yaşam düzeni içersinde bireylerin gördükleri tek eğitim, toplumun verdiği eğitim olmakta, temel fonksiyonu da geleneksel kültürü kuşaktan kuşağa aktarmaktır. Hayatın rekabetsiz, ihtiyaç ve imkanların kısıtlı olması nedeniyle eskiden eğitime önem verilmemiştir. Eğitim bireylere; gerek iş bulmak için yurt dışına, şehre gidenler, gerekse kitle iletişim. ve haberleşme araçlarının yaygınlaşması ve ulaşım imkanlarının kolaylaşması dış dünyaya acılan Göl yakada gelecek için alternatifler sunar. Bireyler, daha iye ve ekonomik yönden rahat bir hayatın okumaktan, eğitimden geçtiğine inanmakta ve bilinçaltında köy dışında, şehirde yaşamak arzusu yerleşmektedir. Göl yakada ataerkil geniş aile %2 3, geçici geniş aile %5<S ve çekirdek aile %1? ayrıca parçalanmış eksik aile %2 oranındadır. Geniş aile biçimini doğuran nedenlerin temelinden üretim ilişkilerinden doğan mülkiyet ve özellikle toprak mülkiyeti olduğu görülür. Göl yakada ortalama ev halık büyüklüğü 7.4 kişidir. Göl yakada ideal aile“ çekirdek aile”değil,“geniş aile”dir. Bu da kültürün belirli özelliklerinin değişmelere karşı direnme gücünün kanıtı olduğunu göstermektedir. Evlilik sürelerine göre aile biçimlerinin fark göstermesi, ailenin dural bir biçimde kalmadığını, belirli evrelerde değişik biçimler aldığını gösterir. Aile içinde yeni evlenen erkeğin baba evinde yerleşmesiyle ataerkil 199geniş ailenin kurulması, kısa bir süre sonra evli oğulun ayrılmasıyle çekirdek aileye geçiş ve daha sonra oğulun kendi yetişkin oğullarının evlenmesi ile tekrar geniş aileye dönüşen bir“aile döngüsü”nden (family cycle) sos edebiliriz. Evli oğulları baba ocağından ayrılmaya yol açan neden aile içindeki ekonomik sıkıntılar geçimsizliklerdir, oğul, babasınında yardimiyle aileden ayrılarak karısı ve çocuklarıyle ayrı bir ev açmakta tüketimini da ayırmaktadır. Ailenin geliri ve bireylerin eğitim düzeyi ile aile biçimi, ilişkileri ancak gelirin kaynağını belirleyen meslek ve toprak arasındaki ilgi ile anlam kazanır. Göl yakada 20-34. yaş grubu arasında bulunan evli bireylerin ortalama sahip oldukları çocuk sayısı 3, istenen ortalama çocuk sayısı da 3' tür. 35-4? yaş grubu arasında bulunan bireylerin ortalama sahip oldukları çocuk sayısı 6, istenen ortalama çocuk sayısı 5'dir. çocuk sayılarındaki farklılık, aile biçimlerine göre de değiştiği tespit edilmiş ataerkil geniş ailelerde geçici geniş ve çekirdek ailelere göre daha fazladır. Geleneksel yapıda mevcut olan“çok çocuğa sahip olma”giderek“az çocuğa sahip olma”isteğine doğru ilerlemekte, aile planlaması kültürel yapıya etki yapmıştır. iç güveyliği Göl yakada kültürel yapıya ters düştüğü için kabul görmemektedir, oğul evlendikten sonra maddi imkansızlıklar nedeniyle bir süre baba evinde oturmaktadır. Ayrıca anne -baban in, gelenek ve göreneklerin istediği davranış biçiminde budur. 200Kadınlar eltileriyle, erkeklerde evli kardeşleriyle birlikte oturmak istememektedir. Nedenini geçimsizlik oluşturmaktadır. bu da çekirdek ailenin oluşmasını güçlendirmekte etki eden nedendir. Göl yakada evde geçen hayat, köy yaşantısını önemli bir kısmını meydana getirmiştir. Evde (hanede) yaşayan bireylerin hemen tüm ihtiyaçları giderilir. Barınak, dinlenme, beslenme, gencin gözetilmesi, yaşlının bakımı, çocukların eğitimi hep aile içinde olur. Ailenin kendine ait bir iç yapısı olmakta ve bunu 3 öğe cinsiyet, yaş, akrabalık belirler. Göl yakada, ailelerde erkeğin hane içersindeki otoritesinin devam ettiği, fakat aile içi kararlarda giderek kadınların da söz sahibi olduğu gözlenmiştir. Aile biçimi ile otorite örüntüsü arasında ilişki mevcut olup ataerkil geniş ailede baba, çekirdek ailede koca otirtesinin olduğunu görülmüştür, cinsiyet otoritenin kimde olacağını belirler, otorite erkekte olup, kadın erkekten sonra gelmektedir. Ekonomik üstünlüğün de erkekte olması bu sonucu desteklemektedir. Gölyakada aileler çocuğa değer vermektedir. Kız ve erkek çocuk ayrımı yapamamakla beraber eskiden özellikle erkek çocuğuna daha fazla değer verilmesini kapsayan geleneksel anlayış hala etkisini devam ettirmektedir, bu etki erkeklerin çoğunluğu baba soyunu devam ettirmesi için, kadınların çoğunluğu da yaşlandıklarında kendilerine bakmaları temeline dayanır. Fakat ailelerde erkek çocuğun 201olmaması boşanma ve ikinci bir hanımla evlenmeye yol açmamaktadır. Gölyakada aile içi ve aileler arası ilişkilerin işleyişini düzenleyen faktör, akrabalık ve bunun yanında komşuluk gelmektedir. Sosyal yapıda akrabalık ve komşuluk ilişkileri önemlidir. Kimler, kan akrabalarıdır, hangi soydan gelir, kim kimin nesi olmaktadır? v.b. bunlar, köyde önemlidir. Bireylerin ilişkileri görevleri, sorumlulukları, hizmetleri, hakları ve manevi, duygusal bağlılıkları yukarıdaki sorulara anlam kazandırır ve bunlar biçimlenir. Kadınlar evlendikten sonra eşlerinin akrabalarıyla görüşmeleri, ziyaretleri artmakta öncelik de daima erkeğin akrabaları olmaktadır. Akrabalar arasında doğum, sünnet, evlenme, ölüm hastalık gibi durumlarda maddi -manevi yardımlar görülür. Gölyakada yasal yaşın altında evlilik yapıldığı gözlenmiştir. Evlilik yaşı günümüzde yukarı doğru çıkmıştır. İdeal evlenme yaşı, istenen evlenme yaşı da kız için 18 ve yakarısı, erkek için. 21 ve yukarısı olduğunu görmekteyiz. Eş seçimini büyük ölçüde evlenecek kişiler değil, ana-baba yapmakta ve evlenmeler ailelerce düzenlenmektedir. Buda köyde kız kaçırma ve kaçışma olaylarına yol açmaktadır. (Başlık geleneği köyde mevcut değildir.) Ana-baba çocuklarını evlendirirken eş seçimi konusunda çocuklarına daha fazla yetki tanıdıkları tespit edilmiştir, eş seçimi konusunda erkek çocuğuna kız çocuğundan daha fazla serbestlik tanınmaktadır. 20;Evli kadın ve erkeklerin evlenmeden önce eşlerini tanıdıklarını söyledikleri halde bu tanışma, karşılıklı görüşme ve uzun bir arkadaşlık döneminden sonra anlaşmalaları şeklinde olmadığı tespit edilmiştir. Eşler birbirlerini akraba oldukları için, komşu oldukları için, aileler aracılığıyla, düğünler vasıtasıyla ya da aynı köyde olduklarından hali atelyelerine, çalışmaya giderken görmüşler tanışmışlardır. Anne ve babaların evlenecek olan çocuklarının evlilik öncesinde evleneceği eşiyle görüşüp konuşup tanışmasını erkek çocuklarına,kız çocuklarına göre daha fazla serbestlik tanınmakta, geleneksel normlarda değişme görülmektedir. Gölyakada yaygın bir akraba evliliğine rastlanmamıştır. Akraba evliliği genelde kardeş çocukların arasında yapılmakta ve büyük çoğunluğu amca çocukları arasında yapı 1 irken, bunu dayı kızı, hala-teyze kızı takip etmiştir. Günümüzde akraba evliliğine şiddetle karşı çıkış, kadın -erkek ve gençlerde görülmüştür. En belirgin, neden, akraba evliliğinden doğacak olan çocuğun özürlü doğması olasılığının yüksek olması teşkil etmektedir. çok eşli evlilik eskiden görülmekte beraber şu an yoktur. Gölyakada sadece imam nikahıyla evlenme şekli ortadan kalkmış, imam nikahı, medeni nikahla birlikte bir gelenek olarak devam etmektedir. 203Görüldüğü aile örgütü ve aile yaşantısına ait kültürel özellikler tespit edilmeye çalışılmıştır, ileride zamanla bu kültürel özelliklerin değişeceğini, kültürün değişebilir olma özelliğine dayanarak söyleyebiliriz. Eğitim, kitle iletişim araçları, il veya ilçeye gitme, göç vb. olguların köyde kültürün katı kurallarını yumuşatıp fertlere ailenin kurulmasında daha fazla özgürlük ve söz hakkı verileceğine inanmaktayım. Gölyakada gençler, ailenin, toplumun ve köyün kültürel yapısının etkisinde kalarak, kendileri için istedikleri evlenme yaşının, uygun olması gereken evlenme yaşının altında olduğu sonucunu verebiliriz. Gençler, eş seçiminde ailenin önemine değinerek, ailenin kabul ettiği, onayladığı bir evlilik istemekte tercih hakkinin aileye değil kendilerine bırakılmasını istendiği görülmüştür. Bekar erkeklerin eşlerinde aradıkları temel özellik namus ve bekaret, kızların ise meslek sahibi olması, güvenir olması gelmektedir. Gençler, köyde geleneksel kültürün yapının, kadın-erkek ayrımını küçük yaşlardan itibaren başlattığı bu yüzden kadın -erkek eşitliğinin bulunmadığını göstermektedir. Bekar erkekler aile içinde kadının söz hakkı ol mas mı istemekle beraber son sözün erkeğin olması düşüncesini taşımaktadır. 204Gençler ekonomik acıdan kazançları yerinde olursa eşiyle ayrı bir evde yaşamak, (neolocal yerleşme) istemektedirler. Bu da gerçekleşirse çekirdek aile oranı yükselecektir. Gençlerin köy dışında yaşama istekleri eğilimleri (%&2) yüksektir, bu da ileride gerçekleşirse köyün kültürel yapısının değişmesine etkili olacaktır. Gençler, köyde mevcut olan (kız kaçırrna-kaçışma) kaçarak evlenme olayına bakışlarına göre, ( zorla kız kaçırma hariç), bu tür evlenme şeklinin kabul görüldüğü, normal olarak değerlendirildiği saptanmıştır. Bekar kızlar, erkeğin ikinci kez evlenmesi, kumanın gelmesi durumunda %4'ü boşanmak isteyeceklerini %24oranıncla kabul edeceklerini, boşanmayacaklarını söylemişlerdir. Bu da çok karılığa (pelijini) neden olabilecek bir durum oluşturabilir. Fakat erkekler eşinin ihaneti dışında boşanmak ve ikinci bir kez evlenmeyi kesinlikle düşünmek istemediklerini söylemeleri yukarıdaki durumu çürütür. Göl yakada evlenme biçimi, gelin-damad kıyafetleri dışında şekil olarak pek fazla değişikliğe uğramadan günümüze kadar gelmiştir. Göl yakada Başlık verme adeti yoktur. Kaçırma ve kaçma yoluyla evlenme görülmektedir. Eskiden zorla kaçırma günümüzde anlaşarak isteyerek kaçma, kaçırtma, kaçırmaya dönüşmüştür, bu evlenme yolunun, sebepleri maddi, sosyal, psikolojik olarak 3 noktada toparlayabiliriz.Bireylerin arzu ve istekleri ailenin istekleri ile çatışmaya girdiğinde evleneceklerin izleyecekleri tek yol, kaçma yada kaçırmadır. Evlenme törelerini baskılı, törenlerin geleneklerin aile bütçesini zorlayıcı, yıkıcı biçimde uygulanması ve evliliklerde ailenin mutlak söz sahibi olması durumunda izlenen iki tip evlenme yolu görülür: Görücü usulü ve Kaçırma, kaçışma kaçma yoludur. Gölyakada. evliliklerin ilk yıllarında sık görülen anlaşmazlık, tartışma ve kavgalar evliliğin ilerlemesiyle il erk i yıllarda azalmaktadır.- aileler, ve akrabalar eşler arasında çıkan sorunların çözümünde etkilidir. Boşanma Gölyakada kadınlar tarafından istenmemekte, erkekler ise eşlerinin ihaneti durumunda istemektedirler. Kadının ekonomik açıdan erkeğe bağımı] olması, köyde sösyo-kültürel değerlerin boşanma olayını engelleyici etkilerinin bulunması sonucunda boşanma olayları nadir görünen olaylardır. sonuç olarak diyebilirizki Gölyakada Geleneksel değerler zaman içinde değişmektedir. !06

Özet (Çeviri)

Özet çevirisi mevcut değil.

Geri Dön