Kâdî 'Alî'nin Sergüzeşt-Nâmesi'nin bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü
Index and functional dictionary of Kâdî 'Alî's Sergüzeşt-nâme
- Tez No: 1021615
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KEZBAN PAKSOY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kâdî 'Alî'nin Sergüzeşt-nâme adlı mesnevîsini TEBDİZ (Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü) yöntemi doğrultusunda incelemektedir. Eski Türk edebiyatı araştırmalarında metinlerin söz varlığını ve anlam katmanlarını sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlayan TEBDİZ, modern bilişim teknolojilerinin edebiyat bilimine uyarlanması bakımından öncü bir çalışmadır. Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak yürütücülüğünde, 2015 yılında Gazi Üniversitesi'nin katkılarıyla geliştirilen bu sistem, eski edebî metinlerdeki kelimeleri yalnızca sözlük anlamlarıyla değil, aynı zamanda bağlam içindeki işlevleriyle değerlendirmektedir. Araştırmanın temel amacı, Sergüzeşt-nâme'deki her bir kelimenin ve kelime grubunun bağlamsal anlamını tespit ederek eserin söz varlığını bütüncül biçimde ortaya koymaktır. Bu doğrultuda eser, TEBDİZ veri tabanına işlenmiş; kelimelerin geçtiği beyitler, anlam farklılıkları ve işlevsel kullanımlar ayrıntılı biçimde belirlenmiştir. Böylelikle, hem eserin dilsel zenginliği hem de dönemin kültürel, dinî ve toplumsal değerleri daha açık şekilde görünür kılınmıştır. Çalışmanın son bölümünde yer alan bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük, araştırmanın asıl bölümünü oluşturmakta; aynı zamanda TEBDİZ projesinde hissedilen önemli bir araştırma açığını kapatmaktadır. Bu yönüyle araştırmanın, eski Türk edebiyatı metinlerinin dijitalleştirilmesi sürecine katkı sunması ve gelecekte yapılacak diliçi çeviri çalışmalarına kaynaklık etmesi hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines Sergüzeşt-nâme, a mesnevî written by Kâdî 'Alî, within the framework of the TEBDİZ (Contextual Index and Functional Dictionary of Historical and Literary Texts) methodology. Aiming to systematically reveal the vocabulary and semantic layers of classical Turkish literary texts, TEBDİZ represents one of the pioneering applications of modern digital technology in literary research. Initiated under the supervision of Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak in 2015 with the support of Gazi University, the system analyzes each word and phrase not only in terms of its dictionary meaning but also according to its contextual function. The main objective of this research is to determine the contextual meanings of each word and phrase in Sergüzeşt-nâme, thereby presenting a comprehensive picture of the work's lexical and semantic structure. For this purpose, the text was processed through the TEBDİZ database, and each lexical item was examined in terms of its occurrences, contextual variations, and functional uses. This approach has made it possible to uncover the linguistic richness of the text as well as the cultural, religious, and social dimensions of the period it reflects. İn the final section of the study, which includes the contextual index and functional dictionary, constitutes the main body of the research and fills a significant gap within the TEBDİZ project. Thus, this study aims to contribute to the digitalization of classical Turkish literary texts and to serve as a valuable source for future intralingual translation and linguistic studies.
Benzer Tezler
- Kentsel tasarımda güneş enerjisinden optimum yararlanma konusunda bir araştırma ve İstanbul'da çeşitli uygulama örnekleri
Başlık çevirisi yok
MESTURE BULDURUR(AYSAN)
- Emevi Halifesi Ömer b. Abdülaziz ve Devri (717-720)
Başlık çevirisi yok
MEVLÜT KOYUNCU
Doktora
Türkçe
1987
Tarihİstanbul ÜniversitesiOrtaçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKKI DURSUN YILDIZ
- Şer'iye sicillerine göre 1824 - 1834 yıllarında Diyarbakır'da sosyal iktisadi ve kültürel hayat
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA KORKMAZ
- Beypazarı linyitinin, süperkritik koşullarda etanol-NaOH çözücü sistemi ile etkileşimi ve desülfürizasyonunun incelenmesi
Başlık çevirisi yok
AYŞE TUĞLUHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Kimya MühendisliğiHacettepe ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUDA YÜRÜM
- Hicri 983 tarihli Mufassal Tahrir Defteri'ne göre Bozok Sancağı'nda iskan ve nüfus
Başlık çevirisi yok
YUNUS KOÇ