Caz vokalinde stilistik artikülasyon ve ifade: Chet Baker ve Carmen Mcrae'nin performanslarının transkripsiyonlar üzerinden incelenmesi
Stylistic articulation and expression in jazz vocals: An analysis of Chet Baker's and Carmen Mcrae's performances based on transcriptions
- Tez No: 1021817
- Danışmanlar: PROF. MAHMUT KAMERHAN TURAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Performans Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma; caz vokal icrasında ritmik esnekliklerin birer yansıması olan mikro zamanlama sapmalarını ve zamanın performatif olarak bükülmesi süreçlerini usta yorumcuların somut performansları ve nota deşifreleri üzerinden analiz etmeyi amaçlayan özgün bir araştırmadır. Türkçe literatürde caz vokal performansı; özellikle ritmi esnetme, melodiyi manipüle etme ve kelimeleri dramatik bir ifadeyle konumlandırma pratiği olan müzikal cümleleme alanına analitik bir perspektif kazandırmak çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda araştırma; caz standartlarının yorumlanmasında icracıya tanınan“değiştirme özgürlüğünün”sınırlarını müzikolojik bir perspektifle ortaya koymayı hedeflemektedir. Nitel araştırma yöntemlerinden müzikolojik analiz ve karşılaştırmalı durum çalışması modellerinin benimsendiği çalışmada; kurulan teorik çerçevenin performans pratiğindeki izdüşümlerini saptamak amacıyla, işitsel materyaller üzerinden nota deşifresi (transkripsiyon 1 ) yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın analiz aşamasında, caz vokal tarihinin iki farklı estetik kutbunu temsil eden Chet Baker ve Carmen McRae odak grup olarak seçilmiştir. Sanatçıların cümleleme ve stilistik artikülasyon yaklaşımlarını deşifre edebilmek adına,“Great American Songbook”repertuvarından seçilen My Funny Valentine, Didn't We ve A Beautiful Friendship eserleri üzerinden bütüncül (makro) ve derinlemesine (mikro) olmak üzere iki aşamalı bir transkripsiyon ve vokal analiz yöntemi gözetilmiştir. Araştırma sonucunda; Cool caz akımının temsilcisi Chet Baker'ın, trompet stilinin doğrudan bir uzantısı olarak vibratodan arındırılmış düz ton (straight tone) ve gecikmeli vibrato kullanımıyla minimalist, enstrümantalist bir vokal tavrı benimsediği; orijinal melodinin perde iskeletine sadık kalırken ölçü içerisindeki ritmik zamanlamayı üçleme kalıplarıyla esnettiği saptanmıştır. Kelime odaklı yaklaşımın ustası Carmen McRae'nin ise, piyanistik duyumundan beslenen güçlü armonik farkındalıkla vokal hattını karmaşık akor uzantılarına açtığı; göğüs rezonansı ağırlıklı (chesty-mix) dumanlı ses rengini metin boyama (text-painting), keskin 1 Performans kayıtlarının; üzerlerindeki ritmik, melodik ve stilistik nüansları analiz etmek ve derinlemesine incelemek üzere yazılı notaya aktarılması sürecidir. iii kelime vurguları ve agresif geri cümleleme (back-phrasing) teknikleriyle birleştirerek şarkı sözlerinin dramatik etkisini artıran teatral bir zaman manipülasyonu gerçekleştirdiği belgelenmiştir. Özellikle sanatçının My Funny Valentine icrasının ilk dört ölçüsünün yazar tarafından yapılan deşifresinde,“Funny”kelimesinin girişini kasten geciktirerek gerçekleştirdiği radikal metrik yer değiştirme (metric displacement), sözlerdeki gizli ironiyi açığa çıkaran özgün bir yorum modeli sunmaktadır. Bu çalışma, caz vokal icrasındaki zamansal manipülasyonları soyut bir hissiyat olmaktan çıkarıp, çağdaş caz şarkıcılarına kendi özgün performans dillerini geliştirmeleri yolunda analitik bir perspektif ve zengin bir vokal ifade araçları yelpazesi sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study is an original research that aims to analyze the use of temporal flexibility, micro-timing deviations, and rhythmic elasticities (musical phrasing) in jazz vocal performance through the concrete performances and transcription analyses of master vocalists. The core problem of this thesis is to fill the theoretical gap in Turkish literature regarding jazz vocal performance, specifically surrounding musical phrasing—the practice of stretching rhythm, manipulating melody, and positioning lyrics with dramatic expression. In this direction, the research aims to reveal the boundaries of the“freedom to alter”granted to the performer in interpreting jazz standards from a musicological perspective. Adopting musicological analysis and comparative case study models from qualitative research methods, this study utilizes the method of audio-based notation (transcription) to detect the reflections of the established theoretical framework on performance practice. In the analysis phase of the research, Chet Baker and Carmen McRae, representing two distinct aesthetic poles of jazz vocal history, were selected as the focal group. In order to decipher the phrasing and stylistic articulation approaches of the artists, a two-staged analysis method—both holistic (macro) and in-depth (micro)—was pursued through the works My Funny Valentine, Didn't We, and A Beautiful Friendship selected from the“Great American Songbook”repertoire. The conclusions of the research reveal that Chet Baker, a representative of the Cool jazz movement, adopted a minimalist, instrumentalist vocal approach through his use of a straight tone stripped of vibrato and delayed vibrato as a direct extension of his trumpet style, and that he stretched the internal rhythmic timing of the measures with triplet patterns while remaining faithful to the pitch skeleton of the original melody. On the other hand, it is documented that Carmen McRae, a master of the lyric-driven approach, opened the vocal line to complex chord extensions with a strong harmonic awareness nourished by her pianistic sense; she combined her smoky voice quality, which is predominantly chest-mix, with text-painting, sharp word inflections, and aggressive back-phrasing techniques to achieve a theatrical manipulation of time that enhances the dramatic impact of the lyrics. Especially in the author's v transcription analysis of the first four measures of the artist's My Funny Valentine performance, the radical metric displacement she achieves by deliberately delaying the entry of the word“Funny”offers a unique interpretive model that uncovers the hidden irony in the lyrics. This study moves temporal manipulations in jazz vocal performance away from being a vague sensation and provides contemporary jazz singers with an analytical perspective and a rich vocal toolkit to develop their own unique performance languages.
Benzer Tezler
- Piyanist olan caz vokalistleri: Caz vokal icrasında kendine eşlik edebilme olgusunun müzikal yapı ve yorum üzerindeki etkileri
Jazz vocalists who are also pianists: The effects of the phenomenon of self-accompaniment in jazz vocal performance on musical structure and interpretation
ECE GÖKSU
- Caz vokalistin doğaçlama araçları üzerine bir inceleme
A study on the improvisation tools of a jazz vocalist
MELDA BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MüzikBaşkent ÜniversitesiSahne Sanatları Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KAAN YÜKSEL
- Caz müziği ve piyano eğitimi üzerine bir çalışma
A Study on jazz music and piano training
M. DEVRİM BABACAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Eğitim ve ÖğretimSelçuk ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEHRA SEÇKİN GÖKBUDAK
- Kurumsal-uygulamalı caz eğitimi programları paralelinde doğaçlama ve yaratıcı eşlikleme bilgisini hedef alan yöntemlerin incelenmesi
Analysis of the methods of techniques for improvisation and creative accompaniment parallel with the theoretical and practical jazz education
TOLGA SALMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMüzik Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ SEVGİ
- Caz müziğinin bugünkü sorunları: Caz müziğinin üretilme koşullarının güncel görünümü
The current problem of jazz music: The present outlook of the conditions of production of jazz music
ARZUM YANIKOĞLU